लिङ्गपुराणम्

अक्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः

त्याने अक्रूराला त्रास दिला आणि ब्राह्मणहत्येचा पाप त्याच्यावर आलं; लोखंडाचा वास असलेला तो राजर्षी इकडून तिकडे भटकत राहिला.

पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित्

नगरातील आणि गावातील लोकांनी त्याला सोडून दिलं, त्यामुळे त्याला कधीच शांतता मिळाली नाही; दुःखाने व्याकुळ होऊन तो कुठेही समाधान मिळवू शकला नाही.

जगाम शौनकमृषिं शरण्यं व्यथितस्तदा इन्द्रेतिर् नाम विख्यातो यो ऽसौ मुनिरुदारधीः

मग तो व्याकुळ होऊन शरण म्हणून शौनक ऋषींकडे गेला; इंद्रेती नावाने प्रसिद्ध असलेले हे ऋषी उदार मनाचे होते.

याजयामास चेन्द्रेतिस् तं नृपं जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः

इंद्रेतीने श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह राजा जनमेजयाचा अश्वमेध यज्ञ करून घेतला, त्याच्या शुद्धीसाठी.

स लोहगन्धान्निर्मुक्त एनसा च महायशाः यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः

त्यामुळे तो महाप्रसिद्ध राजा लोखंडाचा वास आणि पापातून मुक्त झाला आणि यज्ञाच्या स्नानाच्या वेळी दिव्य आणि सुंदर रथावर चढला.

तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः

त्या वंशातून वसु हा चेदिराज्या बाहेर पडला; पण इंद्राने प्रसन्न होऊन पुन्हा दिला आणि बृहद्रथाला तो वंश मिळाला.

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

नंतर भीमाने जरासंधाचा वध केला आणि तो उत्तम रथ कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या वासुदेवाला प्रेमाने दिला.

अभ्यषिञ्चत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः कृतोपकारस्तेनैव पुरुणा द्विजसत्तमाः

नहुषाचा पराक्रमी पुत्र ययातिने आपल्या पुत्र पुरूला राज्याभिषेक केला; त्यामुळे, श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, पुरूने त्याचे उपकार फेडले.

अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्

सर्व ब्राह्मण आणि त्यांच्या प्रमुखांनी, पुरू या धाकट्या मुलाला राज्याभिषेक करण्याची इच्छा असताना, असे शब्द सांगितले.

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति

हे प्रभो, शुक्राचा नातू आणि देवयानीचा मुलगा, ज्येष्ठ असलेल्या यदूला वगळून, धाकट्याला राज्य मिळावे हे कसे योग्य आहे?

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय

आम्ही तुला हे सांगतो; तू धर्माचे पालन कर.

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन

सर्व ब्राह्मण आणि त्यांचे प्रमुख माझे शब्द ऐकावेत: माझ्या बाबतीत कधीही ज्येष्ठाला राज्य द्यायचे नाही.

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः

माझ्या ज्येष्ठ पुत्र यदूने माझा आदेश पाळला नाही; त्याचा मनही उलट आहे, म्हणून तो सज्जनांच्या मते पुत्र मानला जात नाही.

मातापित्रोर्वचनकृत् सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु

जे पुत्र आई-वडिलांचे शब्द पाळतात, त्यांचे सत्पुरुषांनी कौतुक केले आहे; जो आई-वडिलांशी पुत्रासारखा वागतो, तोच खरा पुत्र आहे.

यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि च द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्

यदूने मला अवज्ञा केली, त्याचप्रमाणे तुर्वसु, द्रुह्यु आणि अनु यांनीही मला फारसा मान दिला नाही.

पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश् च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम

पण पुरूने माझे शब्द पाळले आणि मला विशेष मान दिला; तो धाकटा असला तरी माझा वारस आहे, कारण माझ्या वृद्धापकाळात त्याने मला आधार दिला.

शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता

शुक्राने मला सांगितले आणि देवयानीसाठी वृद्धापकाळ मागितला; त्याने पुन्हा वृद्धत्व दुसऱ्यावर टाकले.

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति

शुक्रानं स्वतः काव्य उशनास यांना असा वर दिला की, 'तुझा जो मुलगा तुझ्या मागे चालेल, तोच तुझ्या राज्याचा राजा होईल.'

भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

तुम्ही सगळ्यांनीही मान्यता द्यावी—जो मुलगा गुणांनी भरलेला आहे आणि नेहमी आईवडिलांच्या सेवेत आहे, त्यालाच राजेपद द्यावे.

सर्वमर्हति कल्याणं कनीयान् अपि स प्रभुः अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव

सर्व उत्तम गोष्टी आणि राज्याचा अधिकार, लहान असला तरी, जो योग्य आहे त्यालाच मिळायला हव्यात; कारण आज्ञा पाळणारा पुत्र म्हणून पूरू या राज्याचा योग्य अधिकारी आहे.

वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं कर्तुमन्यथा एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा

शुक्रांनी दिलेल्या वरामुळे हे वेगळं करता येणार नाही; असं म्हणत नाहुष राजाला आपल्या प्रजेला पाहून समाधान वाटलं.

अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत्

मग त्याने आपल्या पूरू या मुलाला राज्याभिषेक केला आणि तुर्वसु या मुलाला आग्नेय दिशेचं राज्य दिलं.

दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ

राजाने आपल्या ज्येष्ठ पुत्र यदुला दक्षिणेकडचं राज्य दिलं, आणि पश्चिम व उत्तर दिशेला द्रुह्य व अनु या दोघांना नेमलं.

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा

सात द्वीपांसह समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वी जिंकून, नाहुषपुत्र ययातीनं आपलं राज्य तीन भागांत मुलांमध्ये वाटून दिलं.

पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु हर्षनिर्भरमानसः प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु

आपली राजमहिमा मुलांकडे सोपवून, राजा आनंदाने भरून गेला आणि आपली जबाबदारी नातेवाईकांकडे दिली.

अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वतो ऽङ्गानि कूर्मवत्

याच ठिकाणी पूर्वी महाप्रतापी राजा ययातीनं गायलं होतं, ज्या ओव्यांनी सर्व बाजूंनी इच्छा मागे घेता येतात, जसं कासव आपली अंगं आत घेतं.

ताभिर् एव नरः श्रीमान् नान्यथा कर्मकोटिकृत् न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति

या ओव्यांनीच, कितीही कर्म केलं तरी नाही, भाग्यवान माणूस समाधान पावतो; कारण इच्छा भोगून कधीच शांत होत नाही.

हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः

जसं आहुती दिल्यावर अग्नी वाढतो, तसं पृथ्वीवर जितकंही तांदूळ, ज्वारी, सोनं, जनावरे, स्त्रिया मिळाल्या तरी इच्छा वाढतच जाते.

नालमेकस्य तत्सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत् यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्

'हे सर्व एका माणसासाठी पुरेसं नाही' असं समजून, जेव्हा कुणी कोणत्याही सत्त्वावर वाईट विचार करत नाही, तेव्हा त्याने शांतता शोधावी.