लिङ्गपुराणम्

ज्येष्ठस्तु यतिर्मोक्षार्थो ब्रह्मभूतो ऽभवत्प्रभुः तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः

मोठा असलेला यती मोक्षासाठी प्रयत्न करून ब्रह्मरूप झाला. त्या पाच भावंडांमध्ये ययाति फार बलवान आणि पराक्रमी होता.

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

त्याने उशना यांचा कन्या देवयानी हिला पत्नी म्हणून मिळवले, तसेच असुरराज वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा हिला देखील पत्नी केले.

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत तावुभौ शुभकर्माणौ स्तुतौ विद्याविशारदौ

देवयानीने त्याला यदु आणि तुर्वसु हे दोन पुत्र दिले, जे दोघेही शुभकर्म करणारे, प्रशंसित आणि विद्वान होते.

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ययातये रथं तस्मै ददौ शुक्रः प्रतापवान्

वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठेने त्याला द्रुह्य, अनु आणि पुरु हे पुत्र दिले. ययातिला शुक्राने एक तेजस्वी रथ दिला.

तोषितस्तेन विप्रेन्द्रः प्रीतः परमभास्वरम् सुसंगं काञ्चनं दिव्यम् अक्षये च महेषुधी

ययातिने त्याला संतुष्ट केल्यावर, त्या ब्राह्मणश्रेष्ठाने आनंदाने एक अत्यंत तेजस्वी, सुंदर, सोन्याचा, दिव्य आणि अक्षय असा मोठा रथ दिला.

युक्तं मनोजवैर् अश्वैर् येन कन्यां समुद्वहन् स तेन रथमुख्येन षण्मासेनाजयन्महीम्

तो रथ मनासारख्या वेगवान घोड्यांनी जोडलेला होता. त्या रथावर कन्येला घेऊन, ययातिने फक्त सहा महिन्यांत संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.

ययातिर्युधि दुर्धर्षो देवदानवमानुषैः भवभक्तस्तु पुण्यात्मा धर्मनिष्ठः समञ्जसः

ययाति युद्धात देव, दानव आणि माणसांपासूनही अजिंक्य होता. तो भवभक्त, पवित्र मनाचा, धर्मनिष्ठ आणि सरळ होता.

यज्ञयाजी जितक्रोधः सर्वभूतानुकम्पनः कौरवाणां च सर्वेषां स भवद्रथ उत्तमः

तो यज्ञ करणारा, क्रोधावर विजय मिळवणारा आणि सर्व प्राण्यांवर दया करणारा होता. कौरवांमध्ये भवद्रथ सर्वश्रेष्ठ होता.

यावन्नरेन्द्रप्रवरः कौरवो जनमेजयः पूरोर्वंशस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य तु

राजा जनमेजय हा श्रेष्ठ कौरव राजा आणि परीक्षित यांचा वंशज होईपर्यंत, पुरूच्या वंशातील अनेक राजे झाले.

जगाम स रथो नाशं शापाद्गर्गस्य धीमतः गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः

गर्ग या ज्ञानी ऋषीच्या शापामुळे तो रथ नष्ट झाला, कारण राजा जनमेजयाने गर्गाचा लहान मुलगा मारला होता.

अक्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः

त्याने अक्रूराला त्रास दिला आणि ब्राह्मणहत्येचा पाप त्याच्यावर आलं; लोखंडाचा वास असलेला तो राजर्षी इकडून तिकडे भटकत राहिला.

पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित्

नगरातील आणि गावातील लोकांनी त्याला सोडून दिलं, त्यामुळे त्याला कधीच शांतता मिळाली नाही; दुःखाने व्याकुळ होऊन तो कुठेही समाधान मिळवू शकला नाही.

जगाम शौनकमृषिं शरण्यं व्यथितस्तदा इन्द्रेतिर् नाम विख्यातो यो ऽसौ मुनिरुदारधीः

मग तो व्याकुळ होऊन शरण म्हणून शौनक ऋषींकडे गेला; इंद्रेती नावाने प्रसिद्ध असलेले हे ऋषी उदार मनाचे होते.

याजयामास चेन्द्रेतिस् तं नृपं जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः

इंद्रेतीने श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह राजा जनमेजयाचा अश्वमेध यज्ञ करून घेतला, त्याच्या शुद्धीसाठी.

स लोहगन्धान्निर्मुक्त एनसा च महायशाः यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः

त्यामुळे तो महाप्रसिद्ध राजा लोखंडाचा वास आणि पापातून मुक्त झाला आणि यज्ञाच्या स्नानाच्या वेळी दिव्य आणि सुंदर रथावर चढला.

तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः

त्या वंशातून वसु हा चेदिराज्या बाहेर पडला; पण इंद्राने प्रसन्न होऊन पुन्हा दिला आणि बृहद्रथाला तो वंश मिळाला.

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

नंतर भीमाने जरासंधाचा वध केला आणि तो उत्तम रथ कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या वासुदेवाला प्रेमाने दिला.

अभ्यषिञ्चत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः कृतोपकारस्तेनैव पुरुणा द्विजसत्तमाः

नहुषाचा पराक्रमी पुत्र ययातिने आपल्या पुत्र पुरूला राज्याभिषेक केला; त्यामुळे, श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, पुरूने त्याचे उपकार फेडले.

अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्

सर्व ब्राह्मण आणि त्यांच्या प्रमुखांनी, पुरू या धाकट्या मुलाला राज्याभिषेक करण्याची इच्छा असताना, असे शब्द सांगितले.

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति

हे प्रभो, शुक्राचा नातू आणि देवयानीचा मुलगा, ज्येष्ठ असलेल्या यदूला वगळून, धाकट्याला राज्य मिळावे हे कसे योग्य आहे?

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय

आम्ही तुला हे सांगतो; तू धर्माचे पालन कर.

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन

सर्व ब्राह्मण आणि त्यांचे प्रमुख माझे शब्द ऐकावेत: माझ्या बाबतीत कधीही ज्येष्ठाला राज्य द्यायचे नाही.

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः

माझ्या ज्येष्ठ पुत्र यदूने माझा आदेश पाळला नाही; त्याचा मनही उलट आहे, म्हणून तो सज्जनांच्या मते पुत्र मानला जात नाही.

मातापित्रोर्वचनकृत् सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु

जे पुत्र आई-वडिलांचे शब्द पाळतात, त्यांचे सत्पुरुषांनी कौतुक केले आहे; जो आई-वडिलांशी पुत्रासारखा वागतो, तोच खरा पुत्र आहे.

यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि च द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्

यदूने मला अवज्ञा केली, त्याचप्रमाणे तुर्वसु, द्रुह्यु आणि अनु यांनीही मला फारसा मान दिला नाही.

पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश् च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम

पण पुरूने माझे शब्द पाळले आणि मला विशेष मान दिला; तो धाकटा असला तरी माझा वारस आहे, कारण माझ्या वृद्धापकाळात त्याने मला आधार दिला.

शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता

शुक्राने मला सांगितले आणि देवयानीसाठी वृद्धापकाळ मागितला; त्याने पुन्हा वृद्धत्व दुसऱ्यावर टाकले.

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति

शुक्रानं स्वतः काव्य उशनास यांना असा वर दिला की, 'तुझा जो मुलगा तुझ्या मागे चालेल, तोच तुझ्या राज्याचा राजा होईल.'

भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

तुम्ही सगळ्यांनीही मान्यता द्यावी—जो मुलगा गुणांनी भरलेला आहे आणि नेहमी आईवडिलांच्या सेवेत आहे, त्यालाच राजेपद द्यावे.