लिङ्गपुराणम्

दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम्

जे काही पाहिलं, ऐकलं, अनुमान केलं किंवा स्वतः अनुभवलं, ते जसं आहे तसं इतरांना सांगणं आणि दुसऱ्यांना त्रास न देणं, हिलाच सत्य बोलणं म्हणतात.

नाश्लीलं कीर्तयेदेवं ब्राह्मणानामिति श्रुतिः परदोषान् परिज्ञाय न वदेदिति चापरम्

ब्राह्मणांबद्दल अश्लील बोलू नये, असं श्रुतीत सांगितलं आहे. आणि दुसऱ्याचे दोष समजूनही त्याची निंदा करू नये, हेही एक नियम आहे.

अनादानं परस्वानाम् आपद्यपि विचारतः मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं समासतः

दुसऱ्याचं मालमत्ता, अगदी संकटातही, मनाने, कृतीने किंवा बोलून घेऊ नये. ह्यालाच चोरी न करणे म्हणतात.

मैथुनस्याप्रवृत्तिर्हि मनोवाक्कायकर्मणा ब्रह्मचर्यमिति प्रोक्तं यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

मन, वाणी आणि शरीराने मैथुन न करणे, ह्यालाच ब्रह्मचर्य म्हणतात, हे संयमी आणि ब्रह्मचारी लोकांसाठी सांगितलं आहे.

इह वैखानसानां च विदाराणां विशेषतः सदाराणां गृहस्थानं तथैव च वदामि वः

इथे वैखानस, विदार, पत्नी असणारे आणि गृहस्थ, या सर्वांसाठी हेच सांगतो.

स्वदारे विधिवत्कृत्वा निवृत्तिश्चान्यतः सदा मनसा कर्मणा वाचा ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्

स्वतःच्या पत्नीशी नियमाप्रमाणे संबंध ठेवणं आणि इतरांपासून नेहमी मन, कृती आणि वाणीने दूर राहणं, ह्यालाच ब्रह्मचर्य मानलं आहे.

मेध्या स्वनारी सम्भोगं कृत्वा स्नानं समाचरेत् एवं गृहस्थो युक्तात्मा ब्रह्मचारी न संशयः

स्वतःच्या पवित्र पत्नीशी संबंध झाल्यावर स्नान करावं. अशा प्रकारे गृहस्थ जर संयमी असेल, तर तो नक्कीच ब्रह्मचारी आहे, यात शंका नाही.

अहिंसाप्येवमेवैषा द्विजगुर्वग्निपूजने विधिना यादृशी हिंसा सा त्वहिंसा इति स्मृता

अहिंसा सुद्धा द्विज, गुरु आणि अग्नि यांच्या पूजेत, नियमाप्रमाणे, अशीच मानली जाते. तिथे जी हिंसा होते, ती अहिंसा म्हणून ओळखली जाते.

स्त्रियः सदा परित्याज्याः सङ्गं नैव च कारयेत् कुणपेषु यथा चित्तं तथा कुर्याद्विचक्षणः

स्त्रियांना नेहमी टाळावं, आणि त्यांच्याशी संग करू नये. जसं मृतदेहांपासून मन दूर ठेवावं, तसंच सुज्ञाने स्त्रियांबाबत वागावं.

विण्मूत्रोत्सर्गकालेषु बहिर्भूमौ यथा मतिः तथा कार्या रतौ चापि स्वदारे चान्यतः कुतः

मलमूत्र विसर्जन करताना जसं मन सुचवतं तसं बाहेरच्या जागी वागावं. तसंच स्वतःच्या पत्नीशी संबंध ठेवताना करावं, इतर कोणत्याही स्त्रीशी नाही.

अङ्गारसदृशी नारी घृतकुम्भसमः पुमान् तस्मान्नारीषु संसर्गं दूरतः परिवर्जयेत्

स्त्री ही जणू जळत्या कोळशासारखी आहे, आणि पुरुष तुपाच्या भांड्यासारखा. म्हणून स्त्रियांपासून लांबच राहावं.

भोगेन तृप्तिर्नैवास्ति विषयाणां विचारतः तस्माद्विरागः कर्तव्यो मनसा कर्मणा गिरा

विषयांचा उपभोग घेऊन समाधान मिळत नाही, हे नीट विचार केला तर कळते. म्हणून मनाने, वाणीने आणि कृतीने वैराग्य ठेवावे.

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते

इच्छा कधीच विषयांचा उपभोग घेऊन शांत होत नाही; जशी अग्नीला तुप घातल्यावर तो वाढतो, तशीच इच्छा वाढतच जाते.

तस्मात्त्यागः सदा कार्यस् त्व् अमृतत्वाय योगिना अविरक्तो यतो मर्त्यो नानायोनिषु वर्तते

म्हणून अमरत्वासाठी नेहमीच त्याग करावा. ज्याला वैराग्य नाही, तो माणूस अनेक जन्म घेत राहतो.

त्यागेनैवामृतत्वं हि श्रुतिस्मृतिविदां वराः कर्मणा प्रजया नास्ति द्रव्येण द्विजसत्तमाः

त्यागानेच अमरत्व मिळते, असे वेद आणि स्मृती जाणणारे श्रेष्ठ लोक सांगतात; कृतीने, संततीने किंवा संपत्तीने ते मिळत नाही, हे द्विजश्रेष्ठा.

तस्माद्विरागः कर्तव्यो मनोवाक्कायकर्मणा ऋतौ ऋतौ निवृत्तिस्तु ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्

म्हणून मन, वाणी आणि शरीर यांच्या कृतींनी वैराग्य ठेवावे. योग्य वेळी संयम पाळणे ह्यालाच ब्रह्मचर्य म्हणतात.

यमाः संक्षेपतः प्रोक्ता नियमांश् च वदामि वः शौचमिज्या तपो दानं स्वाध्यायोपस्थनिग्रहः

यम थोडक्यात सांगितले; आता मी नियम सांगतो: शुद्धता, यज्ञ, तप, दान, वेदाध्ययन आणि इंद्रियांचे नियंत्रण.

व्रतोपवासमौनं च स्नानं च नियमा दश नियमः स्यादनीहा च शौचं तुष्टिस्तपस् तथा

व्रत, उपवास, मौन आणि स्नान हे दहा नियम आहेत; तसेच, लोभ नसणे, शुद्धता, समाधान आणि तप.

जपः शिवप्रणीधानं पद्मकाद्यं तथासनम् बाह्यमाभ्यन्तरं प्रोक्तं शौचमाभ्यन्तरं वरम्

जप, शिवभक्ती, पद्मासन वगैरे आसने, बाह्य आणि अंतर्गत शुद्धता सांगितली आहे; त्यात अंतर्गत शुद्धता श्रेष्ठ मानली आहे.

बाह्यशौचेन युक्तः संस् तथा चाभ्यन्तरं चरेत् आग्नेयं वारुणं ब्राह्मं कर्तव्यं शिवपूजकैः

बाह्य आणि अंतर्गत शुद्धता दोन्ही पाळावी. शिवभक्तांनी अग्नी, पाणी आणि ब्रह्मशुद्धी करावी.

स्नानं विधानतः सम्यक् पश्चाद् आभ्यन्तरं चरेत् आ देहान्तं मृदालिप्य तीर्थतोयेषु सर्वदा

नियमाने नीट स्नान केल्यानंतर, मग अंतर्गत शुद्धता करावी; शेवटपर्यंत मातीने अंग चोळून, तीर्थाच्या पाण्यात स्नान करावे.

अवगाह्यापि मलिनो ह्य् अन्तः शौचविवर्जितः शैवला झषका मत्स्याः सत्त्वा मत्स्योपजीविनः

पाण्यात बुडूनही, ज्याच्या मनात शुद्धता नाही, तो मळलेलाच राहतो; जसे जलवनस्पती, मासे आणि मासांवर जगणारे प्राणी पाण्यातच असतात.

सदावगाह्य सलिले विशुद्धाः किं द्विजोत्तमाः तस्मादाभ्यन्तरं शौचं सदा कार्यं विधानतः

पाण्यात नेहमी बुडूनही हे प्राणी शुद्ध होत नाहीत, हे द्विजश्रेष्ठा, म्हणून नियमाने अंतर्गत शुद्धता नेहमी करावी.

आत्मज्ञानाम्भसि स्नात्वा सकृदालिप्य भावतः सुवैराग्यमृदा शुद्धः शौचमेवं प्रकीर्तितम्

स्वज्ञानरूपी पाण्यात स्नान करून, खरी भावना आणि शुद्ध वैराग्यरूपी मातीने एकदा अंग चोळले, की तो शुद्ध मानला जातो—अशी ही शुद्धतेची शिकवण आहे.

शुद्धस्य सिद्धयो दृष्टा नैवाशुद्धस्य सिद्धयः न्यायेनागतया वृत्त्या संतुष्टो यस्तु सुव्रतः

शुद्ध असणाऱ्यांनाच सिद्धी मिळते; अशुद्धांना कधीच नाही. जो नीट व्रत पाळतो आणि योग्य मार्गाने मिळालेल्या गोष्टींमध्ये समाधानी असतो, त्याला यश मिळते.

संतोषस्तस्य सततम् अतीतार्थस्य चास्मृतिः चान्द्रायणादिनिपुणस् तपांसि सुशुभानि च

त्याचे समाधान नेहमी टिकते, आणि तो गेलेल्या गोष्टींची आठवण करत नाही; चांद्रायणासारख्या शुभ तपात तो कुशल असतो.

स्वाध्यायस्तु जपः प्रोक्तः प्रणवस्य त्रिधा स्मृतः वाचिकश्चाधमो मुख्य उपांशुश्चोत्तमोत्तमः

स्वाध्याय म्हणजे जपच आहे; प्रणवाचा जप तीन प्रकारचा सांगितला आहे—उच्चाराने तो कनिष्ठ, हळूच केल्यास मध्यम, आणि मनात केल्यास तो सर्वात श्रेष्ठ.

मानसो विस्तरेणैव कल्पे पञ्चाक्षरे स्मृतः तथा शिवप्रणीधानं मनोवाक्कायकर्मणा

मनाने केलेला जप सर्वांत व्यापक मानला आहे, विशेषतः पंचाक्षरी मंत्राचा. तसेच, शिवभक्ती मन, वाणी आणि शरीर यांच्या कृतींनी करावी.

शिवज्ञानं गुरोर्भक्तिर् अचला सुप्रतिष्ठिता निग्रहो ह्यपहृत्याशु प्रसक्तानीन्द्रियाणि च

शिवज्ञान, गुरुभक्ती—ती अढळ आणि दृढ असावी—आणि इंद्रिये आसक्त झाली की त्यांना लगेच आवर घालणे, हे शिकवले आहे.