लिङ्गपुराणम्

कृशाश्वो ऽथ रणाश्वश् च संहताश्वात्मजावुभौ युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः

संहताश्वाचे दोन पुत्र झाले: कृशाश्व आणि रणाश्व. रणाश्वाचा पुत्र युवनाश्व, आणि युवनाश्वाचा पुत्र मांधाता झाला.

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूद् अम्बरीषश् च वीर्यवान् मुचुकुन्दश् च पुण्यात्मा त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः

मांधातृपासून पुरुकुत्स, बलवान अंबरिष आणि पुण्यात्मा मुचुकुंद हे तिघे पुत्र झाले. हे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहेत.

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः हरितो युवनाश्वस्य हरितास्तु यतः स्मृताः

अंबरिषाचा वारसदार दुसरा युवनाश्व म्हणून ओळखला जातो. युवनाश्वापासून हरिताचा जन्म झाला, आणि त्याच्यापासून हरित वंश प्रसिद्ध झाला.

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेता द्विजातयः पुरुकुत्सस्य दायादस् त्रसद्दस्युर् महायशाः

हे सर्व अंगिरसांच्या वंशातले असून क्षत्रियत्व प्राप्त करून द्विज झाले. पुरुकुत्साचा वारसदार त्रसद्दस्यु, जो मोठ्या कीर्तीचा होता.

नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिस्तस्य चात्मजः विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः

नर्मदा नदीच्या काठी संभूतीचा जन्म झाला, आणि त्याचा पुत्र विष्णुवृद्ध. विष्णुवृद्धापासून विष्णुवृद्ध वंश प्रसिद्ध झाला.

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेताः समाश्रिताः सम्भूतिरपरं पुत्रम् अनरण्यमजीजनत्

हे सर्व अंगिरसांच्या वंशात असून क्षत्रियत्व स्वीकारले. संभूतीने आणखी एक पुत्र अनरण्य उत्पन्न केला.

रावणेन हतो यो ऽसौ त्रैलोक्यविजये द्विजाः बृहदश्वो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

त्रैलोक्य विजयात रावणाने ज्याचा वध केला तो अनरण्य होता, हे द्विजश्रेष्ठ. अनरण्याचा पुत्र बृहदश्व, आणि त्याचा पुत्र हर्यश्व.

हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा भवभावितः

हर्यश्वापासून दृढद्वती नदीच्या काठी वसुमना राजा जन्मला. त्याचा पुत्र त्रिधन्वा, जो भगवंताच्या कृपेने प्रेरित होता.

प्रसादाद् ब्रह्मसूनोर् वै तण्डिनः प्राप्य शिष्यताम् अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य तदाज्ञया

ब्रह्माचा पुत्र टंडिन यांच्या कृपेने, त्याचा शिष्य होऊन, त्याने टंडिन यांच्या आज्ञेने हजार अश्वमेध यज्ञांचे फळ प्राप्त केले.

गणैश्वर्यमनुप्राप्तो भवभक्तः प्रतापवान् कथं चैवाश्वमेधं वै करोमीति विचिन्तयन्

तो अनेक गणांचा अधिपती झाला, भगवंताचा भक्त आणि पराक्रमी होता. तो कसा अश्वमेध यज्ञ करावा याचा विचार करू लागला.

धनहीनश् च धर्मात्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम् तण्डिसंज्ञं द्विजं तस्माल् लब्धवान्द्विजसत्तमाः

धन नसतानाही तो धर्मात्मा होता. त्याने ब्रह्माचा पुत्र, टंडि नावाचा ब्राह्मण पाहिला. त्याच्याकडून, हे द्विजश्रेष्ठ, त्याला हवे ते मिळाले.

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिर्महेश्वरम्

पूर्वी ब्रह्मदेवांनी रुद्राच्या हजार नावांची महती सांगितली होती. त्या हजार नावांनी तांडिन यांनी महादेवाची स्तुती केली.

लब्धवान्गाणपत्यं च ब्रह्मयोनिर्द्विजोत्तमः ततस्तस्मान्नृपो लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा

ब्रह्मदेवापासून उत्पन्न झालेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने गणाधिपत्य मिळवले; त्यानंतर त्या तांडिनकडून राजा पूर्वी सांगितलेली गोष्ट मिळवतो.

नाम्नां सहस्रं जप्त्वा वै गाणपत्यमवाप्तवान् नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ताण्डिना ब्रह्मयोनिना

हजार नावांचा जप करून त्याने गणाधिपत्य मिळवले; रुद्राची ही हजार नावे ब्रह्मदेवापासून जन्मलेल्या तांडिन यांनी सांगितली.

कथितं सर्ववेदार्थसंचयं सूत सुव्रत नाम्नां सहस्रं विप्राणां वक्तुम् अर्हसि शोभनम्

सुव्रत सूत, सर्व वेदांचा अर्थ सांगितला गेला आहे; आता तू ब्राह्मणांना ही शुभ हजार नावे सांग.

सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शृणुत सुव्रताः

सर्व प्राण्यांचा आत्मा असलेल्या, अपार तेज असलेल्या हराच्या हजार आठ नावे ऐका, हे सुव्रतजन.

यज्जप्त्वा तु मुनिश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान् ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः

हे श्रेष्ठ मुनींनो, ज्यांनी या नावांचा जप केला, त्यांनी गणाधिपत्य मिळवले: ॐ! स्थिर, अचल, प्रभू, तेजस्वी, श्रेष्ठ, वर देणारा, उत्तम.

सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः जटी दण्डी शिखण्डी च सर्वगः सर्वभावनः

सर्वांचा आत्मा, सर्वत्र प्रसिद्ध, सर्वव्यापी, सर्वकर्म करणारा, भव; जटाधारी, दंडधारी, शिखाधारी, सर्वत्र असणारा, सर्वांचा पालन करणारा.

हरिश् च हरिणाक्षश् च सर्वभूतहरः स्मृतः प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च शान्तात्मा शाश्वतो ध्रुवः

हरि, हरिणासारखे डोळे असलेला, सर्व प्राण्यांचा संहार करणारा म्हणून स्मरणात; प्रवृत्ती आणि निवृत्ती, शांत आत्मा, शाश्वत, अचल.

श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरो ऽर्दनः अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतधारणः

श्मशानवासी, भगवंत, आकाशात संचार करणारा, पृथ्वीवर फिरणारा, संहारक; वंदनीय, महान कर्म करणारा, तपस्वी, प्राण्यांचा आधार.

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नः सर्वलोकः प्रजापतिः महारूपो महाकायः सर्वरूपो महायशाः

वेड्यासारखा वेश धारण करणारा, लपलेला, सर्व लोकांचा, प्रजापती; महान रूपाचा, विशाल शरीराचा, सर्व रूपांचा, मोठ्या कीर्तीचा.

महात्मा सर्वभूतश् च विरूपो वामनो नरः लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा प्रसादो ऽभयदो विभुः

महान आत्मा, सर्व प्राण्यांत असणारा, वेगळ्या रूपांचा, बुटका, मानव; लोकांचा रक्षक, लपलेला आत्मा, प्रसन्न, अभय देणारा, सर्वव्यापी.

पवित्रश् च महांश्चैव नियतो नियताश्रयः स्वयंभूः सर्वकर्मा च आदिरादिकरो निधिः

पवित्र, महान, संयमी, संयमितांचा आधार, स्वयंभू, सर्वकर्म करणारा, प्रारंभ, आदि करणारा, निधी.

सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् ग्रहो ग्रहपतिर्मतः

हजार डोळ्यांचा, विशाल डोळ्यांचा, सोम, नक्षत्रांचा साधक; चंद्र, सूर्य, शनि, केतु, ग्रह, ग्रहांचा अधिपती म्हणून मानला गेलेला.

राजा राज्योदयः कर्ता मृगबाणार्पणो घनः महातपा दीर्घतपा अदृश्यो धनसाधकः

राजा, राज्याचा उदय करणारा, कर्ता, मृगावर बाण सोडणारा, मेघ; महान तपस्वी, दीर्घ काळ तप करणारा, अदृश्य, धन देणारा.

संवत्सरः कृतीमन्त्रः प्राणायामः परंतपः योगी योगो महाबीजो महारतो महाबलः

संवत्सर, पुण्य मंत्रांचा धनी, प्राणायाम, पराक्रमी तपस्वी; योगी, योग, महान बीज, महान रथ, महान बल.

सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः

सुवर्ण बीज असलेला, सर्वज्ञ, उत्तम बीज असलेला, वृषध्वज; दहा हातांचा, न पापण्या हलवणारा, नीलकंठ, उमापती.

विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलाग्रणीः गणकर्ता गणपतिर् दिग्वासाः काम्य एव च

विश्वरूप, स्वतः श्रेष्ठ, बलवान वीर, बलात अग्रगण्य; गणांचा कर्ता, गणांचा अधिपती, दिशांना वस्त्र मानणारा, सर्वांना प्रिय.

मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान्

मंत्र जाणणारा, श्रेष्ठ मंत्र, सर्वांचा सर्जक, हर; कमंडलू धारण करणारा, धनुर्धारी, बाण हातात असलेला, कवटी धारण करणारा.