लिङ्गपुराणम्

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

त्यांच्या कृपेने पराशरांनी वैष्णव पुराणाची रचना केली, जे सहा प्रकारांनी सर्वार्थ साधणारे आणि ज्ञानाचा संग्रह आहे.

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

हे पुराण सहा हजार श्लोकांचे असून, वेदांच्या अर्थाने युक्त आहे. हे पुराणांमध्ये चौथे असून, संहितांमध्ये उज्ज्वलतेने शोभते.

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

म्हणून, मी तुम्हाला वसिष्ठांच्या सर्व वंशाची आणि शक्तीच्या पुत्राचा महिमा थोडक्यात सांगितला आहे, हे ऋषिमध्ये श्रेष्ठ.

आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण

हे रोमहर्षण, वंशांची माहिती असणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, आता आम्हाला सूर्यवंश आणि चंद्रवंश यांची थोडक्यात माहिती सांग.

अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यं कश्यपाद्द्विजाः तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम्

अदितीने कश्यपापासून आदित्य नावाच्या पुत्राला जन्म दिला, हे द्विजांनो. त्या आदित्याच्या तीन पत्नी होत्या, आणि नंतर आणखी एक.

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम्

संज्ञा, राणी, प्रभा आणि छाया—या त्यांच्या पत्नींची नावे आहेत. मी त्यांची मुले सांगतो. त्वष्टृकन्या संज्ञेने सूर्याचा श्रेष्ठ पुत्र मनु जन्माला घातला.

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च प्रभा प्रभातम् आदित्याच् छायां संज्ञाप्यकल्पयत्

तिने यम, यमुना आणि राणी रेवती यांनाही जन्म दिला. प्रभेने आदित्यापासून प्रभाताला जन्म दिला, आणि संज्ञेने छायेला तिच्या जागी ठेवले.

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम्

छायेला भास्करापासून सावर्‍णी नावाचा पुत्र झाला, हे द्विजांनो. त्यानंतर तिने अनुक्रमे शनि, तपती आणि विष्टी यांना जन्म दिला.

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः

त्या वेळी छायेला आपल्या मुलांवर मनुपेक्षा अधिक प्रेम होते. पहिला मनु हे लक्षात घेत नव्हता, पण यम मात्र रागाने भरून गेला—

संताडयामास रुषा पादमुद्यम्य दक्षिणम् यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिताभवत्

त्याने रागाने उजवा पाय उचलून छायेला मारले. यमाने मारल्यामुळे छाया दुःखी झाली.

छायाशापात् पदं चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् पूयशोणितसम्पूर्णं कृमीणां निचयान्वितम्

छायेच्या शापामुळे यमाचा एक पाय फारच खराब झाला—तो पू आणि रक्ताने भरला, आणि त्यात अनेक जंतू झाले.

सो ऽपि गोकर्णमाश्रित्य फलकेनानिलाशनः आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम्

मग तो गोकर्ण येथे गेला, उपवास करत आणि वायूवर जगत, आणि हजारो वर्षे महादेवाची उपासना केली.

भवप्रसादाद् आगत्य लोकपालत्वमुत्तमम् पितॄणामाधिपत्यं तु शापमोक्षं तथैव च

भवाच्या कृपेने त्याला लोकपालपद, पितरांचे अधिपत्य आणि शापमुक्ती मिळाली.

लब्धवान्देवदेवस्य प्रभावाच्छूलपाणिनः असहन्ती पुरा भानोस् तेजोमयम् अनिन्दिता

त्याने हे सर्व शूलधारी देवदेवांच्या सामर्थ्यामुळे मिळवले. पूर्वी, भानूची निष्कलंक पत्नी त्याचा तेजस्वी प्रकाश सहन करू शकली नाही.

रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् वडवारूपमास्थाय तपस्तेपे तु सुव्रता

म्हणून त्वष्टृकन्येने आपल्या देहातून छाया नावाची एक स्त्री निर्माण केली. ती घोडीच्या रूपात तपश्चर्या करू लागली.

कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः वडवामगमत्संज्ञाम् अश्वरूपेण भास्करः

काळ आणि प्रयत्न यांचा आधार घेऊन, छायापती सूर्याने छाया हिला, जिला 'वडवा' असेही म्हणतात, घोड्याच्या रूपात जाऊन भेटले.

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानां तु भिषग्वरौ

त्या वेळी वडवा, त्वष्टाचा कन्या, दिवाकर सूर्यापासून अश्विनी ही दोन देवता, देवांच्या श्रेष्ठ वैद्य, यांना जन्म दिला.

लिखितो भास्करः पश्चात् संज्ञापित्रा महात्मना विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु

नंतर, संज्ञेच्या वडिलांनी, त्या महान आत्म्याने, सूर्याच्या मंडळातून उठलेले, विष्णूचे भयानक चक्र तयार केले.

निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम्

भगवान त्वष्ट्याने, रुद्राच्या कृपेने, दिव्य आणि मुख्य असे सुंदर शस्त्र, ज्याला 'सुदर्शन' म्हणतात, तयार केले.

लब्धवान् भगवांश्चक्रं कृष्णः कालाग्निसन्निभम् मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु तत्समाः

भगवान कृष्णाने, काळाग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेले चक्र मिळवले. मनुच्या पहिल्या पत्नीचे नऊ पुत्र त्याच्यासारखेच होते.

इक्ष्वाकुर् नभगश् चैव धृष्णुः शर्यातिरेव च नरिष्यन्तश् च वै धीमान् नाभागो ऽरिष्ट एव च

इक्ष्वाकू, नभग, धृष्णु, शर्याति, बुद्धिमान नरिष्यंत, नभाग, अरिष्ट,

करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मानवाः स्मृताः इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा

करूष आणि पृषध्र — हे नऊजण मनुचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात. त्यांची मोठी आणि श्रेष्ठ मुलगी इला, पूर्वी पुरुषत्व प्राप्त करून होती.

सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता त्विला पुरा मित्रावरुणयोस्त्वत्र प्रसादान्मुनिपुङ्गवाः

ती इला, पुरुषत्व मिळवून, 'सुद्युम्न' म्हणून प्रसिद्ध झाली. हे ऋषिश्रेष्ठ, तिला मित्र आणि वरुण यांच्या कृपेने हे लाभले.

पुनः शरवणं प्राप्य स्त्रीत्वं प्राप्तो भवाज्ञया सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोमवंशप्रवृद्धये

पुन्हा एकदा शरवणात गेल्यावर, सुद्युम्न, मनुचा तेजस्वी पुत्र, शिवाच्या आज्ञेने, सोमवंश वाढावा म्हणून स्त्री झाली.

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन इला किंपुरुषो ऽभवत् इला किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते

इक्ष्वाकूच्या अश्वमेधामुळे इला किम्पुरुष झाली; आणि त्या अवस्थेत तिला सुद्युम्न असेही म्हणतात.

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः इला बुधस्य भवनं सोमपुत्रस्य चाश्रिता

एक महिना ती वीर पुरुष होती; दुसऱ्या महिन्यात पुन्हा स्त्री झाली. इला, सोमपुत्र बुधाच्या घरी राहू लागली.

बुधेनान्तरमासाद्य मैथुनाय प्रवर्तिता सोमपुत्राद्बुधाच्चापि ऐलो जज्ञे पुरूरवाः

बुधाच्या सान्निध्यात गेल्यावर, तिने त्याच्याशी संबंध ठेवला; आणि सोमपुत्र बुधापासून 'ऐल' म्हणून प्रसिद्ध पुरूरवा जन्माला आला.

सोमवंशाग्रजो धीमान् भवभक्तः प्रतापवान् इक्ष्वाकोर्वंशविस्तारं पश्चाद्वक्ष्ये तपोधनाः

पुरूरवा हा शहाणा, शिवभक्त आणि तेजस्वी, सोमवंशाचा प्रमुख होता. हे तपस्वींनो, पुढे मी इक्ष्वाकूच्या वंशाचा विस्तार सांगीन.

पुत्रत्रयमभूत्तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः उत्कलश् च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च

त्या सुद्युम्नाचे, द्विजश्रेष्ठांनो, उत्कल, गया आणि विनताश्व — अशी तीन मुले होती.