लिङ्गपुराणम्

यशसस्तपसश्चैव क्रोधो नाशकरः स्मृतः अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः

यश आणि तप दोन्ही रागामुळे नष्ट होतात असं म्हटलं आहे. निरपराध आणि दुःखी राक्षसांना जाळणं पुरे झालं.

सत्रं ते विरमत्वेतत् क्षमासारा हि साधवः एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः

आपलं यज्ञ थांबव, कारण सज्जन माणसांमध्ये क्षमाच खरी मोठी असते. वसिष्ठांच्या या शब्दांमुळे त्या ऋषीश्रेष्ठ शक्त्यपुत्राने...

उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः

...त्या शब्दांचा मान ठेवून लगेचच यज्ञ थांबवला. मग वसिष्ठ ऋषी, ऋषींपैकी श्रेष्ठ, अत्यंत प्रसन्न झाले.

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः

त्याच वेळी ब्रह्मदेवांचे पुत्र पुलस्त्य त्या यज्ञस्थळी आले. वसिष्ठांनी त्यांना पाद्य अर्पण केले आणि त्यांनी आसन स्वीकारले.

पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा

मग त्या ऋषीने, नम्रपणे उभ्या असलेल्या पराशराला सांगितले – 'गुरूंच्या शब्दामुळे, मोठ्या वैराच्या प्रसंगातही, आज तू क्षमेला शरण गेलास.'

त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः

म्हणून, तू सर्व शास्त्रांचे ज्ञान मिळवशील आणि माझ्या वंशात कधीही खंड पडणार नाही, कारण रागानेही तो संपवता आला नाही.

त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् पुराणसंहिताकर्ता भवान्वत्स भविष्यति

म्हणून, महाभागा, मी तुला आणखी एक मोठा वर देतो – बाळा, तू पुराणसंहितेचा कर्ता होशील.

देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः

तुम्ही कर्मात गुंतले असता किंवा त्यातून निवृत्त असता, देवतांचा खरा अर्थ आणि परमसत्य समजून घ्याल, कारण तुमचे मन कर्माबद्दल निर्मळ आहे.

मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ततश् च प्राह भगवान् वसिष्ठो वदतां वरः

माझ्या कृपेने, मुला, तुझे समजणे कुठलाही संशय न राहता स्पष्ट होईल. त्यानंतर वदनाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठांनी बोलायला सुरुवात केली.

पुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः

पुलस्त्यांनी तुला जे काही सांगितले ते सर्व नक्कीच घडून येईल. मग त्या पुलस्त्य आणि बुद्धिमान वसिष्ठ यांच्यामध्ये—

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

त्यांच्या कृपेने पराशरांनी वैष्णव पुराणाची रचना केली, जे सहा प्रकारांनी सर्वार्थ साधणारे आणि ज्ञानाचा संग्रह आहे.

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

हे पुराण सहा हजार श्लोकांचे असून, वेदांच्या अर्थाने युक्त आहे. हे पुराणांमध्ये चौथे असून, संहितांमध्ये उज्ज्वलतेने शोभते.

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

म्हणून, मी तुम्हाला वसिष्ठांच्या सर्व वंशाची आणि शक्तीच्या पुत्राचा महिमा थोडक्यात सांगितला आहे, हे ऋषिमध्ये श्रेष्ठ.

आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण

हे रोमहर्षण, वंशांची माहिती असणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, आता आम्हाला सूर्यवंश आणि चंद्रवंश यांची थोडक्यात माहिती सांग.

अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यं कश्यपाद्द्विजाः तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम्

अदितीने कश्यपापासून आदित्य नावाच्या पुत्राला जन्म दिला, हे द्विजांनो. त्या आदित्याच्या तीन पत्नी होत्या, आणि नंतर आणखी एक.

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम्

संज्ञा, राणी, प्रभा आणि छाया—या त्यांच्या पत्नींची नावे आहेत. मी त्यांची मुले सांगतो. त्वष्टृकन्या संज्ञेने सूर्याचा श्रेष्ठ पुत्र मनु जन्माला घातला.

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च प्रभा प्रभातम् आदित्याच् छायां संज्ञाप्यकल्पयत्

तिने यम, यमुना आणि राणी रेवती यांनाही जन्म दिला. प्रभेने आदित्यापासून प्रभाताला जन्म दिला, आणि संज्ञेने छायेला तिच्या जागी ठेवले.

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम्

छायेला भास्करापासून सावर्‍णी नावाचा पुत्र झाला, हे द्विजांनो. त्यानंतर तिने अनुक्रमे शनि, तपती आणि विष्टी यांना जन्म दिला.

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः

त्या वेळी छायेला आपल्या मुलांवर मनुपेक्षा अधिक प्रेम होते. पहिला मनु हे लक्षात घेत नव्हता, पण यम मात्र रागाने भरून गेला—

संताडयामास रुषा पादमुद्यम्य दक्षिणम् यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिताभवत्

त्याने रागाने उजवा पाय उचलून छायेला मारले. यमाने मारल्यामुळे छाया दुःखी झाली.

छायाशापात् पदं चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् पूयशोणितसम्पूर्णं कृमीणां निचयान्वितम्

छायेच्या शापामुळे यमाचा एक पाय फारच खराब झाला—तो पू आणि रक्ताने भरला, आणि त्यात अनेक जंतू झाले.

सो ऽपि गोकर्णमाश्रित्य फलकेनानिलाशनः आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम्

मग तो गोकर्ण येथे गेला, उपवास करत आणि वायूवर जगत, आणि हजारो वर्षे महादेवाची उपासना केली.

भवप्रसादाद् आगत्य लोकपालत्वमुत्तमम् पितॄणामाधिपत्यं तु शापमोक्षं तथैव च

भवाच्या कृपेने त्याला लोकपालपद, पितरांचे अधिपत्य आणि शापमुक्ती मिळाली.

लब्धवान्देवदेवस्य प्रभावाच्छूलपाणिनः असहन्ती पुरा भानोस् तेजोमयम् अनिन्दिता

त्याने हे सर्व शूलधारी देवदेवांच्या सामर्थ्यामुळे मिळवले. पूर्वी, भानूची निष्कलंक पत्नी त्याचा तेजस्वी प्रकाश सहन करू शकली नाही.

रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् वडवारूपमास्थाय तपस्तेपे तु सुव्रता

म्हणून त्वष्टृकन्येने आपल्या देहातून छाया नावाची एक स्त्री निर्माण केली. ती घोडीच्या रूपात तपश्चर्या करू लागली.

कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः वडवामगमत्संज्ञाम् अश्वरूपेण भास्करः

काळ आणि प्रयत्न यांचा आधार घेऊन, छायापती सूर्याने छाया हिला, जिला 'वडवा' असेही म्हणतात, घोड्याच्या रूपात जाऊन भेटले.

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानां तु भिषग्वरौ

त्या वेळी वडवा, त्वष्टाचा कन्या, दिवाकर सूर्यापासून अश्विनी ही दोन देवता, देवांच्या श्रेष्ठ वैद्य, यांना जन्म दिला.

लिखितो भास्करः पश्चात् संज्ञापित्रा महात्मना विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु

नंतर, संज्ञेच्या वडिलांनी, त्या महान आत्म्याने, सूर्याच्या मंडळातून उठलेले, विष्णूचे भयानक चक्र तयार केले.

निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम्

भगवान त्वष्ट्याने, रुद्राच्या कृपेने, दिव्य आणि मुख्य असे सुंदर शस्त्र, ज्याला 'सुदर्शन' म्हणतात, तयार केले.