लिङ्गपुराणम्

अदृश्यन्तीं महाभागां रक्ष वत्स महामते अरुन्धतीं च पितरं वसिष्ठं मम सर्वदा

महामती, माझ्या कृपेसाठी तू नेहमी अदृश्य आणि पुण्यवती अरुंधती आणि तुझ्या वडिल वसिष्ठ यांचे रक्षण कर.

अन्वयः सकलो वत्स मम संतारितस्त्वया पुत्रेण लोकाञ्जयतीत्य् उक्तं सद्भिः सदैव हि

बाळा, माझा सारा वंश तुझ्यामुळे वाचला आहे. सज्जन नेहमी म्हणतात की, आपल्या मुलांमुळेच माणूस जग जिंकतो.

ईप्सितं वरयेशानं जगतां प्रभवं प्रभुम् गमिष्याम्यभिवन्द्येशं भ्रातृभिः सह शङ्करम्

मी माझ्या इच्छेप्रमाणे या जगाचा आधार आणि स्वामी असलेल्या ईश्वराला वर मागतो; आता मी माझ्या भावांसह त्या पूज्य शंकराकडे जाईन.

एवं पुत्रमुपामन्त्र्य प्रणम्य च महेश्वरम् निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी

असं म्हणून, पुत्राला सांगून आणि महेश्वराला वंदन करून, संयमी माणूस सभेत आपल्या पत्नीला पाहून वडिलांकडे गेला.

गतं दृष्ट्वाथ पितरं तदाभ्यर्च्यैव शङ्करम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः शाक्तेयः शशिभूषणम्

वडील गेले हे पाहून त्याने शंकराची पूजा केली आणि प्रिय शब्दांनी, शक्तिपूजकांच्या आवडत्या, चंद्रकोरी धारण करणाऱ्या प्रभूचे स्तवन केले.

ततस्तुष्टो महादेवो मन्मथान्धकमर्दनः अनुगृह्याथ शाक्तेयं तत्रैवान्तरधीयत

मग काम आणि अंधकाचा संहार करणारा महादेव प्रसन्न होऊन त्या शक्त्याच्या भक्तावर कृपा करून तिथेच अदृश्य झाला.

गते महेश्वरे सांबे प्रणम्य च महेश्वरम् ददाह राक्षसानां तु कुलं मन्त्रेण मन्त्रवित्

महेश्वर निघून गेल्यावर, शांबुने महेश्वराला वंदन करून, मंत्राच्या सामर्थ्याने, मंत्रविद्येत निपुण असल्यामुळे, राक्षसांच्या वंशाचा नाश केला.

तदाह पौत्रं धर्मज्ञो वसिष्ठो मुनिभिर् वृतः अलम् अत्यन्तकोपेन तात मन्युमिमं जहि

मग धर्म जाणणाऱ्या वसिष्ठांनी, ऋषींच्या उपस्थितीत, आपल्या नातवास सांगितले – 'बाळा, इतका प्रचंड राग पुरे, हा कोप आवर.'

राक्षसा नापराध्यन्ति पितुस् ते विहितं तथा मूढानामेव भवति क्रोधो बुद्धिमतां न हि

राक्षसांनी काहीही अपराध केलेला नाही; हे सर्व तुझ्या वडिलांनी ठरवले होते. राग फक्त मूर्खांमध्ये येतो, शहाण्यांमध्ये नाही.

हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक्पुमान् संचितस्यातिमहता वत्स क्लेशेन मानवैः

बाळा, कोण कुणाला मारतो? प्रत्येकजण स्वतःच्या कर्माचे फळ भोगतो. माणसांना आपल्या साठवलेल्या कर्मांमुळे फार दुःख भोगावे लागते.

यशसस्तपसश्चैव क्रोधो नाशकरः स्मृतः अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः

यश आणि तप दोन्ही रागामुळे नष्ट होतात असं म्हटलं आहे. निरपराध आणि दुःखी राक्षसांना जाळणं पुरे झालं.

सत्रं ते विरमत्वेतत् क्षमासारा हि साधवः एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः

आपलं यज्ञ थांबव, कारण सज्जन माणसांमध्ये क्षमाच खरी मोठी असते. वसिष्ठांच्या या शब्दांमुळे त्या ऋषीश्रेष्ठ शक्त्यपुत्राने...

उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः

...त्या शब्दांचा मान ठेवून लगेचच यज्ञ थांबवला. मग वसिष्ठ ऋषी, ऋषींपैकी श्रेष्ठ, अत्यंत प्रसन्न झाले.

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः

त्याच वेळी ब्रह्मदेवांचे पुत्र पुलस्त्य त्या यज्ञस्थळी आले. वसिष्ठांनी त्यांना पाद्य अर्पण केले आणि त्यांनी आसन स्वीकारले.

पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा

मग त्या ऋषीने, नम्रपणे उभ्या असलेल्या पराशराला सांगितले – 'गुरूंच्या शब्दामुळे, मोठ्या वैराच्या प्रसंगातही, आज तू क्षमेला शरण गेलास.'

त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः

म्हणून, तू सर्व शास्त्रांचे ज्ञान मिळवशील आणि माझ्या वंशात कधीही खंड पडणार नाही, कारण रागानेही तो संपवता आला नाही.

त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् पुराणसंहिताकर्ता भवान्वत्स भविष्यति

म्हणून, महाभागा, मी तुला आणखी एक मोठा वर देतो – बाळा, तू पुराणसंहितेचा कर्ता होशील.

देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः

तुम्ही कर्मात गुंतले असता किंवा त्यातून निवृत्त असता, देवतांचा खरा अर्थ आणि परमसत्य समजून घ्याल, कारण तुमचे मन कर्माबद्दल निर्मळ आहे.

मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ततश् च प्राह भगवान् वसिष्ठो वदतां वरः

माझ्या कृपेने, मुला, तुझे समजणे कुठलाही संशय न राहता स्पष्ट होईल. त्यानंतर वदनाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठांनी बोलायला सुरुवात केली.

पुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः

पुलस्त्यांनी तुला जे काही सांगितले ते सर्व नक्कीच घडून येईल. मग त्या पुलस्त्य आणि बुद्धिमान वसिष्ठ यांच्यामध्ये—

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

त्यांच्या कृपेने पराशरांनी वैष्णव पुराणाची रचना केली, जे सहा प्रकारांनी सर्वार्थ साधणारे आणि ज्ञानाचा संग्रह आहे.

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

हे पुराण सहा हजार श्लोकांचे असून, वेदांच्या अर्थाने युक्त आहे. हे पुराणांमध्ये चौथे असून, संहितांमध्ये उज्ज्वलतेने शोभते.

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

म्हणून, मी तुम्हाला वसिष्ठांच्या सर्व वंशाची आणि शक्तीच्या पुत्राचा महिमा थोडक्यात सांगितला आहे, हे ऋषिमध्ये श्रेष्ठ.

आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण

हे रोमहर्षण, वंशांची माहिती असणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, आता आम्हाला सूर्यवंश आणि चंद्रवंश यांची थोडक्यात माहिती सांग.

अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यं कश्यपाद्द्विजाः तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम्

अदितीने कश्यपापासून आदित्य नावाच्या पुत्राला जन्म दिला, हे द्विजांनो. त्या आदित्याच्या तीन पत्नी होत्या, आणि नंतर आणखी एक.

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम्

संज्ञा, राणी, प्रभा आणि छाया—या त्यांच्या पत्नींची नावे आहेत. मी त्यांची मुले सांगतो. त्वष्टृकन्या संज्ञेने सूर्याचा श्रेष्ठ पुत्र मनु जन्माला घातला.

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च प्रभा प्रभातम् आदित्याच् छायां संज्ञाप्यकल्पयत्

तिने यम, यमुना आणि राणी रेवती यांनाही जन्म दिला. प्रभेने आदित्यापासून प्रभाताला जन्म दिला, आणि संज्ञेने छायेला तिच्या जागी ठेवले.

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम्

छायेला भास्करापासून सावर्‍णी नावाचा पुत्र झाला, हे द्विजांनो. त्यानंतर तिने अनुक्रमे शनि, तपती आणि विष्टी यांना जन्म दिला.

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः

त्या वेळी छायेला आपल्या मुलांवर मनुपेक्षा अधिक प्रेम होते. पहिला मनु हे लक्षात घेत नव्हता, पण यम मात्र रागाने भरून गेला—