लिङ्गपुराणम्

भल्लावी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च

भल्लावी, मधुपिंग, श्वेतकेतू, तपोनिधी, उशिक, बृहदश्व, देवल आणि कवी हे आहेत.

शालिहोत्रो ऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः छगलः कुण्डकर्णश् च कुम्भश्चैव प्रवाहकः

शालिहोत्र, अग्निवेश, युवनाश्व, शरद्वसु, छगला, कुंडकर्ण, कुंभ आणि प्रवाहक हे आहेत.

उलूको विद्युतश्चैव मण्डूको ह्याश्वलायनः अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च

उलूक, विद्युत, मांडूक, आश्वलायन, अक्षपाद, कुमार, उलूक आणि वत्स हे आहेत.

कुशिकश्चैव गर्भश् च मित्रः कौरुष्य एव च शिष्यास्त्वेते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम्

कुशिक, गर्भ, मित्र आणि कौरुष्य हे सर्व योग्यांच्या सर्व परंपरांमध्ये महान शिष्य आहेत.

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

हे शुद्ध, ब्रह्मात सर्वाधिक स्थिर, ज्ञानयोगाला समर्पित, सिद्ध पाशुपत, भस्माने माखलेले आहेत.

शिष्याः प्रशिष्याश्चैतेषां शतशो ऽथ सहस्रशः प्राप्य पाशुपतं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः

त्यांचे शिष्य आणि शिष्यांचे शिष्य, शेकडो-हजारोंनी, पाशुपत योग प्राप्त करून रुद्राच्या लोकात स्थिर झाले आहेत.

देवादयः पिशाचान्ताः पशवः परिकीर्तिताः तेषां पतित्वात्सर्वेशो भवः पशुपतिः स्मृतः

देवांपासून पिशाचांपर्यंत सर्व प्राणी पाशु म्हणवले जातात; त्यांचा स्वामी असल्यामुळे भवाला पाशुपती म्हणतात.

तेन प्रणीतो रुद्रेण पशूनां पतिना द्विजाः योगः पाशुपतो ज्ञेयः परावरविभूतये

रुद्राने, पाशूंच्या स्वामीने, हा पाशुपत योग स्थापला आहे, द्विजांनो, जो सर्वश्रेष्ठ आणि कनिष्ठ सामर्थ्यासाठी ओळखला जातो.

संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि योगस्थानानि साम्प्रतम् कल्पितानि शिवेनैव हिताय जगतां द्विजाः

आता मी संक्षिप्तपणे योगाची स्थाने सांगतो, जी शिवाने जगाच्या कल्याणासाठी निश्चित केली आहेत, द्विजांनो.

गलादधो वितस्त्या यन् नाभेरुपरि चोत्तमम् योगस्थानमधो नाभेर् आवर्तं मध्यमं भ्रुवोः

घशाखाली एक विटस्त्य अंतर आणि नाभीच्या वर हे योगाचे श्रेष्ठ स्थान आहे; नाभीखाली अधःस्थान आणि भुवईच्या मध्ये मध्यम स्थान आहे.

सर्वार्थज्ञाननिष्पत्तिर् आत्मनो योग उच्यते एकाग्रता भवेच्चैव सर्वदा तत्प्रसादतः

सर्वार्थज्ञानाची प्राप्ती म्हणजे आत्म्याचा योग होय; त्याच्या कृपेने नेहमीच एकाग्रता मिळते.

प्रसादस्य स्वरूपं यत् स्वसंवेद्यं द्विजोत्तमाः वक्तुं न शक्यं ब्रह्माद्यैः क्रमशो जायते नृणाम्

कृपेचे खरे स्वरूप, जे स्वतः अनुभवायचे असते, द्विजश्रेष्ठांनो, ते ब्रह्मादिकांनीही सांगता येत नाही; ते हळूहळू माणसांत प्रकट होते.

योगशब्देन निर्वाणं माहेशं पदमुच्यते तस्य हेतुरृषेर्ज्ञानं ज्ञानं तस्य प्रसादतः

‘योग’ या शब्दाचा अर्थ महेशाचे परम पद, म्हणजे निर्वाण, असा आहे; त्याचे कारण म्हणजे ऋषीचे ज्ञान, आणि ते ज्ञान त्याच्या कृपेने मिळते.

ज्ञानेन निर्दहेत्पापं निरुध्य विषयान् सदा निरुद्धेन्द्रियवृत्तेस्तु योगसिद्धिर्भविष्यति

ज्ञानाच्या जोरावर पाप जाळावं, आणि नेहमी इंद्रियांना विषयांपासून रोखावं. इंद्रियांच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवलं, तर योगाची सिद्धी मिळते.

योगो निरोधो वृत्तेषु चित्तस्य द्विजसत्तमाः साधनान्यष्टधा चास्य कथितानीह सिद्धये

मनाच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवणं हाच योग आहे, हे द्विजश्रेष्ठ. या योगसिद्धीसाठी आठ प्रकारची साधनं सांगितली आहेत.

यमस्तु प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नियमस् तथा तृतीयमासनं प्रोक्तं प्राणायामस्ततः परम्

यम हा पहिला, नियम दुसरा, आसन तिसरं, आणि त्यानंतर प्राणायाम चौथा सांगितला आहे.

प्रत्याहारं पञ्चमो वै धारणा च ततः परा ध्यानं सप्तममित्युक्तं समाधिस्त्वष्टमः स्मृतः

पंचवा प्रत्याहार, त्यानंतर धारणा, सातवा ध्यान, आणि आठवा समाधी असं सांगितलं आहे.

तपस्युपरमश्चैव यम इत्यभिधीयते अहिंसा प्रथमो हेतुर् यमस्य यमिनां वराः

तप आणि संयम यांना यम म्हणतात. अहिंसा ही यमाची पहिली कारण आहे, हे संयमींमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांनो.

सत्यमस्तेयमपरं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ नियमस्यापि वै मूलं यम एव न संशयः

सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह हे सुद्धा नियमाचे मूळ आहेत. खरं तर यम हाच त्याचा पाया आहे, यात शंका नाही.

आत्मवत् सर्वभूतानां हितायैव प्रवर्तनम् अहिंसैषा समाख्याता या चात्मज्ञानसिद्धिदा

सर्व जीवांशी स्वतःसारखं वागणं आणि त्यांचं भलं करणं, हिलाच अहिंसा म्हणतात. ही आत्मज्ञान मिळवून देते असं सांगितलं आहे.

दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम्

जे काही पाहिलं, ऐकलं, अनुमान केलं किंवा स्वतः अनुभवलं, ते जसं आहे तसं इतरांना सांगणं आणि दुसऱ्यांना त्रास न देणं, हिलाच सत्य बोलणं म्हणतात.

नाश्लीलं कीर्तयेदेवं ब्राह्मणानामिति श्रुतिः परदोषान् परिज्ञाय न वदेदिति चापरम्

ब्राह्मणांबद्दल अश्लील बोलू नये, असं श्रुतीत सांगितलं आहे. आणि दुसऱ्याचे दोष समजूनही त्याची निंदा करू नये, हेही एक नियम आहे.

अनादानं परस्वानाम् आपद्यपि विचारतः मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं समासतः

दुसऱ्याचं मालमत्ता, अगदी संकटातही, मनाने, कृतीने किंवा बोलून घेऊ नये. ह्यालाच चोरी न करणे म्हणतात.

मैथुनस्याप्रवृत्तिर्हि मनोवाक्कायकर्मणा ब्रह्मचर्यमिति प्रोक्तं यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

मन, वाणी आणि शरीराने मैथुन न करणे, ह्यालाच ब्रह्मचर्य म्हणतात, हे संयमी आणि ब्रह्मचारी लोकांसाठी सांगितलं आहे.

इह वैखानसानां च विदाराणां विशेषतः सदाराणां गृहस्थानं तथैव च वदामि वः

इथे वैखानस, विदार, पत्नी असणारे आणि गृहस्थ, या सर्वांसाठी हेच सांगतो.

स्वदारे विधिवत्कृत्वा निवृत्तिश्चान्यतः सदा मनसा कर्मणा वाचा ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्

स्वतःच्या पत्नीशी नियमाप्रमाणे संबंध ठेवणं आणि इतरांपासून नेहमी मन, कृती आणि वाणीने दूर राहणं, ह्यालाच ब्रह्मचर्य मानलं आहे.

मेध्या स्वनारी सम्भोगं कृत्वा स्नानं समाचरेत् एवं गृहस्थो युक्तात्मा ब्रह्मचारी न संशयः

स्वतःच्या पवित्र पत्नीशी संबंध झाल्यावर स्नान करावं. अशा प्रकारे गृहस्थ जर संयमी असेल, तर तो नक्कीच ब्रह्मचारी आहे, यात शंका नाही.

अहिंसाप्येवमेवैषा द्विजगुर्वग्निपूजने विधिना यादृशी हिंसा सा त्वहिंसा इति स्मृता

अहिंसा सुद्धा द्विज, गुरु आणि अग्नि यांच्या पूजेत, नियमाप्रमाणे, अशीच मानली जाते. तिथे जी हिंसा होते, ती अहिंसा म्हणून ओळखली जाते.

स्त्रियः सदा परित्याज्याः सङ्गं नैव च कारयेत् कुणपेषु यथा चित्तं तथा कुर्याद्विचक्षणः

स्त्रियांना नेहमी टाळावं, आणि त्यांच्याशी संग करू नये. जसं मृतदेहांपासून मन दूर ठेवावं, तसंच सुज्ञाने स्त्रियांबाबत वागावं.