लिङ्गपुराणम्

दत्तो ह्यत्रिवरो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः यवीयसी स्वसा तेषाम् अमला ब्रह्मवादिनी

अत्रींच्या वंशातील श्रेष्ठ दत्त हा ज्येष्ठ, दुर्वासा त्याचा धाकटा भाऊ, आणि त्यांची धाकटी बहीण अमला ही ब्रह्मज्ञानी होती.

तस्य गोत्रद्वये जाताश् चत्वारः प्रथिता भुवि श्यावश् च प्रत्वसश्चैव ववल्गुश्चाथ गह्वरः

त्याच्या दोन गोत्रांत चार सुप्रसिद्ध पुत्र झाले—श्याव, प्रत्वस, ववल्गु आणि गह्वर.

आत्रेयाणां च चत्वारः स्मृताः पक्षा महात्मनाम् काश्यपो नारदश्चैव पर्वतानुद्धतस् तथा

अत्रेयांच्या वंशात चार शाखा मानल्या जातात—काश्यप, नारद, पर्वत आणि उद्धत.

जज्ञिरे मानसा ह्येते अरुन्धत्या निबोधत नारदस्तु वसिष्ठाया-रुन्धतीं प्रत्यपादयत्

हे सर्व अरुंधतीच्या मनातून जन्मले, असे ऐक. नारदाने अरुंधतीला वसिष्ठाला दिले.

ऊर्ध्वरेता महातेजा दक्षशापात्तु नारदः पुरा देवासुरे युद्धे घोरे वै तारकामये

नारद हा महान तेजस्वी आणि उर्ध्वरेता होता. दक्षाच्या शापामुळे, देव-दानवांच्या घोर तारकामय युद्धात,

अनावृष्ट्या हते लोके ह्य् उग्रे लोकेश्वरैः सह वसिष्ठस्तपसा धीमान् धारयामास वै प्रजाः

त्या भयंकर दुष्काळात, जगातील सर्व लोकांसह, बुद्धिमान वसिष्ठाने आपल्या तपाने प्रजांचा पालन केला.

अन्नोदकं मूलफलम् ओषधीश् च प्रवर्तयन् तानेताञ्जीवयामास कारुण्यादौषधेन च

त्याने अन्न, पाणी, मुळे, फळे आणि औषधी निर्माण करून, करुणेने आणि औषधांनी सर्वांना पुन्हा जिवंत केले.

अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु सुतान् उत्पादयच्छतम् ज्यायसो ऽजनयच्छक्तेर् अदृश्यन्ती पराशरम्

वसिष्ठाने अरुंधतीपासून शंभर पुत्र जन्माला घातले. ज्येष्ठ शक्तीने अदृश्यंतीपासून पराशराचा जन्म घडवला.

रक्षसा भक्षिते शक्तौ रुधिरेण तु वै तदा काली पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्

राक्षसाने शक्तीला गिळल्यावर, त्याच्या रक्तातून कालीने पराशराला जन्म दिला, आणि त्याच्यापासून प्रभू कृष्णद्वैपायनाचा जन्म झाला.

द्वैपायनो ह्यरण्यां वै शुकम् उत्पादयत्सुतम् उपमन्युं च पीवर्यां विद्धीमे शुकसूनवः

द्वैपायनाने अरण्यात आपल्या पुत्र शुकाचा जन्म घडवला. पीवरीपासून उपमन्यूचा जन्म झाला, आणि हे शुकाचे पुत्र आहेत.

भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरस्तु पञ्चमः कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता

भूरिश्रवा, प्रभू शंभू, कृष्ण, आणि पाचवा गौर; कन्या कीर्तिमती, योगमाता आणि धर्मनिष्ठ होती.

जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वनुहस्य च श्वेतः कृष्णश् च गौरश् च श्यामो धूम्रस्तथारुणः

ब्रह्मदत्ताची आणि अनुहाची पत्नी तिने श्वेत, कृष्ण, गौर, श्याम, धूम्र आणि अरुण या मुलांना जन्म दिला.

नीलो बादरिकश्चैव सर्वे चैते पराशराः पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम्

नील आणि बादरिक हे देखील पराशरच आहेत. हे आठही महान पराशरांचे वंशज आहेत.

अत ऊर्ध्वं निबोधध्वम् इन्द्रप्रमितिसंभवम् वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यो घृताच्यामुदपद्यत

आता इंद्रप्रमितीच्या वंशाबद्दल ऐका. वसिष्ठाचा पुत्र कपिंजल घृताचीपासून जन्मला.

त्रिमूर्तिर्यः समाख्यात इन्द्रप्रमितिरुच्यते पृथोः सुतायां सम्भूतो भद्रस्तस्या भवद्वसुः

जो त्रिमूर्ती म्हणून ओळखला जातो, तोच इंद्रप्रमिती आहे. तो पृथूच्या कन्येपासून जन्मला. तिच्या पोटी भद्र जन्मला आणि भद्रापासून वसु झाला.

उपमन्युः सुतस्तस्य बहवो ह्यौपमन्यवः मित्रावरुणयोश्चैव कौण्डिन्या ये परिश्रुताः

त्याचा उपमन्यू नावाचा मुलगा झाला. उपमन्यूपासून अनेक वंशज झाले. मित्र आणि वरुण यांच्या कौंडिन्य नावाने प्रसिद्ध वंशज आहेत.

एकार्षेयास् तथा चान्ये वासिष्ठा नाम विश्रुताः एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता दश महात्मनाम्

एकार्षेय आणि वसिष्ठ नावाने प्रसिद्ध इतरही आहेत. हे दहा महान वसिष्ठांचे वंश मानले जातात.

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा विश्रुता भुवि भर्तारश् च महाभागा एषां वंशाः प्रकीर्तिताः

असे हे ब्रह्माचे मानसपुत्र पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत. या सर्व महान विभूतींच्या वंशांची माहिती सांगितली आहे.

त्रिलोकधारणे शक्ता देवर्षिकुलसंभवाः तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

हे सर्व देवऋषींच्या कुळात जन्मलेले असून, तीनही लोकांचे पालन करण्यास समर्थ आहेत. त्यांच्या मुला-नातवंडांची संख्या शेकड्यांनी आणि हजारोंनी आहे.

यैस्तु व्याप्तास्त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः

ज्यांनी आपल्या तेजाने तीनही लोक व्यापले आहेत, जसे सूर्य आपल्या किरणांनी व्यापतो.

कथं हि रक्षसा शक्तिर् भक्षितः सो ऽनुजैः सह वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि

शक्ती आणि त्याच्या भावांना राक्षसाने कसा गिळला, हे सांग. वसिष्ठाचा शक्ती कसा भक्षिला गेला, हे सुत, तू आम्हाला सांग.

राक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः

रुधिर नावाच्या राक्षसाने वसिष्ठाचा पुत्र शक्ती आणि त्याच्या भावांना शक्तीच्या शापामुळे एकदा गिळून टाकले.

वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास् तदादिश्यैव भूपतिम् कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः

विश्रामित्राच्या सांगण्यावरून रुधिर राक्षसाने कल्माषपाद राजाच्या आज्ञेने वसिष्ठाच्या यज्ञातील आहुती घेतली.

भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित्

शक्ती, जो शक्तिमान आणि धर्म जाणणारा होता, त्याला आणि त्याच्या भावांना त्या राक्षसाने गिळल्याचे ऐकून वसिष्ठ खूप व्यथित झाला.

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः

'अरे पुत्रा, अरे पुत्रा, अरे पुत्रा' असे पुन्हा पुन्हा ओरडत वसिष्ठ ऋषी अरुंधतीसह दुःखाने जमिनीवर कोसळले.

नष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान्

आपला वंश नष्ट झाल्याचे ऐकून, वसिष्ठाने मरायचे ठरवले. त्याने आपल्या शंभर पुत्रांची आणि ज्येष्ठ, बलवान शक्तीची आठवण काढली.

न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः

'त्याच्याशिवाय मी जगणार नाही' असे ठरवून वसिष्ठ दुःखात बुडाला.

आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजो ऽसौ तयात्मवान् सर्वविद् आत्मविच्च धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः

तो अजन्म्याचा पुत्र, सर्वज्ञ आणि आत्मज्ञान असलेला, आपल्या पत्नीसह डोंगराच्या शिखरावर जाऊन, डोळ्यात अश्रू घेऊन खाली पडला.

धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च

डोंगरावरून पडताना, पृथ्वीने त्याला धरले. त्या वेळी सुंदर गळ्याची, हस्तकमळांनी त्याला उचलणारी, हत्तीच्या चालीने चालणारी पृथ्वी, त्याला रडताना उचलून, स्वतःही रडू लागली.