लिङ्गपुराणम्

विशोकश्च विकेशश् च विपाशः पापनाशनः सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः

विशोक, विकेश, विपाश, पापनाशक, सुमुख, दुर्मुख, दुर्दम आणि दुरतिक्रम हे होते.

सनकश् च सनन्दश् च प्रभुर्यश् च सनातनः ऋभुः सनत्कुमारश् च सुधामा विरजास् तथा

सनक, सनंद, प्रभू, सनातन, ऋभु, सनत्कुमार, सुधामा आणि विरज हे देखील होते.

शङ्खपाद् वैरजश्चैव मेघः सारस्वतस् तथा सुवाहनो मुनिश्रेष्ठो मेघवाहो महाद्युतिः

शंखपाद, वैरज, मेघ, सारस्वत, सुवाहन श्रेष्ठ ऋषी, मेघवाह हा महातेजस्वी होता.

कपिलश्चासुरिश्चैव तथा पञ्चशिखो मुनिः वाल्कलश् च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः

कपिल, आसुरी, पंचशिख ऋषी, वाळकल हा महान योगी, धर्मात्मा आणि महातेजस्वी होता.

पराशरश् च गर्गश् च भार्गवश्चाङ्गिरास् तथा बलबन्धुर् निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः

पराशर, गर्ग, भार्गव, आंगिरस, बलबंधु, निरामित्र, केतुष्यृंग आणि तपोधन हे देखील होते.

लम्बोदरश् च लम्बश्च लम्बाक्षो लम्बकेशकः सर्वज्ञः समबुद्धिश् च साध्यः सर्वस्तथैव च

तो लांबोदऱ, लांबा, लांबाक्ष, लांबकेशक, सर्वज्ञ, समदृष्टी असणारा, साध्य आणि सर्व असा आहे.

सुधामा काश्यपश्चैव वासिष्ठो विरजास् तथा अत्रिर् देवसदश्चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः कुणिश् च कुणिबाहुश् च कुशरीरः कुनेत्रकः

सुधामा, काश्यप, वसिष्ठ, विरजा, अत्री, देवसद, श्रवण, श्रविष्ठक, कुणी, कुनीबाहु, कुशरीर आणि कुनेत्रक हे आहेत.

कश्यपो ऽप्युशनाश्चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः उतथ्यो वामदेवश् च महायोगो महाबलः

काश्यप, उशन, च्यवन, बृहस्पती, उतथ्य, वामदेव, महान योगी आणि महाबळवान हे आहेत.

वाचश्रवाः सुधीकश्च श्यावाश्वश् च यतीश्वरः हिरण्यनाभः कौशल्यो लोगाक्षिः कुथुमिस् तथा

वाचश्रवा, सुधीक, श्यावाश्व, यतीश्वर, हिरण्यनाभ, कौशल्य, लोगाक्षी आणि कुथुमी हे सुद्धा आहेत.

सुमन्तुर्बर्बरी विद्वान् कबन्धः कुशिकंधरः प्लक्षो दाल्भ्यायणिश्चैव केतुमान् गोपनस् तथा

सुमंतु, विद्वान् बार्बरी, कबंध, कुशिकंधर, प्लक्ष, दाल्भ्यायणी, केतुमान आणि गोपन हे आहेत.

भल्लावी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च

भल्लावी, मधुपिंग, श्वेतकेतू, तपोनिधी, उशिक, बृहदश्व, देवल आणि कवी हे आहेत.

शालिहोत्रो ऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः छगलः कुण्डकर्णश् च कुम्भश्चैव प्रवाहकः

शालिहोत्र, अग्निवेश, युवनाश्व, शरद्वसु, छगला, कुंडकर्ण, कुंभ आणि प्रवाहक हे आहेत.

उलूको विद्युतश्चैव मण्डूको ह्याश्वलायनः अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च

उलूक, विद्युत, मांडूक, आश्वलायन, अक्षपाद, कुमार, उलूक आणि वत्स हे आहेत.

कुशिकश्चैव गर्भश् च मित्रः कौरुष्य एव च शिष्यास्त्वेते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम्

कुशिक, गर्भ, मित्र आणि कौरुष्य हे सर्व योग्यांच्या सर्व परंपरांमध्ये महान शिष्य आहेत.

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

हे शुद्ध, ब्रह्मात सर्वाधिक स्थिर, ज्ञानयोगाला समर्पित, सिद्ध पाशुपत, भस्माने माखलेले आहेत.

शिष्याः प्रशिष्याश्चैतेषां शतशो ऽथ सहस्रशः प्राप्य पाशुपतं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः

त्यांचे शिष्य आणि शिष्यांचे शिष्य, शेकडो-हजारोंनी, पाशुपत योग प्राप्त करून रुद्राच्या लोकात स्थिर झाले आहेत.

देवादयः पिशाचान्ताः पशवः परिकीर्तिताः तेषां पतित्वात्सर्वेशो भवः पशुपतिः स्मृतः

देवांपासून पिशाचांपर्यंत सर्व प्राणी पाशु म्हणवले जातात; त्यांचा स्वामी असल्यामुळे भवाला पाशुपती म्हणतात.

तेन प्रणीतो रुद्रेण पशूनां पतिना द्विजाः योगः पाशुपतो ज्ञेयः परावरविभूतये

रुद्राने, पाशूंच्या स्वामीने, हा पाशुपत योग स्थापला आहे, द्विजांनो, जो सर्वश्रेष्ठ आणि कनिष्ठ सामर्थ्यासाठी ओळखला जातो.

संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि योगस्थानानि साम्प्रतम् कल्पितानि शिवेनैव हिताय जगतां द्विजाः

आता मी संक्षिप्तपणे योगाची स्थाने सांगतो, जी शिवाने जगाच्या कल्याणासाठी निश्चित केली आहेत, द्विजांनो.

गलादधो वितस्त्या यन् नाभेरुपरि चोत्तमम् योगस्थानमधो नाभेर् आवर्तं मध्यमं भ्रुवोः

घशाखाली एक विटस्त्य अंतर आणि नाभीच्या वर हे योगाचे श्रेष्ठ स्थान आहे; नाभीखाली अधःस्थान आणि भुवईच्या मध्ये मध्यम स्थान आहे.

सर्वार्थज्ञाननिष्पत्तिर् आत्मनो योग उच्यते एकाग्रता भवेच्चैव सर्वदा तत्प्रसादतः

सर्वार्थज्ञानाची प्राप्ती म्हणजे आत्म्याचा योग होय; त्याच्या कृपेने नेहमीच एकाग्रता मिळते.

प्रसादस्य स्वरूपं यत् स्वसंवेद्यं द्विजोत्तमाः वक्तुं न शक्यं ब्रह्माद्यैः क्रमशो जायते नृणाम्

कृपेचे खरे स्वरूप, जे स्वतः अनुभवायचे असते, द्विजश्रेष्ठांनो, ते ब्रह्मादिकांनीही सांगता येत नाही; ते हळूहळू माणसांत प्रकट होते.

योगशब्देन निर्वाणं माहेशं पदमुच्यते तस्य हेतुरृषेर्ज्ञानं ज्ञानं तस्य प्रसादतः

‘योग’ या शब्दाचा अर्थ महेशाचे परम पद, म्हणजे निर्वाण, असा आहे; त्याचे कारण म्हणजे ऋषीचे ज्ञान, आणि ते ज्ञान त्याच्या कृपेने मिळते.

ज्ञानेन निर्दहेत्पापं निरुध्य विषयान् सदा निरुद्धेन्द्रियवृत्तेस्तु योगसिद्धिर्भविष्यति

ज्ञानाच्या जोरावर पाप जाळावं, आणि नेहमी इंद्रियांना विषयांपासून रोखावं. इंद्रियांच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवलं, तर योगाची सिद्धी मिळते.

योगो निरोधो वृत्तेषु चित्तस्य द्विजसत्तमाः साधनान्यष्टधा चास्य कथितानीह सिद्धये

मनाच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवणं हाच योग आहे, हे द्विजश्रेष्ठ. या योगसिद्धीसाठी आठ प्रकारची साधनं सांगितली आहेत.

यमस्तु प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नियमस् तथा तृतीयमासनं प्रोक्तं प्राणायामस्ततः परम्

यम हा पहिला, नियम दुसरा, आसन तिसरं, आणि त्यानंतर प्राणायाम चौथा सांगितला आहे.

प्रत्याहारं पञ्चमो वै धारणा च ततः परा ध्यानं सप्तममित्युक्तं समाधिस्त्वष्टमः स्मृतः

पंचवा प्रत्याहार, त्यानंतर धारणा, सातवा ध्यान, आणि आठवा समाधी असं सांगितलं आहे.

तपस्युपरमश्चैव यम इत्यभिधीयते अहिंसा प्रथमो हेतुर् यमस्य यमिनां वराः

तप आणि संयम यांना यम म्हणतात. अहिंसा ही यमाची पहिली कारण आहे, हे संयमींमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांनो.

सत्यमस्तेयमपरं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ नियमस्यापि वै मूलं यम एव न संशयः

सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह हे सुद्धा नियमाचे मूळ आहेत. खरं तर यम हाच त्याचा पाया आहे, यात शंका नाही.