लिङ्गपुराणम्

ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्नरूपाणि तत्र वै ततो गरुडमारुह्य कालमेघसमद्युतिः

मग त्या ठिकाणी सर्व अडथळे नाहीसे झाले; त्यानंतर काळ्या मेघासारखा तेजस्वी विष्णू गरुडावर बसून तेथे आला.

सर्वदेवैः परिवृतः स्तूयमानो महर्षिभिः आययौ भगवान्विष्णुः ध्रुवान्तिकम् अरातिहा

सर्व देवांनी वेढलेला, मोठ्या ऋषींकडून स्तुती मिळवत, शत्रूंचा नाश करणारा भगवान विष्णू ध्रुवाजवळ आला.

समागतं विलोक्याथ को ऽसावित्येव चिन्तयन् पिबन्निव हृषीकेशं नयनाभ्यां जगत्पतिम्

तो जवळ येताना पाहून, 'हा कोण?' असे मनात विचार करत, ध्रुवा डोळ्यांनी जगाचा स्वामी हृषीकेश याच्याकडे तृष्णेने पाहू लागला.

जपन् स वासुदेवेति ध्रुवस्तस्थौ महाद्युतिः शङ्खप्रान्तेन गोविन्दः पस्पर्शास्यं हि तस्य वै

ध्रुवा तेजाने उजळून, 'वासुदेव' जपत उभा राहिला; गोविंदाने आपल्या शंखाच्या टोकाने त्याच्या चेहऱ्याला स्पर्श केला.

ततः स परमं ज्ञानम् अवाप्य पुरुषोत्तमम् तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा सर्वलोकेश्वरं हरिम्

मग त्याने परम ज्ञान आणि श्रेष्ठ पुरुषत्व मिळवून, हात जोडून सर्व लोकांचा स्वामी असलेल्या हरिची स्तुती केली.

प्रसीद देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर लोकात्मन् वेदगुह्यात्मन् त्वां प्रपन्नो ऽस्मि केशव

देवतांचा देव, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा, जगाचा आत्मा, वेदांचा गूढार्थ जाणणारा केशवा, मी तुझ्या शरण आलो आहे—कृपा कर.

न विदुस्त्वां महात्मानं सनकाद्या महर्षयः तत्कथं त्वामहं विद्यां नमस्ते भुवनेश्वर

सनक वगैरे मोठे ऋषीही तुला ओळखू शकत नाहीत, मग मी तुला कसा ओळखू? जगाच्या स्वामी, तुला नमस्कार.

तमाह प्रहसन्विष्णुर् एहि वत्स ध्रुवो भवान् स्थानं ध्रुवं समासाद्य ज्योतिषाम् अग्रभुग् भव

विष्णू हसत म्हणाला: 'आ रे ध्रुवा, तू आता हे अढळ स्थान मिळवून, तारकांमध्ये सर्वात श्रेष्ठ हो.'

मात्रा त्वं सहितस्तत्र ज्योतिषां स्थानमाप्नुहि मत्स्थानमेतत्परमं ध्रुवं नित्यं सुशोभनम्

इथे, तुझ्या आईसह, तू तारकांचे स्थान मिळव; हेच माझे सर्वोच्च, शाश्वत आणि सुंदर निवासस्थान आहे.

तपसाराध्य देवेशं पुरा लब्धं हि शङ्करात् वासुदेवेति यो नित्यं प्रणवेन समन्वितम्

पूर्वी तप करून, देवांचा स्वामी शंकर यांना संतुष्ट करून, हे मिळवले होते: जो नेहमी प्रणवासह 'वासुदेव' जपतो—

नमस्कारसमायुक्तं भगवच्छब्दसंयुतम् जपेदेवं हि यो विद्वान् ध्रुवं स्थानं प्रपद्यते

—नमस्कार आणि 'भगवंत' या शब्दासह, भक्तीने जो ज्ञानी जप करतो, तो ध्रुवाचे अढळ स्थान प्राप्त करतो.

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः मात्रा सह ध्रुवं सर्वे तस्मिन् स्थाने न्यवेशयन्

त्यावेळी सर्व देव, गंधर्व, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, त्यांच्या मातांसह, त्या ठिकाणी ठामपणे स्थिर झाले.

विष्णोराज्ञां पुरस्कृत्य ज्योतिषां स्थानमाप्तवान् एवं ध्रुवो महातेजा द्वादशाक्षरविद्यया

विष्णूची आज्ञा मिळाल्यावर, तेजस्वी ध्रुवाने द्वादशाक्षरी मंत्राच्या सामर्थ्याने तेजस्वी लोकांमध्ये आपले स्थान मिळवले.

अवाप महतीं सिद्धिम् एतत्ते कथितं मया

त्याने मोठी सिद्धी प्राप्त केली; हे मी तुला सांगितले आहे.

तस्माद्यो वासुदेवाय प्रणामं कुरुते नरः स याति ध्रुवसालोक्यं ध्रुवत्वं तस्य तत्तथा

म्हणून जो कोणी वासुदेवाला नमस्कार करतो, तो ध्रुवाच्या लोकात पोहोचतो; त्याची स्थिरता ध्रुवासारखीच होते.

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं ब्रूहि सूताद्य यथाक्रममनुत्तमम्

सूताजी, आता कृपया देव, दानव, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांची उत्तम उत्पत्ती योग्य क्रमाने सांग.

संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात् पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते दक्षात्प्राचेतसादूर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसंभवा

पूर्वीची सृष्टी संकल्प, दर्शन आणि स्पर्शातून झाली असे सांगितले जाते; प्रचेतसपुत्र दक्षानंतर सृष्टी मैथुनाने वाढली.

यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान् न वृद्धिमगमल्लोकस् तदा मैथुनयोगतः

दक्ष देव, ऋषी आणि सर्पांची निर्मिती करत असताना, लोकांची वाढ झाली नाही; मग मैथुनयोगाने वाढ झाली.

दक्षः पुत्रसहस्राणि पञ्च सूत्यामजीजनत् तांस्तु दृष्ट्वा महाभागान् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

दक्षाने जन्माने पाच हजार पुत्र उत्पन्न केले; त्यांना पाहून, विविध प्रजांची निर्मिती करण्याची इच्छा त्याला झाली.

नारदः प्राह हर्यश्वान् दक्षपुत्रान् समागतान् भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वोर्ध्वमध एव च

नारदांनी एकत्र जमलेल्या दक्षपुत्र हर्यश्वांना सांगितले: 'वर, खाली आणि सर्वत्र पृथ्वीचे स्वरूप जाणून घ्या.'

ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वं मुनिसत्तमाः ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतोदिशम्

'म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनींनो, सृष्टी सविस्तर करा.' ही वचने ऐकून, ते सर्व दिशांना निघून गेले.

अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रादिव सिन्धवः हर्यश्वेषु च नष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः

आजही ते परत आले नाहीत, जसे नद्या समुद्रात विलीन होतात; हर्यश्व हरवले तेव्हा दक्ष प्रजापतीने पुन्हा—

सूत्यामेव च पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः शबला नाम ते विप्राः समेताः सृष्टिहेतवः

त्या प्रभूने पुन्हा जन्माने हजार पुत्र उत्पन्न केले; ते शबल नावाने ओळखले गेले, हे ऋषींनो, सृष्टीसाठी एकत्र आले होते.

नारदो ऽनुगतान्प्राह पुनस्तान्सूर्यवर्चसः भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वा भ्रातॄन् पुनः पुनः

नारदांनी सूर्यसमान तेजस्वी त्या शबलांना पुन्हा सांगितले: 'पृथ्वीचे स्वरूप जाणून, वारंवार आपल्या भावांची आठवण ठेवा.'

आगत्य वाथ सृष्टिं वै करिष्यथ विशेषतः ते ऽपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रातृगतिं तथा

‘मग परत येऊन सृष्टी सविस्तर करा.’ तेही त्याच मार्गाने गेले, जसे त्यांचे भाऊ गेले होते.

ततस्तेष्वपि नष्टेषु षष्टिकन्याः प्रजापतिः वैरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तदा

तेही हरवल्यावर, प्रचेतसपुत्र प्रजापती दक्षाने वैरिणीच्या पोटी साठ कन्या उत्पन्न केल्या.

प्रादात्स दशकं धर्मे कश्यपाय त्रयोदश विंशत्सप्त च सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये

त्याने दहा कन्या धर्माला, तेरा कश्यपाला, सत्तावीस सोमाला आणि चार अरिष्टनेमिला दिल्या.

द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां नामानि विस्तरात्

त्याने दोन भृगुपुत्राला, दोन बुद्धिमान कृशाश्वाला आणि दोन अङ्गिरसालाही दिल्या; त्यांच्या नावांची सविस्तर माहिती आहे.

शृणुध्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारमादितः मरुत्वती वसूर् यामिर् लम्बा भानुररुन्धती

आता देवमातांची प्रजेची विस्ताराची सुरुवात ऐका: मरुत्वती, वसू, यामी, लांबा, भानू आणि अरुंधती.