लिङ्गपुराणम्

रुदन्तं पुत्रमाहेदं माता शोकपरिप्लुता सुरुचिर्दयिता भर्तुस् तस्याः पुत्रो ऽपि तादृशः

आपला मुलगा रडताना पाहून आई दुःखाने भरून गेली आणि त्याला म्हणाली. सुरुचि, पतीची लाडकी, हिलाही असाच एक मुलगा होता.

मम त्वं मन्दभाग्याया जातः पुत्रो ऽप्यभाग्यवान् किं शोचसि किमर्थं त्वं रोदमानः पुनः पुनः

माझ्या दुर्दैवी पोटी तूं जन्मलास, आणि तुझ्या वाट्यालाही दुर्दैवच आले. मग तूं इतका का रडतोस, पुन्हा पुन्हा का दुःखी होतोस?

संतप्तहृदयो भूत्वा मम शोकं करिष्यसि स्वस्थस्थानं ध्रुवं पुत्र स्वशक्त्या त्वं समाप्नुयाः

माझ्या मनाला वेदना देऊन तूं फक्त माझे दुःख वाढवशील. ध्रुवा, तूं स्वतःच्या शक्तीने आपले योग्य स्थान मिळव.

इत्युक्तः स तु मात्रा वै निर्जगाम तदा वनम् विश्वामित्रं ततो दृष्ट्वा प्रणिपत्य यथाविधि

आईने असे सांगितल्यावर ध्रुव त्या वेळी जंगलात गेला. तिथे त्याने विश्वामित्रांना पाहिले आणि योग्य रीतीने नमस्कार केला.

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा भगवन् वक्तुमर्हसि सर्वेषामुपरिस्थानं केन प्राप्स्यामि सत्तम

तो हात जोडून म्हणाला, 'भगवन्, कृपया सांगा, सर्वांच्या वरचे स्थान मी कशाने मिळवू शकेन?'

पितुरङ्के समासीनं माता मां सुरुचिर्मुने व्यधूनयत्स तं राजा पिता नोवाच किंचन

मी वडिलांच्या मांडीवर बसलो असताना, मुनी, माझ्या आई सुरुचिने मला दूर केले; राजा, म्हणजेच वडील, काहीच बोलले नाहीत.

एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मंस् त्रस्तो ऽहं मातरं गतः सुनीतिराह मे माता मा कृथाः शोकमुत्तमम्

याच कारणामुळे, ब्रह्मन्, मी घाबरलो आणि आईकडे गेलो. सुनीती, माझी आई, म्हणाली – 'अतिशय दुःख करू नकोस.'

स्वकर्मणा परं स्थानं प्राप्तुमर्हसि पुत्रक तस्या हि वचनं श्रुत्वा स्थानं तव महामुने

स्वतःच्या कर्माने तूं सर्वोच्च स्थान मिळवावे, असे तिने सांगितले. हे महर्षे, तिचे शब्द ऐकून मी आपले स्थान मिळवणार आहे.

प्राप्तो वनमिदं ब्रह्मन्न् अद्य त्वां दृष्टवान्प्रभो तव प्रसादात् प्राप्स्ये ऽहं स्थानमद्भुतमुत्तमम्

मी या जंगलात आलो आहे, ब्रह्मन्, आणि आज मी तुम्हाला पाहिले. तुमच्या कृपेने मी अद्भुत आणि श्रेष्ठ स्थान मिळवीन.

इत्युक्तः स मुनिः श्रीमान् प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् राजपुत्र शृणुष्वेदं स्थानमुत्तममाप्स्यसि

असे ऐकून तो तेजस्वी ऋषी हसून म्हणाला – 'राजकुमार, ऐक, तूं ते सर्वोच्च स्थान नक्की मिळवशील.'

आराध्य जगतामीशं केशवं क्लेशनाशनम् दक्षिणाङ्गभवं शंभोर् महादेवस्य धीमतः

संपूर्ण जगाचा स्वामी, केशव, जो सर्व दुःखांचा नाश करणारा आहे आणि महादेवाच्या उजव्या बाजूने उत्पन्न झाला आहे, त्याची भक्ती कर.

जप नित्यं महाप्राज्ञ सर्वपापविनाशनम् इष्टदं परमं शुद्धं पवित्रममलं परम्

हे महाबुद्धीमान, सर्व पापांचा नाश करणारा, इच्छा पूर्ण करणारा, अत्यंत पवित्र, निर्मळ आणि श्रेष्ठ असा मंत्र नेहमी जप.

ब्रूहि मन्त्रमिमं दिव्यं प्रणवेन समन्वितम् नमो ऽस्तु वासुदेवाय इत्येवं नियतेन्द्रियः

हा दिव्य मंत्र, प्रणवासह, उच्चार – 'वासुदेवाला नमस्कार असो' – आणि आपली इंद्रिये संयमित ठेव.

ध्यायन्सनातनं विष्णुं जपहोमपरायणः इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं विश्वामित्रं महायशाः

सनातन विष्णूचे ध्यान करत, जप आणि होम यांना समर्पित राहून, त्या तेजस्वी पुरुषाने विश्वामित्रांना वंदन करून त्यांना उत्तर दिले.

प्राङ्मुखो नियतो भूत्वा जजाप प्रीतमानसः शाकमूलफलाहारः संवत्सरमतन्द्रितः

पूर्वेकडे तोंड करून, नियमाने, आनंदी मनाने, फक्त कंदमुळं, फळं आणि भाज्या खाऊन, तो अखंड वर्षभर थकवा न येता जप करत राहिला.

जजाप मन्त्रमनिशम् अजस्रं स पुनः पुनः वेताला राक्षसा घोराः सिंहाद्याश् च महामृगाः

तो दिवस-रात्र, थांबता न थांबता, पुन्हा पुन्हा मंत्राचा जप करत राहिला; तेव्हा भयावह वेताळ, राक्षस आणि सिंहासारखे मोठे वन्य प्राणी त्याच्याजवळ आले.

तमभ्ययुर्महात्मानं बुद्धिमोहाय भीषणाः जपन् स वासुदेवेति न किंचित् प्रत्यपद्यत

ते भयंकर जीव त्याच्या मनाला गोंधळवण्यासाठी त्या महात्म्याजवळ आले; पण तो 'वासुदेव' म्हणत जप करत राहिला आणि त्याचा काहीही परिणाम झाला नाही.

सुनीतिर् अस्य या माता तस्या रूपेण संवृता पिशाचि समनुप्राप्ता रुरोद भृशदुःखिता

त्याची आई सूनिती, तिच्या रूपात एक पिशाच्च बनून आली आणि ती फार दुःखी होऊन रडू लागली.

मम त्वमेकः पुत्रो ऽसि किमर्थं क्लिश्यते भवान् मामनाथामपहाय तप आस्थितवानसि

तू माझा एकुलता एक मुलगा आहेस—मग असा का त्रास सहन करतोस? तुझ्या असहाय्य आईला सोडून तू हे तप का धरलेस?

एवमादीनि वाक्यानि भाषमाणां महातपाः अनिरीक्ष्यैव हृष्टात्मा हरेर्नाम जजाप सः

ती अशी अनेक बोल बोलत असताना, तो महान तपस्वी तिच्याकडे न पाहता, आनंदी मनाने हरिचे नाव जपतच राहिला.

ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्नरूपाणि तत्र वै ततो गरुडमारुह्य कालमेघसमद्युतिः

मग त्या ठिकाणी सर्व अडथळे नाहीसे झाले; त्यानंतर काळ्या मेघासारखा तेजस्वी विष्णू गरुडावर बसून तेथे आला.

सर्वदेवैः परिवृतः स्तूयमानो महर्षिभिः आययौ भगवान्विष्णुः ध्रुवान्तिकम् अरातिहा

सर्व देवांनी वेढलेला, मोठ्या ऋषींकडून स्तुती मिळवत, शत्रूंचा नाश करणारा भगवान विष्णू ध्रुवाजवळ आला.

समागतं विलोक्याथ को ऽसावित्येव चिन्तयन् पिबन्निव हृषीकेशं नयनाभ्यां जगत्पतिम्

तो जवळ येताना पाहून, 'हा कोण?' असे मनात विचार करत, ध्रुवा डोळ्यांनी जगाचा स्वामी हृषीकेश याच्याकडे तृष्णेने पाहू लागला.

जपन् स वासुदेवेति ध्रुवस्तस्थौ महाद्युतिः शङ्खप्रान्तेन गोविन्दः पस्पर्शास्यं हि तस्य वै

ध्रुवा तेजाने उजळून, 'वासुदेव' जपत उभा राहिला; गोविंदाने आपल्या शंखाच्या टोकाने त्याच्या चेहऱ्याला स्पर्श केला.

ततः स परमं ज्ञानम् अवाप्य पुरुषोत्तमम् तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा सर्वलोकेश्वरं हरिम्

मग त्याने परम ज्ञान आणि श्रेष्ठ पुरुषत्व मिळवून, हात जोडून सर्व लोकांचा स्वामी असलेल्या हरिची स्तुती केली.

प्रसीद देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर लोकात्मन् वेदगुह्यात्मन् त्वां प्रपन्नो ऽस्मि केशव

देवतांचा देव, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा, जगाचा आत्मा, वेदांचा गूढार्थ जाणणारा केशवा, मी तुझ्या शरण आलो आहे—कृपा कर.

न विदुस्त्वां महात्मानं सनकाद्या महर्षयः तत्कथं त्वामहं विद्यां नमस्ते भुवनेश्वर

सनक वगैरे मोठे ऋषीही तुला ओळखू शकत नाहीत, मग मी तुला कसा ओळखू? जगाच्या स्वामी, तुला नमस्कार.

तमाह प्रहसन्विष्णुर् एहि वत्स ध्रुवो भवान् स्थानं ध्रुवं समासाद्य ज्योतिषाम् अग्रभुग् भव

विष्णू हसत म्हणाला: 'आ रे ध्रुवा, तू आता हे अढळ स्थान मिळवून, तारकांमध्ये सर्वात श्रेष्ठ हो.'

मात्रा त्वं सहितस्तत्र ज्योतिषां स्थानमाप्नुहि मत्स्थानमेतत्परमं ध्रुवं नित्यं सुशोभनम्

इथे, तुझ्या आईसह, तू तारकांचे स्थान मिळव; हेच माझे सर्वोच्च, शाश्वत आणि सुंदर निवासस्थान आहे.