लिङ्गपुराणम्

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

चंद्र, तारे, ग्रह आणि सूर्य यांच्यामध्ये अभिमान असलेले देव सांगितले आहेत; ही स्थाने पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे आहेत आणि देवताही तिथेच वास करतात.

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च

विवस्वान सूर्याचे स्थान अग्नीमय आहे; चंद्राचे स्थान पाण्याचे आणि पांढरे असे मानले जाते.

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्

बुधाच्या तेजस्वी स्थानाला पाण्याचे, काळे आणि मनमोहक असे म्हटले जाते; शुक्राचे स्थानही पाण्याचे आणि पांढरे असून, सोळा किरणांनी उजळलेले आहे.

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः

मंगळाचे उत्तम स्थान लाल रंगाचे असून, त्याला नव किरण आहेत; बृहस्पतीचे स्थान पिवळे, मोठे आणि सोळा ज्वाळांनी युक्त आहे.

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

शनैश्चराचे स्थान काळे असून, त्याला आठ किरण आहेत; स्वरभानूचे स्थान अंधाराचे आहे, जे प्राण्यांना त्रास देणारे आहे.

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः

सर्व तारे ऋषी म्हणून ओळखावे, प्रत्येकाला एकच किरण आहे; हे पुण्यवानांच्या निवासस्थान असून, त्यांच्या स्वभावाप्रमाणे पांढरे आहेत.

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः

हे तारे दाट पाण्यापासून बनलेले असून, कल्पाच्या सुरुवातीला निर्माण झाले; सूर्याच्या किरणांमुळे ते तेजस्वी झाले आहेत.

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

सूर्याचा आधार नऊ हजार योजनांचा आहे असे मानले जाते; त्याच्या मंडळाचा घेर त्याच्या तीनपट आहे.

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या दुप्पट आहे; स्वरभानू दोघांइतकाच असून, तो त्यांच्या खाली फिरतो.

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम्

पृथ्वीची सावली उचलून, एक गोलाकार रूप तयार केलं गेलं; स्वर्भानूचं मोठं स्थान, तिसरं आहे, जे पूर्णपणे अंधारानं बनलेलं आहे.

आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु

ते सूर्यापासून बाहेर येतं आणि प्रत्येक पर्वकाळात सारखं फिरतं; चंद्रापासून पुन्हा सूर्याजवळ जातं आणि पुन्हा पर्वकाळात सूर्याच्या ठिकाणी पोहोचतं.

स्वर्भानुं नुदते यस्मात् तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते

स्वर्भानूला पुढे ढकलतं म्हणून त्याला स्वर्भानू म्हणतात; चंद्राचा सोळावा भाग भृगुपुत्राला दिला जातो.

विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

आधार आणि गोलाकार मंडळ यांच्यापासून, योजनाच्या टोकापर्यंत मोजल्यावर, भृगुपुत्रापेक्षा पाऊण भाग कमी असलेला जो आहे, तो बृहस्पती समजावा.

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

बृहस्पतीपेक्षा पाऊण भाग कमी असलेले वक्र आणि शनी हे दोघेही ओळखले जातात; त्यांच्या विस्तार आणि मंडळापासून, बुध त्यांच्यापेक्षा पाऊण भाग कमी आहे.

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै

इथल्या तेजस्वी तारे आणि नक्षत्रांची रूपं, विस्तार आणि मंडळ यांमध्ये बुधासारखीच आहेत.

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्

जो खरा तत्त्वज्ञ आहे, त्याने समजावं की बहुतेक तारे चंद्राशी जोडलेले आहेत; तारे आणि नक्षत्रांची रूपं एकमेकांपेक्षा थोडी कमी आहेत.

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु

चारशे, तीनशे, दोनशे योजना — हे सर्वांत खालचे, तारांच्या मंडळातले आहेत.

योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः

त्यांच्यात अर्धा योजन याहून कमी माप नाही; त्यांच्या वरती तीन ग्रह आहेत, जे दूर अंतरावर फिरतात.

सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम्

शनी, अंगिरस आणि वक्र हे मंदगतीने फिरणारे ग्रह समजावेत; त्यांची गती आधीच सांगितली आहे.

एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः

हे सर्व ग्रह ह्याच नक्षत्रांमध्ये उदयाला येतात; सूर्य, हे ऋषिश्रेष्ठ, विवस्वान आणि अदितीचा पुत्र आहे.

विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः

विशाखा नक्षत्रात जन्मलेला, ग्रहांमध्ये पहिला आणि तेजस्वी, धर्माचा पुत्र आहे; सोमदेव हा वसु आहे.

शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम्

शीतल किरणांचा, रात्र घडवणारा, कृतिका नक्षत्रात जन्मला; सोळा किरणांचा, भृगुपुत्र शुक्र, सूर्याच्या नंतर येतो.

ताराग्रहाणां प्रवरस् तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः

ताराग्रहांमध्ये श्रेष्ठ, तिष्य नक्षत्रात जन्मलेला; बारा किरणांचा, अंगिरसाचा पुत्र बृहस्पती ग्रह जन्मला.

फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः

पूर्व फाल्गुनी नक्षत्रात जन्मलेला, जगाचा गुरु, नव किरणांचा, लाल रंगाचा, प्रजापतीचा पुत्र ग्रह प्रकट झाला.

आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः रेवतीष्वेव सप्तार्चिःस्थाने सौरिः शनैश्चरः

पूर्वाषाढा नक्षत्रात जन्मलेला ग्रह म्हणून ओळखला जातो; रेवती नक्षत्रात, सात किरणांच्या स्थानी, शनी म्हणजे शनैश्चर स्थिर झाला.

सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी

धनिष्ठा नक्षत्रात, पाच किरणांचा, सोम्य बुध ग्रह जन्मला; अंधारमय, मृत्युपुत्र, प्रजांचा नाश करणारा शिखी जन्मला.

आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः

आश्लेषा नक्षत्रात सर्वांचा संहार करणारा महाग्रह जन्मला; त्याचप्रमाणे, दक्षकन्या त्यांच्या स्वतःच्या नक्षत्रांमध्ये प्रकट झाल्या.

तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः

राहू हा अंधाराच्या स्वरूपाचा असून, त्याचा रंग काळा आहे. तो भरणी नक्षत्रात जन्माला आला आणि तो ग्रह चंद्र व सूर्याला त्रास देणारा आहे.

एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः

हे तारे आणि ग्रह, भृगु वगैरेपासून सुरू होणारे, जन्मवेळी नक्षत्रांमुळे होणाऱ्या त्रासात अशुभ ठरतात, हे समजून घ्यावे.