लिङ्गपुराणम्

क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

ही सर्व क्षेत्रे आपल्या किरणांनी उजळतात; सूर्य त्यांच्याकडून नक्षत्रे आणि तारे घेतो.

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

इथे केलेल्या पुण्यकर्मामुळे, पुण्य संपल्यावर ते ग्रहांकडे जातात; कारण ती पार करतात म्हणून त्यांना तारे म्हणतात, आणि त्यांच्या शुभ्रतेमुळेही त्यांना तारेच म्हणतात.

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

दैवी, पृथ्वीवरील आणि रात्रीचे — या सर्वांचे तेज, अगदी काळोख असलेल्यांचेही, सूर्य नेहमी घेतो.

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

यज्ञासाठी आणि गतीसाठी हा तत्त्व सांगितला आहे; पाण्याचे तेज तो घेतो म्हणून त्याला सविता म्हणतात.

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

पूर्ण चंद्राला आनंद देणारे तत्त्व म्हणतात; शुभ्रता, अमरत्व आणि शीतलता यात तो जाणवतो.

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, दिव्य, प्रकाशमान वर्तुळांमध्ये, जे पाण्याचे आणि तेजाचे मिश्रण, शुभ्र, गोल आणि सुंदर कुंभासारखे आहेत —

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

तेथे चंद्राचे वर्तुळ दाट पाण्याचे स्वरूप आहे असे मानले जाते; सूर्याचे वर्तुळ मात्र तेजाने भरलेले, शुभ्र आणि प्रकाशमान आहे.

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

सर्व देवता या स्थळी वास करतात; प्रत्येक मन्वंतरात ते सर्व नक्षत्र, सूर्य आणि ग्रहांवर अवलंबून असतात.

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

म्हणून ग्रहांना घर असे म्हणतात; सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले, आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्

शुक्राने शुक्राचे स्थान घेतले, तो सोळा किरणांनी तेजस्वी आहे; बृहस्पतीने बृहस्पतीचे, आणि मंगळाने मंगळाचे स्थान घेतले.

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः

शनीने शनीचे स्थान घेतले, आणि देव शनीही तिथे आहे; बुधाने बुधाचे, आणि राहूने राहूचे स्थान घेतले.

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्

सर्व तारे त्या त्या नक्षत्रांत सामील होतात; हे सर्व ग्रह आणि तेजस्वी तारे हे सत्पुरुषांच्या वाट्याचे आहेत.

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्

कल्पाच्या सुरुवातीला, स्वयंभूने ही स्थाने निर्माण करून चालू केली; ही स्थाने सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत तशीच राहतात.

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः

सर्व मन्वंतरांत ही स्थाने देवतांची निवासस्थाने आहेत; अभिमान असलेले देव पुन्हा पुन्हा ही स्थाने व्यापतात.

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह

गेलेले, येणारे, न येणारे आणि सध्या असलेले असे सर्व देव आणि त्यांच्यासह ही स्थाने कायम राहतात.

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे

या मन्वंतरात ग्रहांना वैमानिक असे म्हणतात; विवस्वान आणि अदितीचा पुत्र सूर्य, वैवस्वत मन्वंतरात ओळखला जातो.

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

तेजस्वी सोम ऋषीपुत्र असून, तो देव आणि वसु म्हणून ओळखला जातो; शुक्र हा भृगुचा पुत्र असून, असुरांची पूजा करणारा देव आहे.

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः

महातेजस्वी देव, देवांचा गुरु, अंगिरसाचा पुत्र म्हणून बृहस्पती ओळखला जातो; मोहक आणि मनमोहक बुध हा ऋषीपुत्र म्हणून स्मरणात आहे.

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः

विचित्र रूपाचा शनैश्चर संज्ञा आणि विवस्वानचा पुत्र आहे; अग्नी विकेशीपासून जन्मलेला असून, त्याच्या ज्वाळा लाल आहेत.

नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः

दक्षाच्या कन्या या तारे आणि नक्षत्रे म्हणून ओळखल्या जातात; सिंहिकेचा पुत्र स्वरभानू हा असुर प्राण्यांना त्रास देणारा आहे.

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

चंद्र, तारे, ग्रह आणि सूर्य यांच्यामध्ये अभिमान असलेले देव सांगितले आहेत; ही स्थाने पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे आहेत आणि देवताही तिथेच वास करतात.

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च

विवस्वान सूर्याचे स्थान अग्नीमय आहे; चंद्राचे स्थान पाण्याचे आणि पांढरे असे मानले जाते.

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्

बुधाच्या तेजस्वी स्थानाला पाण्याचे, काळे आणि मनमोहक असे म्हटले जाते; शुक्राचे स्थानही पाण्याचे आणि पांढरे असून, सोळा किरणांनी उजळलेले आहे.

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः

मंगळाचे उत्तम स्थान लाल रंगाचे असून, त्याला नव किरण आहेत; बृहस्पतीचे स्थान पिवळे, मोठे आणि सोळा ज्वाळांनी युक्त आहे.

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

शनैश्चराचे स्थान काळे असून, त्याला आठ किरण आहेत; स्वरभानूचे स्थान अंधाराचे आहे, जे प्राण्यांना त्रास देणारे आहे.

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः

सर्व तारे ऋषी म्हणून ओळखावे, प्रत्येकाला एकच किरण आहे; हे पुण्यवानांच्या निवासस्थान असून, त्यांच्या स्वभावाप्रमाणे पांढरे आहेत.

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः

हे तारे दाट पाण्यापासून बनलेले असून, कल्पाच्या सुरुवातीला निर्माण झाले; सूर्याच्या किरणांमुळे ते तेजस्वी झाले आहेत.

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

सूर्याचा आधार नऊ हजार योजनांचा आहे असे मानले जाते; त्याच्या मंडळाचा घेर त्याच्या तीनपट आहे.

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या दुप्पट आहे; स्वरभानू दोघांइतकाच असून, तो त्यांच्या खाली फिरतो.