लिङ्गपुराणम्

यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्

जसा एखादा तेजस्वी दिवा घराच्या मध्यभागी लटकवला की सर्व बाजूंना, वर आणि खाली, अंधार नाहीसा करतो—

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः

तसाच, हजार किरणांचा, ग्रहांचा राजा, जगाचा स्वामी सूर्य, आपल्या किरणांनी सगळ्या दिशांनी हे जग उजळवतो.

रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

मी याआधी सांगितलेल्या सूर्याच्या हजार किरणांपैकी, सात किरणे श्रेष्ठ आहेत—तीच ग्रहांची मूळ कारणे आहेत.

सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः

सु्षुम्न, हरिकेश, विश्वकर्मा, तसेच विश्वव्यचा, मग आद्य आणि संनद्ध, आणि त्यानंतर पर — हे सर्व आहेत.

सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्

सरवावसु हा आणखी एक आहे, आणि स्वराट असेही नाव आहे; सु्षुम्न म्हणजे सूर्यकिरण, ज्याने दक्षिण दिशेला तेज दिले.

न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते

सु्षुम्न हा वर, खाली आणि तिरके फिरतो असे सांगितले जाते; हरिकेश हा समोर असून, तोच तारकांचा मूळ मानला जातो.

दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

दक्षिण बाजूला विश्वकर्मा बुधासाठी किरण वाढवतो; विश्वव्यचा मागे असून, तोच विद्वानांनी शुक्राचा मूळ मानला आहे.

संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः

संनद्ध हा किरण मंगळाचा मूळ आहे; सहावा सरवावसु हा किरण बृहस्पतीचा मूळ आहे.

शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः

पुन्हा, स्वराट हा किरण शनीला पोसतो; अशा प्रकारे सूर्याच्या तेजामुळे नक्षत्र, ग्रह आणि तारे उजळतात.

दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता

हे सर्व आकाशात दिसतात, आणि हे संपूर्ण जगही; कारण ती कधीच नष्ट होत नाहीत, म्हणून त्यांना नक्षत्र म्हणतात.

क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

ही सर्व क्षेत्रे आपल्या किरणांनी उजळतात; सूर्य त्यांच्याकडून नक्षत्रे आणि तारे घेतो.

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

इथे केलेल्या पुण्यकर्मामुळे, पुण्य संपल्यावर ते ग्रहांकडे जातात; कारण ती पार करतात म्हणून त्यांना तारे म्हणतात, आणि त्यांच्या शुभ्रतेमुळेही त्यांना तारेच म्हणतात.

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

दैवी, पृथ्वीवरील आणि रात्रीचे — या सर्वांचे तेज, अगदी काळोख असलेल्यांचेही, सूर्य नेहमी घेतो.

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

यज्ञासाठी आणि गतीसाठी हा तत्त्व सांगितला आहे; पाण्याचे तेज तो घेतो म्हणून त्याला सविता म्हणतात.

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

पूर्ण चंद्राला आनंद देणारे तत्त्व म्हणतात; शुभ्रता, अमरत्व आणि शीतलता यात तो जाणवतो.

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, दिव्य, प्रकाशमान वर्तुळांमध्ये, जे पाण्याचे आणि तेजाचे मिश्रण, शुभ्र, गोल आणि सुंदर कुंभासारखे आहेत —

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

तेथे चंद्राचे वर्तुळ दाट पाण्याचे स्वरूप आहे असे मानले जाते; सूर्याचे वर्तुळ मात्र तेजाने भरलेले, शुभ्र आणि प्रकाशमान आहे.

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

सर्व देवता या स्थळी वास करतात; प्रत्येक मन्वंतरात ते सर्व नक्षत्र, सूर्य आणि ग्रहांवर अवलंबून असतात.

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

म्हणून ग्रहांना घर असे म्हणतात; सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले, आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्

शुक्राने शुक्राचे स्थान घेतले, तो सोळा किरणांनी तेजस्वी आहे; बृहस्पतीने बृहस्पतीचे, आणि मंगळाने मंगळाचे स्थान घेतले.

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः

शनीने शनीचे स्थान घेतले, आणि देव शनीही तिथे आहे; बुधाने बुधाचे, आणि राहूने राहूचे स्थान घेतले.

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्

सर्व तारे त्या त्या नक्षत्रांत सामील होतात; हे सर्व ग्रह आणि तेजस्वी तारे हे सत्पुरुषांच्या वाट्याचे आहेत.

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्

कल्पाच्या सुरुवातीला, स्वयंभूने ही स्थाने निर्माण करून चालू केली; ही स्थाने सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत तशीच राहतात.

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः

सर्व मन्वंतरांत ही स्थाने देवतांची निवासस्थाने आहेत; अभिमान असलेले देव पुन्हा पुन्हा ही स्थाने व्यापतात.

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह

गेलेले, येणारे, न येणारे आणि सध्या असलेले असे सर्व देव आणि त्यांच्यासह ही स्थाने कायम राहतात.

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे

या मन्वंतरात ग्रहांना वैमानिक असे म्हणतात; विवस्वान आणि अदितीचा पुत्र सूर्य, वैवस्वत मन्वंतरात ओळखला जातो.

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

तेजस्वी सोम ऋषीपुत्र असून, तो देव आणि वसु म्हणून ओळखला जातो; शुक्र हा भृगुचा पुत्र असून, असुरांची पूजा करणारा देव आहे.

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः

महातेजस्वी देव, देवांचा गुरु, अंगिरसाचा पुत्र म्हणून बृहस्पती ओळखला जातो; मोहक आणि मनमोहक बुध हा ऋषीपुत्र म्हणून स्मरणात आहे.

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः

विचित्र रूपाचा शनैश्चर संज्ञा आणि विवस्वानचा पुत्र आहे; अग्नी विकेशीपासून जन्मलेला असून, त्याच्या ज्वाळा लाल आहेत.