लिङ्गपुराणम्

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

सर्व तेजस्वींचे तेज, तुझे सर्व लौकिक तेज, सर्वांचा आत्मा, सर्व लोकांचा स्वामी—महादेव, प्रजापती आहे.

सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते

सूर्यच त्रैलोक्याचा स्वामी आहे, तोच सर्वोच्च आणि आद्य दैवत आहे. त्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होते आणि त्यातच सर्व विलीन होते.

भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

सर्व लोकांचे निर्माण आणि नाश हे सुरुवातीला सूर्यापासूनच होते. हे ब्राह्मणांनो, तो ग्रह सहज ओळखता येत नाही—रवी हा अत्यंत तेजस्वी आणि प्रकाशमान आहे.

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः

इथे क्षण, मुहूर्त, दिवस, रात्र, आणि पंधरवड्यांचा शेवट होतो आणि ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात.

मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते

महिने, वर्षे, ऋतू आणि युगेसुद्धा—सूर्याशिवाय या सर्व काळाच्या मोजणीच अस्तित्वात येत नाही.

कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः

काळाशिवाय कोणतीही व्यवस्था, दीक्षा किंवा दैनंदिन क्रम राहत नाही; ऋतूंची विभागणी, फुल, मूळ किंवा फळ कसे मिळणार?

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च

मग धान्याची पिके, गवत किंवा औषधींची वाढ कशी होईल? त्याशिवाय, या जगात किंवा स्वर्गात, जिवांचीही उत्पत्ती होत नाही.

जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः

भास्कर, जो रुद्रस्वरूप आहे आणि जग तापवतो, त्याच्याशिवाय जगात तेज राहू शकत नाही. तोच काळ, अग्नी आणि बारा रूपांचा प्रजापती आहे.

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः

द्विजश्रेष्ठांनो, तोच हे त्रैलोक्य, जड आणि जंगम, तापवतो. तोच सर्व तेजांचा समूह आहे आणि सगळ्या लोकांत व्यापलेला आहे.

उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः

तो उत्तम मार्गाने, रात्रंदिवस, या जगाला सर्व बाजूंनी, वरून आणि खाली, पूर्णपणे तापवतो.

यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्

जसा एखादा तेजस्वी दिवा घराच्या मध्यभागी लटकवला की सर्व बाजूंना, वर आणि खाली, अंधार नाहीसा करतो—

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः

तसाच, हजार किरणांचा, ग्रहांचा राजा, जगाचा स्वामी सूर्य, आपल्या किरणांनी सगळ्या दिशांनी हे जग उजळवतो.

रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

मी याआधी सांगितलेल्या सूर्याच्या हजार किरणांपैकी, सात किरणे श्रेष्ठ आहेत—तीच ग्रहांची मूळ कारणे आहेत.

सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः

सु्षुम्न, हरिकेश, विश्वकर्मा, तसेच विश्वव्यचा, मग आद्य आणि संनद्ध, आणि त्यानंतर पर — हे सर्व आहेत.

सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्

सरवावसु हा आणखी एक आहे, आणि स्वराट असेही नाव आहे; सु्षुम्न म्हणजे सूर्यकिरण, ज्याने दक्षिण दिशेला तेज दिले.

न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते

सु्षुम्न हा वर, खाली आणि तिरके फिरतो असे सांगितले जाते; हरिकेश हा समोर असून, तोच तारकांचा मूळ मानला जातो.

दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

दक्षिण बाजूला विश्वकर्मा बुधासाठी किरण वाढवतो; विश्वव्यचा मागे असून, तोच विद्वानांनी शुक्राचा मूळ मानला आहे.

संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः

संनद्ध हा किरण मंगळाचा मूळ आहे; सहावा सरवावसु हा किरण बृहस्पतीचा मूळ आहे.

शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः

पुन्हा, स्वराट हा किरण शनीला पोसतो; अशा प्रकारे सूर्याच्या तेजामुळे नक्षत्र, ग्रह आणि तारे उजळतात.

दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता

हे सर्व आकाशात दिसतात, आणि हे संपूर्ण जगही; कारण ती कधीच नष्ट होत नाहीत, म्हणून त्यांना नक्षत्र म्हणतात.

क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

ही सर्व क्षेत्रे आपल्या किरणांनी उजळतात; सूर्य त्यांच्याकडून नक्षत्रे आणि तारे घेतो.

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

इथे केलेल्या पुण्यकर्मामुळे, पुण्य संपल्यावर ते ग्रहांकडे जातात; कारण ती पार करतात म्हणून त्यांना तारे म्हणतात, आणि त्यांच्या शुभ्रतेमुळेही त्यांना तारेच म्हणतात.

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

दैवी, पृथ्वीवरील आणि रात्रीचे — या सर्वांचे तेज, अगदी काळोख असलेल्यांचेही, सूर्य नेहमी घेतो.

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

यज्ञासाठी आणि गतीसाठी हा तत्त्व सांगितला आहे; पाण्याचे तेज तो घेतो म्हणून त्याला सविता म्हणतात.

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

पूर्ण चंद्राला आनंद देणारे तत्त्व म्हणतात; शुभ्रता, अमरत्व आणि शीतलता यात तो जाणवतो.

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, दिव्य, प्रकाशमान वर्तुळांमध्ये, जे पाण्याचे आणि तेजाचे मिश्रण, शुभ्र, गोल आणि सुंदर कुंभासारखे आहेत —

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

तेथे चंद्राचे वर्तुळ दाट पाण्याचे स्वरूप आहे असे मानले जाते; सूर्याचे वर्तुळ मात्र तेजाने भरलेले, शुभ्र आणि प्रकाशमान आहे.

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

सर्व देवता या स्थळी वास करतात; प्रत्येक मन्वंतरात ते सर्व नक्षत्र, सूर्य आणि ग्रहांवर अवलंबून असतात.

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

म्हणून ग्रहांना घर असे म्हणतात; सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले, आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.