लिङ्गपुराणम्

एवं रश्मिसहस्रं तत् सौरं लोकार्थसाधकम् भिद्यते लोकमासाद्य जलशीतोष्णनिःस्रवम्

असा हा हजार किरणांचा सौर तेज जगाच्या कल्याणासाठी कार्य करतो; तो लोकांपर्यंत पोहोचून, पाणी, थंडी आणि उष्णता सोडतो.

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्यसंज्ञितम् नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च

हे तेजस्वी, प्रकाशमान मंडळ सूर्य म्हणून ओळखले जाते; हेच तारका, ग्रह आणि चंद्र यांचे मूळ आणि आधार आहे.

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः नक्षत्राधिपतिः सोमो नयनं वाममीशितुः

सर्व चंद्र, तारे आणि ग्रह सूर्यापासून उत्पन्न झालेले समजावेत; सोम म्हणजे तारकांचा अधिपती, तो ईश्वराच्या डाव्या डोळ्यात आहे.

नयनं चैवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम् तेषां जनानां लोके ऽस्मिन् नयनं नयते यतः

ईश्वराचा उजवा डोळा म्हणजे सूर्यच आहे; या जगात त्यांच्या दृष्टीने सर्व लोकांना मार्गदर्शन होते.

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

उरलेले पाच ग्रह स्वेच्छेने वावरणारे स्वामी आहेत, असे समजावे; अग्नि, आदित्य, पाणी आणि चंद्र असेही सांगितले जाते.

शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

आता उरलेल्या ग्रहांची खरी प्रकृती मी सांगतो, नीट ऐका. देवांचा सेनापती स्कंद, ग्रहांमध्ये अंगारक म्हणून ओळखला जातो.

नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्

ज्ञान असलेल्या लोकांनी बुध या देवतेला नारायण म्हटले आहे. सर्व लोकांचा स्वामी यम, तोच प्रत्यक्षपणे जीवांचा स्वामी आहे.

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ

द्विजश्रेष्ठांनो, मंदगतीने चालणारा शनैश्चर हा मोठा ग्रह आहे आणि तो देव-दानवांचा गुरु आहे. तेजस्वी असलेले दोन्हीही (शुक्र व बृहस्पती) मोठे ग्रह आहेत.

प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

त्यानंतर, शुक्र आणि बृहस्पती हे प्रजापतीचे पुत्र आहेत असे सांगितले जाते. सगळ्या त्रैलोक्याचा मूळ सूर्य आहे—यात काहीच शंका नाही.

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्

त्याच्यापासूनच हे सर्व जग, देव, दैत्य, माणसे, रुद्र, इंद्र, उपेंद्र, चंद्र, श्रेष्ठ ब्राह्मण, अग्नी आणि स्वर्गातील सर्वजण उत्पन्न होतात.

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

सर्व तेजस्वींचे तेज, तुझे सर्व लौकिक तेज, सर्वांचा आत्मा, सर्व लोकांचा स्वामी—महादेव, प्रजापती आहे.

सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते

सूर्यच त्रैलोक्याचा स्वामी आहे, तोच सर्वोच्च आणि आद्य दैवत आहे. त्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होते आणि त्यातच सर्व विलीन होते.

भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

सर्व लोकांचे निर्माण आणि नाश हे सुरुवातीला सूर्यापासूनच होते. हे ब्राह्मणांनो, तो ग्रह सहज ओळखता येत नाही—रवी हा अत्यंत तेजस्वी आणि प्रकाशमान आहे.

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः

इथे क्षण, मुहूर्त, दिवस, रात्र, आणि पंधरवड्यांचा शेवट होतो आणि ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात.

मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते

महिने, वर्षे, ऋतू आणि युगेसुद्धा—सूर्याशिवाय या सर्व काळाच्या मोजणीच अस्तित्वात येत नाही.

कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः

काळाशिवाय कोणतीही व्यवस्था, दीक्षा किंवा दैनंदिन क्रम राहत नाही; ऋतूंची विभागणी, फुल, मूळ किंवा फळ कसे मिळणार?

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च

मग धान्याची पिके, गवत किंवा औषधींची वाढ कशी होईल? त्याशिवाय, या जगात किंवा स्वर्गात, जिवांचीही उत्पत्ती होत नाही.

जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः

भास्कर, जो रुद्रस्वरूप आहे आणि जग तापवतो, त्याच्याशिवाय जगात तेज राहू शकत नाही. तोच काळ, अग्नी आणि बारा रूपांचा प्रजापती आहे.

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः

द्विजश्रेष्ठांनो, तोच हे त्रैलोक्य, जड आणि जंगम, तापवतो. तोच सर्व तेजांचा समूह आहे आणि सगळ्या लोकांत व्यापलेला आहे.

उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः

तो उत्तम मार्गाने, रात्रंदिवस, या जगाला सर्व बाजूंनी, वरून आणि खाली, पूर्णपणे तापवतो.

यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्

जसा एखादा तेजस्वी दिवा घराच्या मध्यभागी लटकवला की सर्व बाजूंना, वर आणि खाली, अंधार नाहीसा करतो—

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः

तसाच, हजार किरणांचा, ग्रहांचा राजा, जगाचा स्वामी सूर्य, आपल्या किरणांनी सगळ्या दिशांनी हे जग उजळवतो.

रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

मी याआधी सांगितलेल्या सूर्याच्या हजार किरणांपैकी, सात किरणे श्रेष्ठ आहेत—तीच ग्रहांची मूळ कारणे आहेत.

सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः

सु्षुम्न, हरिकेश, विश्वकर्मा, तसेच विश्वव्यचा, मग आद्य आणि संनद्ध, आणि त्यानंतर पर — हे सर्व आहेत.

सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्

सरवावसु हा आणखी एक आहे, आणि स्वराट असेही नाव आहे; सु्षुम्न म्हणजे सूर्यकिरण, ज्याने दक्षिण दिशेला तेज दिले.

न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते

सु्षुम्न हा वर, खाली आणि तिरके फिरतो असे सांगितले जाते; हरिकेश हा समोर असून, तोच तारकांचा मूळ मानला जातो.

दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

दक्षिण बाजूला विश्वकर्मा बुधासाठी किरण वाढवतो; विश्वव्यचा मागे असून, तोच विद्वानांनी शुक्राचा मूळ मानला आहे.

संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः

संनद्ध हा किरण मंगळाचा मूळ आहे; सहावा सरवावसु हा किरण बृहस्पतीचा मूळ आहे.

शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः

पुन्हा, स्वराट हा किरण शनीला पोसतो; अशा प्रकारे सूर्याच्या तेजामुळे नक्षत्र, ग्रह आणि तारे उजळतात.