लिङ्गपुराणम्

अंशुर् विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुरेव च वरुणो माघमासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

अंशु, विवस्वान, त्वष्टा, पर्जन्य, विष्णू, माघ महिन्यात वरुण आणि फाल्गुनात सूर्य हे त्याचे रूप आहेत.

चैत्रे मासि भवेदंशुर् धाता वैशाखतापनः ज्येष्ठे मासि भवेदिन्द्र आषाढे चार्यमा रविः

चैत्र महिन्यात अंशु, वैशाखात ताप देणारा धाता, ज्येष्ठात इंद्र, आषाढात अर्यमान आणि रवि असे रूप असतात.

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः

श्रावणात विवस्वान, भाद्रपदात भग, आश्विनात पर्जन्य, कार्तिकात त्वष्टा आणि रवि अशी रूपं ओळखली जातात.

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

मार्गशीर्षात मित्र, पौषात सनातन विष्णू, आणि वरुणाच्या सूर्यकर्मात पाच हजार किरणं असतात.

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽंशुः सप्तभिस् तथा धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

पूषा म्हणजे अंशु देव, तो सहा हजार किरणांनी चमकतो; धाता सात हजारांनी आणि शतक्रतु आठ हजारांनी.

विवस्वान् दशभिर् याति यात्येकादशभिर् भगः सप्तभिस्तपते मित्रस् त्वष्टा चैवाष्टभिः स्मृतः

विवस्वान दहा किरणांनी जातो; भग अकरा किरणांनी; मित्र सात किरणांनी तापतो; त्वष्टा आठ किरणांनी ओळखला जातो.

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति मेदिनीम्

अर्यमान दहा किरणांनी जातो; पर्जन्य नऊ किरणांनी; विष्णू सहा हजार किरणांनी पृथ्वीला तापतो.

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

वसंतात सूर्य कपिला रंगाचा असतो; उन्हाळ्यात तो सोन्यासारखा तेजस्वी असतो; पावसाळ्यात पांढरा आणि शरद ऋतूत फिकट दिसतो.

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्यसमुद्भवाः

हिवाळ्यात त्याचा रंग तांबडा असतो; शिशिरात तो लाल दिसतो. अशा प्रकारे सूर्यापासून येणारे रंग मी सांगितले.

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पितृष्वपि सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु नियच्छति

तो औषधींना बळ देतो, पितरांना स्वध देतो आणि देवांना अमृत देतो; सूर्य हे तिन्ही गोष्टी तीन ठिकाणी ठेवतो.

एवं रश्मिसहस्रं तत् सौरं लोकार्थसाधकम् भिद्यते लोकमासाद्य जलशीतोष्णनिःस्रवम्

असा हा हजार किरणांचा सौर तेज जगाच्या कल्याणासाठी कार्य करतो; तो लोकांपर्यंत पोहोचून, पाणी, थंडी आणि उष्णता सोडतो.

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्यसंज्ञितम् नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च

हे तेजस्वी, प्रकाशमान मंडळ सूर्य म्हणून ओळखले जाते; हेच तारका, ग्रह आणि चंद्र यांचे मूळ आणि आधार आहे.

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः नक्षत्राधिपतिः सोमो नयनं वाममीशितुः

सर्व चंद्र, तारे आणि ग्रह सूर्यापासून उत्पन्न झालेले समजावेत; सोम म्हणजे तारकांचा अधिपती, तो ईश्वराच्या डाव्या डोळ्यात आहे.

नयनं चैवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम् तेषां जनानां लोके ऽस्मिन् नयनं नयते यतः

ईश्वराचा उजवा डोळा म्हणजे सूर्यच आहे; या जगात त्यांच्या दृष्टीने सर्व लोकांना मार्गदर्शन होते.

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

उरलेले पाच ग्रह स्वेच्छेने वावरणारे स्वामी आहेत, असे समजावे; अग्नि, आदित्य, पाणी आणि चंद्र असेही सांगितले जाते.

शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

आता उरलेल्या ग्रहांची खरी प्रकृती मी सांगतो, नीट ऐका. देवांचा सेनापती स्कंद, ग्रहांमध्ये अंगारक म्हणून ओळखला जातो.

नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्

ज्ञान असलेल्या लोकांनी बुध या देवतेला नारायण म्हटले आहे. सर्व लोकांचा स्वामी यम, तोच प्रत्यक्षपणे जीवांचा स्वामी आहे.

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ

द्विजश्रेष्ठांनो, मंदगतीने चालणारा शनैश्चर हा मोठा ग्रह आहे आणि तो देव-दानवांचा गुरु आहे. तेजस्वी असलेले दोन्हीही (शुक्र व बृहस्पती) मोठे ग्रह आहेत.

प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

त्यानंतर, शुक्र आणि बृहस्पती हे प्रजापतीचे पुत्र आहेत असे सांगितले जाते. सगळ्या त्रैलोक्याचा मूळ सूर्य आहे—यात काहीच शंका नाही.

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्

त्याच्यापासूनच हे सर्व जग, देव, दैत्य, माणसे, रुद्र, इंद्र, उपेंद्र, चंद्र, श्रेष्ठ ब्राह्मण, अग्नी आणि स्वर्गातील सर्वजण उत्पन्न होतात.

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

सर्व तेजस्वींचे तेज, तुझे सर्व लौकिक तेज, सर्वांचा आत्मा, सर्व लोकांचा स्वामी—महादेव, प्रजापती आहे.

सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते

सूर्यच त्रैलोक्याचा स्वामी आहे, तोच सर्वोच्च आणि आद्य दैवत आहे. त्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होते आणि त्यातच सर्व विलीन होते.

भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

सर्व लोकांचे निर्माण आणि नाश हे सुरुवातीला सूर्यापासूनच होते. हे ब्राह्मणांनो, तो ग्रह सहज ओळखता येत नाही—रवी हा अत्यंत तेजस्वी आणि प्रकाशमान आहे.

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः

इथे क्षण, मुहूर्त, दिवस, रात्र, आणि पंधरवड्यांचा शेवट होतो आणि ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात.

मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते

महिने, वर्षे, ऋतू आणि युगेसुद्धा—सूर्याशिवाय या सर्व काळाच्या मोजणीच अस्तित्वात येत नाही.

कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः

काळाशिवाय कोणतीही व्यवस्था, दीक्षा किंवा दैनंदिन क्रम राहत नाही; ऋतूंची विभागणी, फुल, मूळ किंवा फळ कसे मिळणार?

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च

मग धान्याची पिके, गवत किंवा औषधींची वाढ कशी होईल? त्याशिवाय, या जगात किंवा स्वर्गात, जिवांचीही उत्पत्ती होत नाही.

जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः

भास्कर, जो रुद्रस्वरूप आहे आणि जग तापवतो, त्याच्याशिवाय जगात तेज राहू शकत नाही. तोच काळ, अग्नी आणि बारा रूपांचा प्रजापती आहे.

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः

द्विजश्रेष्ठांनो, तोच हे त्रैलोक्य, जड आणि जंगम, तापवतो. तोच सर्व तेजांचा समूह आहे आणि सगळ्या लोकांत व्यापलेला आहे.