लिङ्गपुराणम्

सहस्रपादसौ वह्निर् वृत्तकुम्भनिभः स्मृतः आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

तो अग्नी हजार पाय असलेला, गोल भांड्यासारखा आहे असे सांगितले जाते. तो सर्व बाजूंनी हजार नाड्यांनी पाणी घेतो.

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कूपाश्चैव तथा घनाः स्थावरा जङ्गमाश्चैव वापीकुल्यादिका अपः

त्या नाड्या म्हणजे समुद्राच्या वाहिन्या, विहिरी, ढग, स्थिर आणि चल पाणी, तसेच तळी, ओढे आणि इतर जलस्रोत.

तस्य रश्मिसहस्रं तच् छीतवर्षोष्णनिःस्रवम् तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

त्याच्या हजारो किरणांतून थंडी, पाऊस आणि उष्णता बाहेर पडते. त्यातील चारशे नाड्यांमधून विविध रूपातील पाऊस पडतो.

भजनाश्चैव माल्याश् च केतनाः पतनास् तथा अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

त्या सर्व किरणांना भांडी, माळा, ध्वज आणि पडणारे प्रवाह असे नाव आहे. पाऊस पाडणारे हे सर्व किरण 'अमृत' म्हणून ओळखले जातात.

हिमोद्वहाश् च ता नाड्यो रश्मयस् त्रिशताः पुनः रेशा मेघाश् च वात्स्याश् च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः

त्या नाड्यांपैकी तीनशे किरण हिम वाहून नेतात. त्यात रेघा, मेघ आणि शीतल पाऊस, तसेच बर्फ पाडणारे प्रवाह असतात.

चन्द्रभा नामतः सर्वा पीताभाश् च गभस्तयः शुक्लाश् च ककुभाश्चैव गावो विश्वभृतस् तथा

सर्व किरणांना 'चंद्रकिरण' असे नाव आहे. त्यात पिवळसर, पांढरे, दिशांना व्यापणारे आणि विश्वाला पोसणाऱ्या गायींचेही समावेश आहे.

शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिशतीर्घर्मसर्जनाः सोमो बिभर्ति ताभिस्तु मनुष्यपितृदेवताः

त्या सर्व पांढऱ्या किरणांना तीनशे उष्णता निर्माण करणारे म्हणून ओळखले जाते. या किरणांनी चंद्र मानव, पितर आणि देवतांना पोसतो.

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि अमृतेन सुरान् सर्वांस् तिसृभिस् तर्पयत्यसौ

इथे तो माणसांना औषधींनी, पितरांना स्वधेनं आणि सर्व देवांना अमृतानं तृप्त करतो, या तिघांमुळे.

वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपते त्रिभिः वर्षास्वथो शरदि च चतुर्भिः संप्रवर्षति

वसंत आणि उन्हाळ्यात तो तीनशे किरणांनी तापतो; पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत चारशे किरणांनी पाऊस पाडतो.

हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजते त्रिभिः इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

हिवाळ्यात आणि शिशिरात तो तीन किरणांनी हिम सोडतो; इंद्र, धाता, भग, पूषा, मित्र, वरुण आणि अर्यमान हे त्याचे रूप आहेत.

अंशुर् विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुरेव च वरुणो माघमासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

अंशु, विवस्वान, त्वष्टा, पर्जन्य, विष्णू, माघ महिन्यात वरुण आणि फाल्गुनात सूर्य हे त्याचे रूप आहेत.

चैत्रे मासि भवेदंशुर् धाता वैशाखतापनः ज्येष्ठे मासि भवेदिन्द्र आषाढे चार्यमा रविः

चैत्र महिन्यात अंशु, वैशाखात ताप देणारा धाता, ज्येष्ठात इंद्र, आषाढात अर्यमान आणि रवि असे रूप असतात.

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः

श्रावणात विवस्वान, भाद्रपदात भग, आश्विनात पर्जन्य, कार्तिकात त्वष्टा आणि रवि अशी रूपं ओळखली जातात.

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

मार्गशीर्षात मित्र, पौषात सनातन विष्णू, आणि वरुणाच्या सूर्यकर्मात पाच हजार किरणं असतात.

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽंशुः सप्तभिस् तथा धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

पूषा म्हणजे अंशु देव, तो सहा हजार किरणांनी चमकतो; धाता सात हजारांनी आणि शतक्रतु आठ हजारांनी.

विवस्वान् दशभिर् याति यात्येकादशभिर् भगः सप्तभिस्तपते मित्रस् त्वष्टा चैवाष्टभिः स्मृतः

विवस्वान दहा किरणांनी जातो; भग अकरा किरणांनी; मित्र सात किरणांनी तापतो; त्वष्टा आठ किरणांनी ओळखला जातो.

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति मेदिनीम्

अर्यमान दहा किरणांनी जातो; पर्जन्य नऊ किरणांनी; विष्णू सहा हजार किरणांनी पृथ्वीला तापतो.

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

वसंतात सूर्य कपिला रंगाचा असतो; उन्हाळ्यात तो सोन्यासारखा तेजस्वी असतो; पावसाळ्यात पांढरा आणि शरद ऋतूत फिकट दिसतो.

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्यसमुद्भवाः

हिवाळ्यात त्याचा रंग तांबडा असतो; शिशिरात तो लाल दिसतो. अशा प्रकारे सूर्यापासून येणारे रंग मी सांगितले.

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पितृष्वपि सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु नियच्छति

तो औषधींना बळ देतो, पितरांना स्वध देतो आणि देवांना अमृत देतो; सूर्य हे तिन्ही गोष्टी तीन ठिकाणी ठेवतो.

एवं रश्मिसहस्रं तत् सौरं लोकार्थसाधकम् भिद्यते लोकमासाद्य जलशीतोष्णनिःस्रवम्

असा हा हजार किरणांचा सौर तेज जगाच्या कल्याणासाठी कार्य करतो; तो लोकांपर्यंत पोहोचून, पाणी, थंडी आणि उष्णता सोडतो.

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्यसंज्ञितम् नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च

हे तेजस्वी, प्रकाशमान मंडळ सूर्य म्हणून ओळखले जाते; हेच तारका, ग्रह आणि चंद्र यांचे मूळ आणि आधार आहे.

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः नक्षत्राधिपतिः सोमो नयनं वाममीशितुः

सर्व चंद्र, तारे आणि ग्रह सूर्यापासून उत्पन्न झालेले समजावेत; सोम म्हणजे तारकांचा अधिपती, तो ईश्वराच्या डाव्या डोळ्यात आहे.

नयनं चैवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम् तेषां जनानां लोके ऽस्मिन् नयनं नयते यतः

ईश्वराचा उजवा डोळा म्हणजे सूर्यच आहे; या जगात त्यांच्या दृष्टीने सर्व लोकांना मार्गदर्शन होते.

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

उरलेले पाच ग्रह स्वेच्छेने वावरणारे स्वामी आहेत, असे समजावे; अग्नि, आदित्य, पाणी आणि चंद्र असेही सांगितले जाते.

शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

आता उरलेल्या ग्रहांची खरी प्रकृती मी सांगतो, नीट ऐका. देवांचा सेनापती स्कंद, ग्रहांमध्ये अंगारक म्हणून ओळखला जातो.

नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्

ज्ञान असलेल्या लोकांनी बुध या देवतेला नारायण म्हटले आहे. सर्व लोकांचा स्वामी यम, तोच प्रत्यक्षपणे जीवांचा स्वामी आहे.

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ

द्विजश्रेष्ठांनो, मंदगतीने चालणारा शनैश्चर हा मोठा ग्रह आहे आणि तो देव-दानवांचा गुरु आहे. तेजस्वी असलेले दोन्हीही (शुक्र व बृहस्पती) मोठे ग्रह आहेत.

प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

त्यानंतर, शुक्र आणि बृहस्पती हे प्रजापतीचे पुत्र आहेत असे सांगितले जाते. सगळ्या त्रैलोक्याचा मूळ सूर्य आहे—यात काहीच शंका नाही.