लिङ्गपुराणम्

तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर् दीप्यत्यसौ विभुः जले चाब्जः समाविष्टो नाद्भिर् अग्निः प्रशाम्यति

म्हणून सूर्य पाणी पितो आणि आपल्या किरणांनी तेजस्वी होतो. जलात कमळातून उत्पन्न होणारा अग्नी असतो, पण पाण्यामुळे अग्नी विझत नाही.

मानवानां च कुक्षिस्थो नाग्निः शाम्यति पावकः अर्चिष्मान्पवनः सो ऽग्निर् निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

माणसांच्या पोटात असलेला अग्नी कधीही विझत नाही. वाऱ्यासह असणारा तेजस्वी अग्नी जठराग्नी म्हणून ओळखला जातो, जरी त्याला बाहेरून प्रकाश दिसत नाही.

यश्चायं मण्डली शुक्ली निरूष्मा सम्प्रजायते प्रभा सौरी तु पादेन ह्य् अस्तं याते दिवाकरे

जो हा पांढऱ्या रंगाचा, गोल आणि थंड स्वरूपाचा प्रकाश दिसतो, तो सूर्य अस्ताला गेल्यावर निर्माण होणारा सौर तेज आहे.

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते उद्यन्तं च पुनः सूर्यम् औष्ण्यम् अग्नेः समाविशेत्

रात्री अग्नी सूर्याच्या गोलामध्ये प्रवेश करतो आणि त्यामुळे तो दूरवरून प्रकाशतो. पुन्हा सूर्य उगवला की, अग्नीचे उष्णत्व त्यात सामावते.

पादेन पार्थिवस्याग्नेस् तस्मादग्निस्तपत्यसौ प्रकाशोष्णस्वरूपे च सौराग्नेये तु तेजसी

पृथ्वीवरील अग्नीच्या पावलामुळे तो अग्नी जळतो. प्रकाश आणि उष्णता या दोन्ही स्वरूपात सूर्याग्नी आणि पृथ्वीवरील अग्नी तेजस्वी असतात.

परस्परानुप्रवेशाद् आप्यायेते परस्परम् उत्तरे चैव भूम्यर्धे तथा ह्यग्निश् च दक्षिणे

एकमेकांमध्ये प्रवेश केल्याने ते एकमेकांना पोसतात. पृथ्वीच्या उत्तरेकडील भागात पाणी आहे आणि दक्षिणेकडील भागात अग्नी आहे.

उत्तिष्ठति पुनः सूर्यः पुनर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मात्ताम्रा भवन्त्यापो दिवारात्रिप्रवेशनात्

सूर्य पुन्हा पुन्हा उगवतो आणि पुन्हा पाण्यात प्रवेश करतो. त्यामुळे दिवस आणि रात्री सूर्याच्या प्रवेशामुळे पाणी तांबूस दिसते.

अस्तं याति पुनः सूर्यो ऽहर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो दृश्यन्ति भास्वराः

सूर्य पुन्हा अस्ताला जातो आणि पाणी दिवसभर प्रवेश करते. त्यामुळे रात्री पाणी पांढरे आणि तेजस्वी दिसते.

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्धे दक्षिणोत्तरे उदयास्तमने नित्यम् अहोरात्रं विशत्य् अपः

या क्रमाने, पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागात, सूर्याच्या उगवण्याच्या आणि मावळण्याच्या वेळी, दिवस-रात्री पाणी नेहमी प्रवेश करते.

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

जो सूर्य किरणांनी पाणी पितो आणि तेजाने चमकतो, तो पृथ्वीवरील अग्नीसह एकरूप झालेला दिव्य आणि पवित्र म्हणून ओळखला जातो.

सहस्रपादसौ वह्निर् वृत्तकुम्भनिभः स्मृतः आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

तो अग्नी हजार पाय असलेला, गोल भांड्यासारखा आहे असे सांगितले जाते. तो सर्व बाजूंनी हजार नाड्यांनी पाणी घेतो.

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कूपाश्चैव तथा घनाः स्थावरा जङ्गमाश्चैव वापीकुल्यादिका अपः

त्या नाड्या म्हणजे समुद्राच्या वाहिन्या, विहिरी, ढग, स्थिर आणि चल पाणी, तसेच तळी, ओढे आणि इतर जलस्रोत.

तस्य रश्मिसहस्रं तच् छीतवर्षोष्णनिःस्रवम् तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

त्याच्या हजारो किरणांतून थंडी, पाऊस आणि उष्णता बाहेर पडते. त्यातील चारशे नाड्यांमधून विविध रूपातील पाऊस पडतो.

भजनाश्चैव माल्याश् च केतनाः पतनास् तथा अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

त्या सर्व किरणांना भांडी, माळा, ध्वज आणि पडणारे प्रवाह असे नाव आहे. पाऊस पाडणारे हे सर्व किरण 'अमृत' म्हणून ओळखले जातात.

हिमोद्वहाश् च ता नाड्यो रश्मयस् त्रिशताः पुनः रेशा मेघाश् च वात्स्याश् च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः

त्या नाड्यांपैकी तीनशे किरण हिम वाहून नेतात. त्यात रेघा, मेघ आणि शीतल पाऊस, तसेच बर्फ पाडणारे प्रवाह असतात.

चन्द्रभा नामतः सर्वा पीताभाश् च गभस्तयः शुक्लाश् च ककुभाश्चैव गावो विश्वभृतस् तथा

सर्व किरणांना 'चंद्रकिरण' असे नाव आहे. त्यात पिवळसर, पांढरे, दिशांना व्यापणारे आणि विश्वाला पोसणाऱ्या गायींचेही समावेश आहे.

शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिशतीर्घर्मसर्जनाः सोमो बिभर्ति ताभिस्तु मनुष्यपितृदेवताः

त्या सर्व पांढऱ्या किरणांना तीनशे उष्णता निर्माण करणारे म्हणून ओळखले जाते. या किरणांनी चंद्र मानव, पितर आणि देवतांना पोसतो.

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि अमृतेन सुरान् सर्वांस् तिसृभिस् तर्पयत्यसौ

इथे तो माणसांना औषधींनी, पितरांना स्वधेनं आणि सर्व देवांना अमृतानं तृप्त करतो, या तिघांमुळे.

वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपते त्रिभिः वर्षास्वथो शरदि च चतुर्भिः संप्रवर्षति

वसंत आणि उन्हाळ्यात तो तीनशे किरणांनी तापतो; पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत चारशे किरणांनी पाऊस पाडतो.

हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजते त्रिभिः इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

हिवाळ्यात आणि शिशिरात तो तीन किरणांनी हिम सोडतो; इंद्र, धाता, भग, पूषा, मित्र, वरुण आणि अर्यमान हे त्याचे रूप आहेत.

अंशुर् विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुरेव च वरुणो माघमासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

अंशु, विवस्वान, त्वष्टा, पर्जन्य, विष्णू, माघ महिन्यात वरुण आणि फाल्गुनात सूर्य हे त्याचे रूप आहेत.

चैत्रे मासि भवेदंशुर् धाता वैशाखतापनः ज्येष्ठे मासि भवेदिन्द्र आषाढे चार्यमा रविः

चैत्र महिन्यात अंशु, वैशाखात ताप देणारा धाता, ज्येष्ठात इंद्र, आषाढात अर्यमान आणि रवि असे रूप असतात.

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः

श्रावणात विवस्वान, भाद्रपदात भग, आश्विनात पर्जन्य, कार्तिकात त्वष्टा आणि रवि अशी रूपं ओळखली जातात.

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

मार्गशीर्षात मित्र, पौषात सनातन विष्णू, आणि वरुणाच्या सूर्यकर्मात पाच हजार किरणं असतात.

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽंशुः सप्तभिस् तथा धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

पूषा म्हणजे अंशु देव, तो सहा हजार किरणांनी चमकतो; धाता सात हजारांनी आणि शतक्रतु आठ हजारांनी.

विवस्वान् दशभिर् याति यात्येकादशभिर् भगः सप्तभिस्तपते मित्रस् त्वष्टा चैवाष्टभिः स्मृतः

विवस्वान दहा किरणांनी जातो; भग अकरा किरणांनी; मित्र सात किरणांनी तापतो; त्वष्टा आठ किरणांनी ओळखला जातो.

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति मेदिनीम्

अर्यमान दहा किरणांनी जातो; पर्जन्य नऊ किरणांनी; विष्णू सहा हजार किरणांनी पृथ्वीला तापतो.

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

वसंतात सूर्य कपिला रंगाचा असतो; उन्हाळ्यात तो सोन्यासारखा तेजस्वी असतो; पावसाळ्यात पांढरा आणि शरद ऋतूत फिकट दिसतो.

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्यसमुद्भवाः

हिवाळ्यात त्याचा रंग तांबडा असतो; शिशिरात तो लाल दिसतो. अशा प्रकारे सूर्यापासून येणारे रंग मी सांगितले.