लिङ्गपुराणम्

सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु योजनद्वयमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

सर्वांच्या वर ताऱ्यांची लहान वर्तुळे आहेत, त्यांची माप दोन योजनांचीच असते; त्यापेक्षा लहान काहीही सापडत नाही.

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः

त्यांच्या वरती तीन ग्रह आहेत, जे दूर जातात: शनी, मंगळ आणि वक्रग्रह, हे मंदगतीने फिरणारे म्हणून ओळखले जातात.

तेभ्यो ऽधस्तात्तु चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः सूर्यः सोमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

त्यांच्या खाली चार मोठे ग्रह आहेत: सूर्य, चंद्र, बुध आणि भृगुपुत्र, हे सर्व जलद गतीने फिरतात.

तावन्त्यस्तारकाः कोट्यो यावन्त्यृक्षाणि सर्वशः ध्रुवात् तु नियमाच्चैषाम् ऋक्षमार्गे व्यवस्थितिः

तारे जितकी कोटींनी आहेत तितकीच नक्षत्रे आहेत; त्यांची स्थिती ध्रुवाच्या नियमानुसार नक्षत्रमार्गावर निश्चित असते.

सप्ताश्वस्यैव सूर्यस्य नीचोच्चत्वमनुक्रमात् उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

सूर्य, ज्याला सात घोडे जोडले आहेत, तो क्रमाने वर आणि खाली जातो; जेव्हा चंद्र उत्तरमार्गावर पर्वकाळी असतो,

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नातिव्यक्तैर्गभस्तिभिः तदा दक्षिणमार्गस्थो नीचां वीथिमुपाश्रितः

त्याच्या उंचीमुळे तो लवकर दिसतो, पण त्याच्या किरणांनी फारसा स्पष्टपणा नसतो; तेव्हा तो दक्षिणमार्गावर जाऊन नीच मार्ग धरतो.

भूमिरेखावृतः सूर्यः पौर्णिमावास्ययोस् तदा ददृशे च यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

पृथ्वीने वेढलेला सूर्य पौर्णिमा आणि अमावस्येला दिसतो; योग्य वेळी तो लवकर मावळतोही.

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्य् अमावास्यां निशाकरः ददृशे दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

म्हणून अमावस्येला चंद्र उत्तरमार्गावर असताना दिसतो; दक्षिणमार्गावर असताना नियमानुसार तो दिसत नाही.

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्यस्य तमसा वृतः समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

ताऱ्यांच्या गतीच्या संयोगाने सूर्य अंधाराने झाकला जातो; विषुववृत्तावर सूर्योदय आणि सूर्यास्त एकाच वेळी होतात.

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ पौर्णिमावास्ययोर् ज्ञेयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

उत्तरमार्गावर सूर्यास्त आणि सूर्योदय मध्यम असतात; पौर्णिमा आणि अमावस्येला ते प्रकाशचक्रानुसार चालतात.

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् ग्रहाणां चैव सर्वेषां सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

जेव्हा तेजस्वी सूर्य दक्षिणमार्गावर फिरतो, तेव्हा तो सर्व ग्रहांच्या खाली जातो.

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

मोठा वर्तुळ करून चंद्र त्याच्या वर फिरतो; सर्व नक्षत्रांचे वर्तुळ चंद्राच्या वर फिरते.

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्राद् ऊर्ध्वं बृहस्पतिः

नक्षत्रांपेक्षा वर बुध आहे; बुधाच्या वर भृगुपुत्र; भृगुपुत्राच्या वर मंगळ; मंगळाच्या वर बृहस्पती.

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् ऋषीणां चैव सप्तानां ध्रुवस्योर्ध्वं व्यवस्थितिः

म्हणून हळूहळू फिरणाऱ्या ग्रहांच्या वर सप्तर्षींचं स्थान आहे, आणि त्या सप्तर्षींच्या वर ध्रुवाचं अढळ स्थान आहे.

तं विष्णुलोकं परमं ज्ञात्वा मुच्येत किल्बिषात् द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च

तो विष्णूचा परम लोक ओळखला की मनुष्य पापातून मुक्त होतो; तो लोक दोन हजार एकशे योजनांवर आहे.

ग्रहनक्षत्रतारासु उपरिष्टाद्यथाक्रमम् ग्रहाश् च चन्द्रसूर्यौ च युतौ दिव्येन तेजसा

ग्रह, नक्षत्रं आणि ताऱ्यांच्या वर, योग्य क्रमाने, ग्रह आहेत आणि चंद्रसूर्य दोघेही दिव्य तेजाने युक्त आहेत.

नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो ऽहर्निशं क्रमात् ग्रहनक्षत्रसूर्यास् ते नीचोच्चऋजुसंस्थिताः

हे नेहमी नक्षत्रांशी जोडलेले असतात आणि दिवस-रात्र क्रमाने फिरतात; ग्रह, नक्षत्रं आणि सूर्य हे कधी नीच, कधी उच्च, तर कधी सरळ स्थानी असतात.

समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः ऋतवः षट् स्मृताः सर्वे समागच्छन्ति पञ्चधा

त्यांच्या एकत्र येण्या आणि वेगळ्या होण्याच्या वेळी लोक त्यांना एकाच वेळी पाहतात; सर्व सहा ऋतू पाच प्रकारे एकत्र येतात असं मानलं जातं.

परस्परास्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् असंकरेण विज्ञेयस् तेषां योगस्तु वै बुधैः

हे एकमेकांशी जोडलेले असून, एकमेकांशी एकत्र येतात; त्यांच्या संयोगात गोंधळ नसतो, हे ज्ञानी लोक ओळखतात.

एवं संक्षिप्य कथितं ग्रहाणां गमनं द्विजाः भास्करप्रमुखानां च यथादृष्टं यथाश्रुतम्

असा हा सूर्यप्रमुख ग्रहांचा गतीचा संक्षिप्त वर्णन, जसं पाहिलं आणि ऐकलं तसं, द्विजांनो सांगितलं आहे.

ग्रहाधिपत्ये भगवान् ब्रह्मणा पद्मयोनिना अभिषिक्तः सहस्रांशू रुद्रेण तु यथा गुहः

ग्रहांच्या अधिपत्यावर ब्रह्मा, कमळातून जन्मलेला, भगवंताचा अभिषेक करतो आणि सहस्रकिरणांनी युक्त असलेल्या सूर्याचा रुद्राने, जसं गुहाचा केला.

तस्माद्ग्रहार्चना कार्या अग्नौ चोद्यं यथाविधि आदित्यग्रहपीडायां सद्भिः कार्यार्थसिद्धये

म्हणून, सूर्य किंवा ग्रहांच्या पीडेमुळे इच्छित फल मिळवण्यासाठी सज्जनांनी ग्रहांची पूजा करावी आणि विधिप्रमाणे अग्नीत होम करावा.

अभ्यषिञ्चत्कथं ब्रह्मा चाधिपत्ये प्रजापतिः देवदैत्यमुखान् सर्वान् सर्वात्मा वद सांप्रतम्

ब्रह्मा, प्रजापती, देव, दैत्य आणि सर्व जीवांचं अधिपत्य कसं दिलं, हे सर्वात्मा, आता सांग.

ग्रहाधिपत्ये भगवान् अभ्यषिञ्चद्दिवाकरम् ऋक्षाणामोषधीनां च सोमं ब्रह्मा प्रजापतिः

ग्रहांच्या अधिपत्यावर भगवंताने सूर्याचा अभिषेक केला; ब्रह्मा, प्रजापती, यांनी सोमाचा ताऱ्यांचा आणि औषधींचा अधिपती केला.

अपां च वरुणं देवं धनानां यक्षपुङ्गवम् आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनां पावकं तथा

पाण्यांमध्ये वरुणाला, धनांमध्ये कुबेराला, आदित्यांमध्ये विष्णूला आणि वसूंमध्ये पावकाला अधिपती केलं.

प्रजापतीनां दक्षं च मरुतां शक्रमेव च दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम्

प्रजापतींमध्ये दक्षाला, मरुतांमध्ये शक्राला, आणि दैत्य-दानवांमध्ये प्रल्हाद या श्रेष्ठ दैत्याला अधिपती केलं.

धर्मं पितॄणाम् अधिपं निरृतिं पिशिताशिनाम् रुद्रं पशूनां भूतानां नन्दिनं गणनायकम्

पितरांमध्ये धर्माला, मांसभक्षकांमध्ये निरृतिला, पशूंमध्ये रुद्राला, आणि भूतांमध्ये नंदी या गणनायकाला अधिपती केलं.

वीराणां वीरभद्रं च पिशाचानां भयंकरम् मातॄणां चैव चामुण्डां सर्वदेवनमस्कृताम्

वीरांमध्ये वीरभद्राला, पिशाच्चांमध्ये भयंकराला, आणि मातांमध्ये सर्व देवांनी पूजिलेली चामुंडा हिला अधिपती केलं.

रुद्राणां देवदेवेशं नीललोहितमीश्वरम् विघ्नानां व्योमजं देवं गजास्यं तु विनायकम्

रुद्रांमध्ये देवदेवेश्वर नीललोहित या ईश्वराला, विघ्नांमध्ये आकाशातून जन्मलेल्या गजास्य विनायकाला अधिपती केलं.