लिङ्गपुराणम्

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे

हे सर्व सूर्याच्या आत ऊर्ज आणि इष या दोन महिन्यांत राहतात; आणि हेमंत ऋतूचे दोन महिनेही सूर्याच्या आत राहतात.

अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा

अंशु आणि भग हे दोघे, कश्यप आणि क्रतु, तसेच महापद्म आणि कर्कोटक हे दोन सर्प, हे सर्व.

चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे

गंधर्व चित्रसेन आणि ऊर्णायू हे दोघे, तसेच अप्सरा उर्वशी आणि पूर्वचित्ती, या दोघी.

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ

तार्क्ष्य आणि अरिष्टनेमि, हे दोघे सेनापती, तसेच विद्युत् आणि दिवाकर हे दोन्ही यातुधान.

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै

सहे आणि सहस्य यांच्या सोबत हे सर्व सूर्याच्या ठिकाणी वास करतात; नंतर शैशिर या दोन महिन्यांतही ते तिथे राहतात.

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ

त्वष्टा, विष्णु, जमदग्नी, विश्वामित्र, आणि कद्रूच्या कुशीत जन्मलेले कंबळ आणि अश्वतर हे दोन नाग.

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा

धृतराष्ट्र गंधर्वासह, सूर्यवर्चा, तसेच अप्सरा तिलोत्तमा आणि रम्य अशी देवी रंभा.

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः

रथजित आणि सत्यजित हे प्रसिद्ध सेनापती, एक ब्रह्मसंपन्न आणि दुसरा यज्ञोपेत नावाचा राक्षस.

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

हे सर्व देव दोन दोन महिन्यांसाठी सूर्याच्या ठिकाणी राहतात; हे बारा सप्तकांचे गण आहेत, प्रत्येक आपल्या स्थानाचे अधिपती.

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्

हे सर्व आपल्या तेजाने सूर्याला उज्ज्वल करतात; आणि ऋषी स्वतः रचलेल्या स्तोत्रांनी सूर्याची स्तुती करतात.

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्

गंधर्व आणि अप्सरा नृत्य व गाण्याने पूजा करतात; सेनापती, यक्ष आणि भूतगण अभिषेकाचा संग्रह करतात.

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्

सर्प सूर्याला वाहून नेतात, यातुधान त्याच्या मागे जातात; वालखिल्य ऋषी सूर्याच्या उदयाभोवती राहून, त्याला अस्ताला नेतात.

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्

या सर्व देवांचे तेज, तप, पात्रता, मंत्र, धर्म आणि बल यानुसार—

तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

सूर्य त्यांच्याच तेजाने प्रज्वलित होतो; म्हणून हे सर्व दोन दोन महिन्यांसाठी सूर्याच्या ठिकाणी राहतात.

ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः

ऋषी, देव, गंधर्व, सर्प, अप्सरा, तसेच सेनापती, यक्ष आणि मुख्यत्वे यातुधानांचे गण.

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

हे तेज देतात, पाऊस पाडतात, प्रकाश करतात, वारा वाहतात आणि सृष्टी करतात; हे प्राणींचे अशुभ कर्म दूर करतात, असे सांगितले आहे.

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्

हे माणसांचे शुभ हरतात, दुष्टांचे दुष्कृत्यही घेतात; आणि कधी कधी चांगले वागणाऱ्यांचे पाप दूर करतात.

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः

हे सर्व दिव्य, इच्छित फल देणाऱ्या वाऱ्यावर चालणाऱ्या विमानात राहतात आणि सूर्याबरोबर दिवसांनुसार भ्रमण करतात.

वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्

हे पाऊस पाडतात, ताप देतात, आनंद देतात, हे द्विजांनो! आणि सर्व प्राण्यांचे आकाशाचा क्षय होऊ नये म्हणून रक्षण करतात.

स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये

आपल्या स्थानावर प्रेम असणाऱ्यांसाठी हे स्थान सर्व भूत, भविष्य आणि वर्तमान मन्वंतरांमध्ये आहे.

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह

हे सात गट, एकूण चौदा, सूर्यामध्ये वास करतात; चौदा मन्वंतरांमध्ये हे सर्व गट येथेच असतात.

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः

मुनिश्रेष्ठा, मी देवांचा देव असलेल्या बुद्धिमान प्रभूची कथा संक्षेपाने आणि विस्ताराने, जशी घडली आणि जशी ऐकली, तशी सांगितली आहे.

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

हे देव, आपल्या स्थानावर प्रेम करणारे, सूर्यामध्ये राहतात; प्रत्येक सात जणांचा गट दोन दोन महिने अनुक्रमे राहतो; असे बारा गट आहेत.

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः

असा हा दिवाकर एकच चाक असलेल्या रथाने, हिरव्या आणि अमर घोड्यांनी ओढला जाऊन, वेगाने फिरतो.

अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि

एकचाकी रथाने फिरत, तो दिवस-रात्र सात घोड्यांनी आकाशात सात द्वीप आणि समुद्र यांना व्यापून जातो.

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि निशाकरः त्रिचक्रोभयतो ऽश्वश् च विज्ञेयस्तस्य वै रथः

रात्रीचा स्वामी चंद्र, आपल्या मार्गावरून ताऱ्यांमध्ये फिरतो; त्याचा रथ तीन चाकांचा असून दोन्ही बाजूंना घोडे आहेत.

शतारैश् च त्रिभिश्चक्रैर् युक्तः शुक्लैर्हयोत्तमैः दशभिस्त्वकृशैर् दिव्यैर् असंगैस् तैर् मनोजवैः

त्याचा रथ तीनशे उत्तम, पांढरे घोडे आणि दहा बारीक, दिव्य, थकवा न येणारे, मनासारखे वेगवान घोडे यांनी जोडलेला आहे.

रथेनानेन देवैश् च पितृभिश्चैव गच्छति सोमो ह्यम्बुमयैर् गोभिः शुक्लैः शुक्लगभस्तिमान्

या रथावर देव आणि पितरांसह सोम, पांढऱ्या किरणांनी तेजस्वी होत, जलमय पांढऱ्या गायींनी ओढला जातो.

क्रमते शुक्लपक्षादौ भास्करात्परमास्थितः आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

शुक्ल पक्षाच्या सुरुवातीला, सूर्यापेक्षा वर जाऊन, तो दिवसागणिक हळूहळू भरू लागतो.