लिङ्गपुराणम्

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

या रथाच्या जुव आणि अक्षाच्या टोकांना दोन किरण जोडलेले आहेत. ते दोघेही ध्रुवाशी किरणांनी बांधलेले असून, फिरताना एकत्र फिरतात.

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

रथ फिरताना आकाशात वर्तुळे तयार होतात. त्या वर्तुळांच्या टोकांमध्ये जुव आणि अक्षाची उजवी बाजू असते.

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

ध्रुव आणि घोड्यांना बांधलेल्या लगामांनी धरलेला रथ फिरताना, दोन्ही किरण ध्रुवामागे जातात.

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

या वाऱ्याने चालणाऱ्या रथाचा जुव आणि अक्षाचा टोक एका खिळ्याला बांधलेला आहे, आणि ती दोरीसारखी सर्व दिशांना फिरते.

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

रथ फिरताना, उत्तरायण काळात त्या किरणांची वर्तुळे वाढतात, आणि दक्षिणेकडे वळताना वर्तुळे तयार होतात.

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

जेव्हा हे किरण ध्रुवाच्या अधीन राहून आत ओढले जातात, तेव्हा सूर्य आत राहून वर्तुळाकार फिरतो.

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

दोन विभागांमध्ये ऐंशीशे वर्तुळे आहेत; जेव्हा हे किरण ध्रुवाने सोडले जातात, तेव्हा पुन्हा परत येतात.

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

त्याचप्रमाणे सूर्य बाहेरूनही वर्तुळाकार फिरतो आणि वेगाने वर्तुळे उलगडत पुढे जातो.

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

देव आणि ऋषी दिवस-रात्र नेहमीच त्या भगवान भास्कर, भवाचा ईश्वर यांची भक्ती करतात.

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

त्या रथावर देव, आदित्य, ऋषी, गंधर्व, अप्सरा, प्रमुख, सर्प आणि राक्षस यांचा अधिपत्य असतं.

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

हे सर्व सूर्याजवळ दोन-दोन महिन्यांनी राहतात आणि आपापल्या तेजाने शुभ्र भास्कराला पोसतात.

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

मुनी आपली सुंदर वाणी वापरून रविला स्तुती करतात, तर गंधर्व आणि अप्सरा नृत्य व गाण्याने त्याची पूजा करतात.

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

प्रमुख, यक्ष आणि भूत आपली शस्त्रं एकत्र करतात; सर्प सूर्याला वाहून नेतात आणि यातुधान त्याच्या मागे जातात.

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

वालखिल्य सूर्यास्ताकडे नेतात आणि सूर्योदयास वेढा घालतात; असे हे प्रत्येक दोन महिन्यांनी सूर्याजवळ राहतात.

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

मधु आणि माधव, शुक्र आणि शुचि, नभ आणि नभस्य, श्रेष्ठ ब्राह्मण, तसेच इष आणि ऊर्जासुद्धा.

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

सह आणि सहस्य, तसेच तपस्या आणि तप, हे असे बारा महिने होतात, आणि हेच मानवी वर्ष बनते, हे द्विजांनो.

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

वसंत, ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत आणि शिशिर, हे ऋतू म्हणून ओळखले जातात.

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

धाता, अर्यमान, मित्र, वरुण, इंद्र, विवस्वान, पूषा, पर्जन्य, अंशु आणि भग, हे सर्व सांगितले आहेत.

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

त्वष्टा, विष्णु, पुलस्त्य, पुलह, अत्रि, वसिष्ठ, अंगिरस आणि भृगु, हे बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.

भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः

भारद्वाज, गौतम, कश्यप, क्रतु, जमदग्नि, कौशिक, वासुकी आणि कंकणिकर, हेही सांगितले आहेत.

तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः

तक्षक, नाग, एलापत्र, शंखपाल आणि दुसरा ऐरावत, हेही द्विजांनो, ओळखले जातात.

धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा

धनंजय, महापद्म, कर्कोटक, कंबळ, अश्वतर, तुम्बुरू आणि नारद, हेही सांगितले आहेत.

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः

हाहा आणि हूहू हे श्रेष्ठ ऋषी, विश्वावसु हा उत्तम असुर, उग्रसेन, सुरुचि आणि दुसरा परावसु, हेही आहेत.

चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला

चित्रसेन, ज्याचा तेज मोठा आहे, उर्णायु, जो व्रतस्थ आहे, धृतराष्ट्र, सूर्यवर्चा आणि देवी कृतस्थला स्वतः.

शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता

शुभानना, शुभश्रोणी, दिव्य पुंजिकस्थला, मेनका, सहजंया, प्रम्लोचा आणि शुचिस्मिता.

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा

अनुम्लोचा, घृताची, विश्वाची, उर्वशी, प्रसिद्ध पूर्वचित्ती आणि देवी तिलोत्तमा स्वतः.

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः

रंभा, अम्भोजवदना, रथकर्त्या, ग्रामणी हा शुभ, रथोजा, रथचित्र, सुभुज आणि रथस्वन.

वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा

वरुण आणि दुसरा, सुसेन, सेनाजित हा शुभ, तक्षक, अरिष्टनेमि, क्षतजित आणि सत्यजित.

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः

राक्षोहती, प्रहती, पौरुषेय, वध, सर्प, वाघ, पुन्हा पाणी, वारा, वीज आणि सूर्य.