लिङ्गपुराणम्

अस्यैवेह प्रसादात्तु वृष्टिर्नानाभवद्द्विजाः सहस्रगुणमुत्स्रष्टुम् आदत्ते किरणैर्जलम्

त्याच्या कृपेनेच, हे द्विजांनो, पाऊस अनेक रूपांनी पडतो; तो आपल्या किरणांनी पाणी शोषून घेतो आणि हजारपटीने सोडतो.

जलस्य नाशो वृद्धिर्वा नास्त्येवास्य विचारतः ध्रुवेणाधिष्ठितो वायुर् वृष्टिं संहरते पुनः

पाण्याचा नाश किंवा वाढ असं काही घडत नाही, असं तो विचार करतो; ध्रुवावर स्थित वारा पुन्हा पाऊस गोळा करतो.

ग्रहान् निःसृत्य सूर्यात् तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले चारस्यान्ते विशत्यर्के ध्रुवेण समधिष्ठिता

ग्रहांतून, सूर्यापासून आणि साऱ्या नक्षत्रमंडलातून बाहेर पडून, प्रवासाच्या शेवटी ते पाणी ध्रुवावर स्थिर होऊन पुन्हा सूर्याच्या ठिकाणी प्रवेश करते.

सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः

आता मी सूर्याचा रथ, चंद्राचा रथ आणि इतर ग्रह कसे फिरतात, तसेच पाणी वाहून नेणारा कसा आहे, हे थोडक्यात सांगतो.

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः

सूर्याचा रथ ब्रह्मदेवाने एका हेतूने निर्माण केला; तो वर्षाच्या भागांनी बनवलेला आहे, हे द्विजश्रेष्ठ.

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु

त्याला तीन नाभी आणि पाच आरे असलेलं चाक आहे, तो सुवर्णाचा बनलेला आहे, सर्व देवतांचा आणि विशेषतः सूर्याचा निवासस्थान आहे.

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः

त्याची लांबी आणि रुंदी प्रत्येकी नऊ हजार योजन आहे, आणि रथाच्या आसाची लांबी रथाच्या जागेपेक्षा दुप्पट आहे.

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते

ज्याच्या रथाला जुंपलेली नसलेली घोडी आहेत, जिथे चाक थांबतं तिथे त्याच्या सात घोड्या उभ्या असतात, त्या सर्व छंदांपासून घडवलेल्या आहेत.

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः

चाकाच्या कड्यांना बांधलेला अक्ष, ध्रुवावर घट्ट बसवलेला आहे. घोड्यांसह चाक फिरतं आणि अक्षही ध्रुवासह फिरतो.

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः

अक्ष आणि एकच चाक हे दोन्ही ध्रुवाने फिरवले जातात. तो ध्रुव बुद्धिमान आणि स्थिर आहे, वाऱ्याच्या गतीने तो तेजांना पुढे नेतो.

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

या रथाच्या जुव आणि अक्षाच्या टोकांना दोन किरण जोडलेले आहेत. ते दोघेही ध्रुवाशी किरणांनी बांधलेले असून, फिरताना एकत्र फिरतात.

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

रथ फिरताना आकाशात वर्तुळे तयार होतात. त्या वर्तुळांच्या टोकांमध्ये जुव आणि अक्षाची उजवी बाजू असते.

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

ध्रुव आणि घोड्यांना बांधलेल्या लगामांनी धरलेला रथ फिरताना, दोन्ही किरण ध्रुवामागे जातात.

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

या वाऱ्याने चालणाऱ्या रथाचा जुव आणि अक्षाचा टोक एका खिळ्याला बांधलेला आहे, आणि ती दोरीसारखी सर्व दिशांना फिरते.

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

रथ फिरताना, उत्तरायण काळात त्या किरणांची वर्तुळे वाढतात, आणि दक्षिणेकडे वळताना वर्तुळे तयार होतात.

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

जेव्हा हे किरण ध्रुवाच्या अधीन राहून आत ओढले जातात, तेव्हा सूर्य आत राहून वर्तुळाकार फिरतो.

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

दोन विभागांमध्ये ऐंशीशे वर्तुळे आहेत; जेव्हा हे किरण ध्रुवाने सोडले जातात, तेव्हा पुन्हा परत येतात.

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

त्याचप्रमाणे सूर्य बाहेरूनही वर्तुळाकार फिरतो आणि वेगाने वर्तुळे उलगडत पुढे जातो.

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

देव आणि ऋषी दिवस-रात्र नेहमीच त्या भगवान भास्कर, भवाचा ईश्वर यांची भक्ती करतात.

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

त्या रथावर देव, आदित्य, ऋषी, गंधर्व, अप्सरा, प्रमुख, सर्प आणि राक्षस यांचा अधिपत्य असतं.

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

हे सर्व सूर्याजवळ दोन-दोन महिन्यांनी राहतात आणि आपापल्या तेजाने शुभ्र भास्कराला पोसतात.

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

मुनी आपली सुंदर वाणी वापरून रविला स्तुती करतात, तर गंधर्व आणि अप्सरा नृत्य व गाण्याने त्याची पूजा करतात.

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

प्रमुख, यक्ष आणि भूत आपली शस्त्रं एकत्र करतात; सर्प सूर्याला वाहून नेतात आणि यातुधान त्याच्या मागे जातात.

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

वालखिल्य सूर्यास्ताकडे नेतात आणि सूर्योदयास वेढा घालतात; असे हे प्रत्येक दोन महिन्यांनी सूर्याजवळ राहतात.

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

मधु आणि माधव, शुक्र आणि शुचि, नभ आणि नभस्य, श्रेष्ठ ब्राह्मण, तसेच इष आणि ऊर्जासुद्धा.

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

सह आणि सहस्य, तसेच तपस्या आणि तप, हे असे बारा महिने होतात, आणि हेच मानवी वर्ष बनते, हे द्विजांनो.

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

वसंत, ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत आणि शिशिर, हे ऋतू म्हणून ओळखले जातात.

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

धाता, अर्यमान, मित्र, वरुण, इंद्र, विवस्वान, पूषा, पर्जन्य, अंशु आणि भग, हे सर्व सांगितले आहेत.

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

त्वष्टा, विष्णु, पुलस्त्य, पुलह, अत्रि, वसिष्ठ, अंगिरस आणि भृगु, हे बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.