लिङ्गपुराणम्

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

अंधकारामुळे त्याला कालरुद्र म्हणतात; रजामुळे तो सोन्यातून जन्मलेला आहे; सत्त्वामुळे तो सर्वत्र असणारा विष्णू आहे; आणि निर्गुण अवस्थेत तो महेश्वर आहे.

केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

माणसे नरकात कशामुळे जातात, हे कोणत्या कृतीमुळे किंवा अकृतीमुळे होते का, हे जाणून घेण्याची आम्हाला उत्सुकता आहे, हे महाज्ञानी.

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः प्रभावं शंकरस्याद्यं संक्षेपात्सर्वदर्शिनः

मी तुम्हाला भव्य तेज असलेल्या भवाचे गूढ, शंकराचा प्रारंभ आणि त्याची महती, संक्षिप्तपणे, सर्वांनी पाहिल्याप्रमाणे सांगतो.

योगिनः सर्वतत्त्वज्ञाः परं वैराग्यमास्थिताः

योगी, जे सर्व तत्वांचे ज्ञान ठेवतात, ते परम वैराग्यात स्थिर असतात.

प्राणायामादिभिश्चाष्टसाधनैः सहचारिणः

प्राणायामासारख्या आठ साधनांसह ते नेहमीच एकत्र असतात.

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते कर्माणि नरकं स्वर्गं गच्छन्त्येव स्वकर्मणा

करुणा वगैरे गुणांनी युक्त असलेले हे योगी, जरी विविध कर्मे केली तरी, आपल्या कर्मानुसार स्वर्ग किंवा नरकात जातात.

प्रसादाज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते योगेन जायते मुक्तिः प्रसादादखिलं ततः

कृपेने ज्ञान मिळते; ज्ञानामुळे योग सुरू होतो; योगामुळे मुक्ती मिळते; आणि या सर्वांचा पाया कृपा आहे.

प्रसादाद् यदि विज्ञानं स्वरूपं वक्तुमर्हसि दिव्यं माहेश्वरं चैव योगं योगविदां वर

जर कृपेने तुला स्वतःचे खरे स्वरूप, दिव्य आणि महेश्वर योग सांगता येत असेल, तर ते सांग, हे योग जाणणाऱ्यांमधील श्रेष्ठ.

कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन्काले नृणां विभुः

भगवान शिव, जो विचाररहित आहे, तो योगमार्गाने कृपा कशी करतो आणि कोणत्या वेळी माणसांवर ती कृपा करतो, हे सांग.

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां संनिधौ पुरा शैलादिना तु कथितं शृण्वन्तु ब्रह्मसूनवे

पूर्वी देव, ऋषी आणि पितर यांच्या उपस्थितीत शैलादिने ही कथा ब्रह्मपुत्राला सांगितली होती, ते सर्व ऐकू द्या.

व्यासावताराणि तथा द्वापरान्ते च सुव्रताः योगाचार्यावताराणि तथा तिष्ये तु शूलिनः

धन्य हो, द्वापारयुगाच्या शेवटी व्यासांचे अवतार, तसेच योगशिक्षकांचे आणि तिष्य युगात शूलधारीचे अवतार घडले.

तत्रतत्र विभोः शिष्याश् चत्वारः शमभाजनाः प्रशिष्या बहवस्तेषां प्रसीदत्येवमीश्वरः

प्रत्येक ठिकाणी प्रभूचे चार शिष्य असतात, जे शांततेचे पात्र असतात; त्यांच्यात अनेक उपशिष्य असतात आणि अशा प्रकारे ईश्वर प्रसन्न होतो.

एवं क्रमागतं ज्ञानं मुखादेव नृणां विभोः वैश्यान्तं ब्राह्मणाद्यं हि घृणया चानुरूपतः

अशा रीतीने, प्रभूच्या मुखातून ब्राह्मणांपासून वैश्यांपर्यंत प्रत्येकाच्या स्वभावानुसार आणि दयेमुळे हे ज्ञान लोकांपर्यंत पोहोचते.

द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्रान्तरेषु वै कल्पेषु कस्मिन्कल्पे नो वक्तुमर्हसि चात्र तान्

प्रत्येक द्वापारयुगात कोण कोण व्यास झाले, ते कुठे आणि कोणत्या कल्पात होते, हे तू येथे सांगावे.

शृण्वन्तु कल्पे वाराहे द्विजा वैवस्वतान्तरे व्यासांश् च साम्प्रतं रुद्रांस् तथा सर्वान्तरेषु वै

ऐका, वराहकल्पात, वैवस्वत मन्वंतरात, आणि सध्याच्या सर्व कल्पांत व्यास आणि रुद्र कोण आहेत.

वेदानां च पुराणानां तथा ज्ञानप्रदर्शकान् यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि सर्वावर्तेषु साम्प्रतम्

मी सर्व कल्पांत, योग्य क्रमाने, वेद, पुराणे आणि ज्ञान प्रकट करणाऱ्यांची नावे सांगतो.

क्रतुः सत्यो भार्गवश् च अङ्गिराः सविता द्विजाः मृत्युः शतक्रतुर्धीमान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः

क्रतु, सत्य, भार्गव, अंगिरा, सविता, मृत्यू, शतकृतू, बुद्धिमान आणि मुनीश्रेष्ठ वसिष्ठ हे आहेत.

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः शततेजाः स्वयंधर्मो नारायण इति श्रुतः

सारस्वत, त्रिधामा, त्रिवृत, मुनीश्रेष्ठ, शततेजा, स्वयंधर्मा आणि नारायण असे ऐकले आहे.

तरक्षुश्चारुणिर्धीमांस् तथा देवः कृतंजयः ऋतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविसत्तमः

तरक्षु, अरुणी ज्ञानी, देव, कृतंजय, ऋतंजय, भरद्वाज, गौतम हे उत्तम कवी आहेत.

वाचश्रवा मुनिः साक्षात् तथा शुष्मायणिः शुचिः तृणबिन्दुर् मुनी रूक्षः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

वाचश्रवा मुनी प्रत्यक्ष, शुष्मायणी शुद्ध, तृणबिंदू कठोर तपस्वी, शक्ती, शाक्तेय आणि उत्तर हे आहेत.

जातूकर्ण्यो हरिः साक्षात् कृष्णद्वैपायनो मुनिः व्यासास्त्वेते च शृण्वन्तु कलौ योगेश्वरान् क्रमात्

जातूर्न्य, हरि प्रत्यक्ष, कृष्णद्वैपायन मुनी; हे सर्व व्यास आहेत. आता कलियुगातील योगेश्वरांची नावे ऐका.

असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वान्तरेषु च कलौ रुद्रावताराणां व्यासानां किल गौरवात्

कल्प आणि सर्व युगांत प्रभू, रुद्र आणि व्यास यांचे असंख्य अवतार आहेत, विशेषतः कलियुगात, आदरापोटी.

वैवस्वतान्तरे कल्पे वाराहे ये च तान् पुनः अवतारान् प्रवक्ष्यामि तथा सर्वान्तरेषु वै

वैवस्वत मन्वंतरात, वराहकल्पात आणि सर्व कल्पांत मी पुन्हा त्या अवतारांची नावे सांगतो.

मन्वन्तराणि वाराहे वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् तथैव चोर्ध्वकल्पेषु सिद्धान्वैवस्वतान्तरे

आता वराहकल्पातील मन्वंतरांची आणि तसेच वरच्या कल्पांतील व वैवस्वत मन्वंतरातील सिद्धांची नावे सांग.

मनुः स्वायम्भुवस्त्वाद्यस् ततः स्वारोचिषो द्विजाः उत्तमस्तामसश्चैव रैवताश्चाक्षुषस् तथा

स्वायंभुव मनु पहिले, मग स्वरौचिष, उत्तम, तामस, रैवत आणि चाक्षुष हे मनु आहेत.

वैवस्वतश् च सावर्णिर् धर्मः सावर्णिकः पुनः पिशङ्गश्चापिशङ्गाभः शबलो वर्णकस् तथा

वैवस्वत, सावर्णी, धर्म सावर्णिक, पिशंग, अपिशंगाभ, शबल आणि वर्णक हेही मनु आहेत.

औकारान्ता अकाराद्या मनवः परिकीर्तिताः श्वेतः पाण्डुस् तथा रक्तस् ताम्रः पीतश्च कापिलः

‘औ’ ने संपणारे आणि ‘अ’ ने सुरू होणारे मनु असे आहेत: श्वेत, पांडू, रक्त, ताम्र, पीत आणि कापिल.

कृष्णः श्यामस् तथा धूम्रः सुधूम्रश् च द्विजोत्तमाः अपिशङ्गः पिशङ्गश् च त्रिवर्णः शबलस् तथा

कृष्ण, श्याम, धूम्र, सुधूम्र, अपिशंग, पिशंग, त्रिवर्ण आणि शबल — हे सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, या नावांनी ओळखले जातात.

कालंधुरस्तु कथिता वर्णतो मनवः शुभाः नामतो वर्णतश्चैव वर्णतः पुनरेव च

कलंधुर नावाने आणि त्यांच्या वर्णानुसार हे शुभ मनु सांगितले गेले आहेत; नावाने, वर्णाने आणि पुन्हा वर्णानुसार त्यांना ओळखले जाते.