लिङ्गपुराणम्

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

यानंतर, चाक नाभीच्या ठिकाणी अजून मंद फिरतं, जसं मध्यभागी स्थिर असलेलं मातीचं गोळं फिरतं.

त्रिंशन्मुहूर्तैर् एवाहुर् अहोरात्रं पुराविदः उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमतो मण्डलानि तु

प्राचीन ज्ञानी सांगतात की, दिवस-रात्र मिळून तीस मुहूर्त असतात, आणि दोन्ही टोकांमध्ये वर्तुळं फिरतात.

कुलालचक्रनाभिस्तु यथा तत्रैव वर्तते औत्तानपादो भ्रमति ग्रहैः सार्धं ग्रहाग्रणीः

मडक्याच्या चाकाच्या नाभीसारखं, उत्तानपाद नेहमी मध्यभागी राहतो आणि ग्रहांसोबत फिरतो, तोच त्यांचा प्रमुख आहे.

गणो मुनिज्योतिषां तु मनसा तस्य सर्पति अधिष्ठितः पुनस्तेन भानुस्त्वादाय तिष्ठति

ज्योतिषशास्त्र जाणणारे ऋषी म्हणतात की, त्याचं मन ग्रहांसोबत फिरतं; त्याने स्थापन केल्यावर सूर्य त्या ठिकाणी उभा राहतो.

किरणैः सर्वतस्तोयं देवो वै ससमीरणः औत्तानपादस्य सदा ध्रुवत्वं वै प्रसादतः

आपल्या किरणांनी, वाऱ्यासह देव सर्वत्रचं पाणी वर खेचतो; उत्तानपादाच्या कृपेने त्याचं स्थैर्य नेहमी टिकून राहतं.

विष्णोरौत्तानपादेन चाप्तं तातस्य हेतुना आपः पीतास्तु सूर्येण क्रमन्ते शशिनः क्रमात्

विष्णूचा उत्तानपाद आणि पित्याच्या हेतूने, सूर्य पाणी वर खेचतो आणि मग ते हळूहळू चंद्राकडे जातं.

निशाकरान्निस्रवन्ते जीमूतान्प्रत्यपः क्रमात् वृन्दं जलमुचां चैव श्वसनेनाभिताडितम्

चंद्राकडून ते पाणी एकामागोमाग मेघांकडे जातं, आणि पाण्याचे समूह वाऱ्याने हलले की, आपलं पाणी सोडतात.

क्ष्मायां सृष्टिं विसृजते ऽभासयत्तेन भास्करः तोयस्य नास्ति वै नाशः तदैव परिवर्तते

त्या तेजाने सूर्य पृथ्वीवर सृष्टी निर्माण करतो; पाण्याचं कधीही नाश होत नाही, कारण ते नेहमीच फिरत राहतं.

हिताय सर्वजन्तूनां गतिः शर्वेण निर्मिता भूर्भुवः स्वस् तथा ह्यापो ह्य् अन्नं चामृतमेव च

सर्व जीवांच्या हितासाठी, शर्वाने हा प्रवास निर्माण केला आहे: पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग, पाणी, अन्न आणि अमृत.

प्राणा वै जगतामापो भूतानि भुवनानि च बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत्

पाणी हेच जगाचं प्राण आहे, सर्व भूतं आणि लोकांचंही; याहून अधिक काय सांगावं? हे सगळं चराचर जग असंच आहे.

अपां शिवस्य भगवान् आधिपत्ये व्यवस्थितः अपां त्वधिपतिर्देवो भव इत्येव कीर्तितः

पाण्यांवर भगवान शिवच अधिपती म्हणून विराजमान आहेत; म्हणूनच देव भव पाण्यांचा स्वामी म्हणून ओळखला जातो.

भवात्मकं जगत्सर्वम् इति किं चेह चाद्भुतम् नारायणत्वं देवस्य हरेश्चाद्भिः कृतं विभोः जगतामालयो विष्णुस् त्व् आपस्तस्यालयानि तु

हे जग सगळं भवाच्या स्वरूपाचं आहे, यात काय आश्चर्य आहे? नारायणाचं, हरिचं दैवतपण पाण्यामुळेच सिद्ध झालं आहे. विश्वाचा आधार विष्णू आहे आणि त्या विष्णूचा आधार पाणी आहे.

दन्दह्यमानेषु चराचरेषु गोधूमभूतास् त्वथनिष्क्रमन्ति या या ऊर्ध्वं मारुतेनेरिता वै तास्तास्त्वभ्राण्यग्निना वायुना च

सर्व चराचर जळत असताना, जे धूर गव्हाच्या दाण्यांसारखे होतात, ते वाऱ्याने वर जातात; आणि असे जे जातात, ते अग्नी व वाऱ्याच्या संयोगाने ढग बनतात.

अतो धूमाग्निवातानां संयोगस्त्वभ्रमुच्यते वारीणि वर्षतीत्यभ्रम् अभ्रस्येशः सहस्रदृक्

म्हणून धूर, अग्नी आणि वारा यांच्या संयोगाला ढग असं म्हणतात. त्या ढगांचा स्वामी, ज्याला हजार डोळे आहेत, तो पाऊस पाडतो.

यज्ञधूमोद्भवं चापि द्विजानां हितकृत्सदा दावाग्निधूमसम्भूतम् अभ्रं वनहितं स्मृतम्

यज्ञाच्या धुरापासून निर्माण झालेले ढग नेहमी ब्राह्मणांसाठी हितकारक असतात; तर जंगलातील आगीच्या धुरापासून झालेले ढग वनासाठी उपयुक्त मानले जातात.

मृतधूमोद्भवं त्वभ्रम् अशुभाय भविष्यति अभिचाराग्निधूमोत्थं भूतनाशाय वै द्विजाः

मृतांच्या धुरापासून निर्माण झालेले ढग अशुभ ठरतात; आणि जादूटोण्याच्या आगीच्या धुरापासून झालेले ढग, हे प्राण्यांच्या विनाशासाठी असतात.

एवं धूमविशेषेण जगतां वै हिताहितम् तस्मादाच्छादयेद्धूमम् अभिचारकृतं नरः

अशा प्रकारे, धुराच्या वेगळेपणामुळे जगासाठी काय हितकारक आणि काय अहितकारक आहे हे ठरते. म्हणून जादूटोण्याच्या धुराला झाकून टाकावं.

अनाछाद्य द्विजः कुर्याद् धूमं यश्चाभिचारिकम् एवमुद्दिश्य लोकस्य क्षयकृच्च भविष्यति

जो ब्राह्मण जादूटोण्याचा धूर झाकत नाही, तो या जगाच्या विनाशाचा कारणीभूत ठरेल.

अपां निधानं जीमूताः षण्मासानिह सुव्रताः वर्षयन्त्येव जगतां हिताय पवनाज्ञया

हे सदाचरणीहो, पाण्याचा साठा असलेले ढग, वाऱ्याच्या आज्ञेने, या जगाच्या हितासाठी इथे सहा महिने पाऊस पाडतात.

स्तनितं चेह वायव्यं वैद्युतं पावकोद्भवम् त्रिधा तेषामिहोत्पत्तिर् अभ्राणां मुनिपुङ्गवाः

इथे वादळाचे म्हणजे गडगडाटाचे तीन प्रकार आहेत: वाऱ्यामुळे, विजेमुळे आणि अग्नीमुळे. हे ढगांच्या उत्पत्तीचे तीन प्रकार आहेत, हे ऋषिश्रेष्ठ.

न भ्रश्यन्ति यतो ऽभ्राणि मेहनान्मेघ उच्यते काष्ठावाहाश् च वैरिञ्च्याः पक्षाश्चैव पृथग्विधाः

ढग खाली पडत नाहीत म्हणून त्यांना 'मेघ' असं म्हणतात. लाकूड वाहून नेणारे मेघांचे पंख वेगवेगळ्या प्रकारचे असून ते ब्रह्माचे मानले जातात.

आज्यानां काष्ठसंयोगाद् अग्नेर्धूमः प्रवर्तितः द्वितीयानां च संभूतिर् विरिञ्चोच्छ्वासवायुना

तुप आणि लाकडाच्या संयोगाने अग्नीतून धूर निर्माण होतो; दुसऱ्या प्रकारचा धूर ब्रह्माच्या श्वासापासून उत्पन्न होतो.

भूभृतां त्वथ पक्षैस्तु मघवच्छेदितैस्ततः वाह्नेयास्त्वथ जीमूतास् त्व् आवहस्थानगाः शुभाः

नंतर, पर्वतांचे पंख इंद्राने छाटलेले असतात, आणि त्या पंखांवर बसून शुभ अग्नीचे ढग त्यांच्या जागी जातात.

विरिञ्चोच्छ्वासजाः सर्वे प्रवहस्कन्धजास्ततः पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम्

सर्व ब्रह्माच्या श्वासापासून जन्मलेले, वाऱ्याच्या शाखांपासून निर्माण झालेले, तसेच पंखांपासून उत्पन्न झालेले पुष्कर वगैरे ढग, योग्य वेळी पाऊस पाडतात.

मूकाः सशब्ददुष्टाशास् त्व् एतैः कृत्यं यथाक्रमम् क्षामवृष्टिप्रदा दीर्घकालं शीतसमीरिणः

मूक, गोंगाट करणारे आणि अशुद्ध ढग आपापली कामं ठरलेल्या क्रमाने करतात; थंड वारा असलेले ढग दीर्घकाळ कमी पाऊस देतात.

जीवकाश् च तथा क्षीणा विद्युद्ध्वनिविवर्जिताः तिष्ठन्त्याक्रोशमात्रे तु धरापृष्ठादितस्ततः

तसेच, 'जीवक' नावाचे ढग, जे दुर्बल आणि विजेच्या आवाजाशिवाय असतात, ते पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून एक क्रोश अंतरावर राहतात.

अर्धक्रोशे तु सर्वे वै जीमूता गिरिवासिनः मेघा योजनमात्रं तु साध्यत्वाद् बहुतोयदाः

सर्व पर्वतवासी ढग अर्धा क्रोश अंतरावर असतात, तर भरपूर पाऊस देणारे उत्तम ढग एक योजन अंतरावर असतात.

धरापृष्ठाद्द्विजाः क्ष्मायां विद्युद्गुणसमन्विताः तेषां तेषां वृष्टिसर्गं त्रेधा कथितमत्र तु

हे ब्राह्मणहो, पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर विजेच्या गुणांनी युक्त असे ढग असतात. त्यांच्या पावसाचे तीन प्रकार येथे सांगितले आहेत.

पक्षजाः कल्पजाः सर्वे पर्वतानां महत्तमाः कल्पान्ते ते च वर्षन्ति रात्रौ नाशाय शारदाः

पंखांपासून आणि कल्पवृक्षांपासून जन्मलेले सर्व ढग पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ मानले जातात; कल्पाच्या शेवटी हे ढग रात्री पाऊस पाडतात आणि शरद ऋतूचा नाश करतात.