लिङ्गपुराणम्

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

जेव्हा सूर्य पुरांत नगरीत प्रवेश करतो, तेव्हा तो शक्राचा स्वामी होतो; त्या वेळी सर्व सायंकाळचे ग्रह दिसतात आणि सूर्याचा उदयही ब्राह्मणांनो, दिसतो.

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

तोच सूर्य सुखावती नगरीत रात्र संपता दिसतो, आणि पुन्हा विभा नगरीत, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पहाटे अस्तास जातो.

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

जसे मी अमरावतीत सांगितले, सूर्य अंधार दूर करणारा असतो; तसेच तो संयमनी, सुखा आणि विभा या नगरींमध्ये पोहोचून पुढे जातो.

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

जेव्हा अग्नीच्या दिशेला दुपार असते आणि नैऋत्य दिशेला सकाळ असते, तेव्हा वायूच्या भागात फारच कठीण मध्यरात्र असते, हे द्विजांनो.

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

ईशान्य दिशेला सुरुवातीची रात्र असते, आणि हा मार्ग सर्वत्र असाच असतो; पुष्कराच्या मध्यभागी सूर्य जातो तेव्हा त्याचा मार्ग ऐका.

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

सूर्य एका मुहूर्तात पृथ्वीवर तीस अंश पार करतो; आता त्या एका मुहूर्तात किती योजनं जातो ते ऐका.

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

ती संख्या एकतीस लक्ष पूर्ण आणि त्यावर पन्नास हजार अधिक अशी सांगितली आहे.

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

हीच महात्मा भास्कराची मुहूर्तानुसार चाल आहे; या प्रमाणाने जेव्हा तो दक्षिण दिशेला पोहोचतो,

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

सूर्य दक्षिण दिशेला पोहोचल्यावर, तो उत्तरेकडील दिवशी सौम्य दिशेला विचारतो; पुष्कराच्या मध्यभागी तो दक्षिणायनाच्या काळात फिरतो.

मानसोत्तरशैले तु महातेजा विभावसुः मण्डलानां शतं पूर्णं तदशीत्यधिकं विभुः

मनाच्या उत्तरेकडील पर्वतावर तेजस्वी सूर्य, प्रभू, शंभर पूर्ण वर्तुळे आणि आणखी ऐंशी वर्तुळे पार करतो, हे महाबळा.

बाह्यं चाभ्यन्तरं प्रोक्तम् उत्तरायणदक्षिणे प्रत्यहं चरते तानि सूर्यो वै मण्डलानि तु

बाह्य आणि अंतर्गत मार्ग उत्तरायण व दक्षिणायनासाठी सांगितले आहेत; सूर्य दररोज त्या वर्तुळांमध्ये फिरतो.

कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं प्रवर्तते दक्षिणप्रक्रमे देवस् तथा शीघ्रं प्रवर्तते

मडक्याच्या चाकासारखे जेव्हा वेगाने फिरते, तसाच सूर्यही दक्षिण मार्गावर वेगाने फिरतो.

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति सूर्यो द्वादशभिः शीघ्रं मुहूर्तैर्दक्षिणायने

म्हणून सूर्य थोड्या वेळात मोठी पृथ्वी पार करतो, आणि दक्षिणायनाच्या काळात बारा मुहूर्तांत वेगाने जातो.

त्रयोदशार्धमृक्षाणाम् अह्ना तु चरते रविः मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन्

रवि दिवसा तेरा आणि अर्ध नक्षत्रं पार करतो, त्या नक्षत्रांमधून तितक्याच मुहूर्तांत जातो; आणि रात्री तो अठरा नक्षत्रं तितक्याच मुहूर्तांत पार करतो.

कुलालचक्रमध्यं तु यथा मन्दं प्रसर्पति तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः

मडक्याच्या चाकाच्या मध्यभागी जसं हळूहळू फिरतं, तसंच उत्तरायणात सूर्याचं चालणं मंद असतं.

तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पां तु गच्छति स रथो धिष्ठितो भानोर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा

म्हणून त्या लांब काळात, आदित्य आणि ऋषी यांनी स्थापन केलेला सूर्याचा रथ पृथ्वीवर फारच थोडं अंतर पार करतो.

गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः प्रदीपयन् सहस्रांशुर् अग्रतः पृष्ठतो ऽप्यधः

सहस्र किरणांनी उजळवणारा सूर्य, गांधर्व, अप्सरा, सर्पांचे प्रमुख आणि राक्षस यांच्या सोबत पुढे, मागे आणि खाली असतो.

ऊर्ध्वतश् च करं त्यक्त्वा सभां ब्राह्मीमनुत्तमाम् अंभोभिर् मुनिभिस्त्यक्तैः संध्यायां तु निशाचरान्

वरच्या बाजूने आपला किरण मागे घेऊन, तो श्रेष्ठ ब्राह्मी सभा गाठतो; संध्याकाळी, ऋषींनी सोडलेल्या पाण्यांसह, तो रात्रीच्या जीवांना सामोरा जातो.

हत्वा हत्वा तु सम्प्राप्तान् ब्राह्मणैश्चरते रविः अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम्

जे येतात त्यांना पराभूत करून, सूर्य ब्राह्मणांसोबत पुढे जातो आणि उत्तरायणाच्या उत्तरार्धात अठरा मुहूर्त पार करतो.

अहर्भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः त्रयोदशार्धम् ऋक्षाणि नक्तं द्वादशभी रविः मुहूर्तैस् तावद् ऋक्षाणि दिवाष्टादशभिश्चरन्

असं केल्यावर दिवस तयार होतो आणि सूर्य मंद गतीने फिरतो; रात्री तो बारा आणि अर्ध नक्षत्रं तितक्याच मुहूर्तांत पार करतो, आणि दिवसा अठरा नक्षत्रं पार करतो.

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

यानंतर, चाक नाभीच्या ठिकाणी अजून मंद फिरतं, जसं मध्यभागी स्थिर असलेलं मातीचं गोळं फिरतं.

त्रिंशन्मुहूर्तैर् एवाहुर् अहोरात्रं पुराविदः उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमतो मण्डलानि तु

प्राचीन ज्ञानी सांगतात की, दिवस-रात्र मिळून तीस मुहूर्त असतात, आणि दोन्ही टोकांमध्ये वर्तुळं फिरतात.

कुलालचक्रनाभिस्तु यथा तत्रैव वर्तते औत्तानपादो भ्रमति ग्रहैः सार्धं ग्रहाग्रणीः

मडक्याच्या चाकाच्या नाभीसारखं, उत्तानपाद नेहमी मध्यभागी राहतो आणि ग्रहांसोबत फिरतो, तोच त्यांचा प्रमुख आहे.

गणो मुनिज्योतिषां तु मनसा तस्य सर्पति अधिष्ठितः पुनस्तेन भानुस्त्वादाय तिष्ठति

ज्योतिषशास्त्र जाणणारे ऋषी म्हणतात की, त्याचं मन ग्रहांसोबत फिरतं; त्याने स्थापन केल्यावर सूर्य त्या ठिकाणी उभा राहतो.

किरणैः सर्वतस्तोयं देवो वै ससमीरणः औत्तानपादस्य सदा ध्रुवत्वं वै प्रसादतः

आपल्या किरणांनी, वाऱ्यासह देव सर्वत्रचं पाणी वर खेचतो; उत्तानपादाच्या कृपेने त्याचं स्थैर्य नेहमी टिकून राहतं.

विष्णोरौत्तानपादेन चाप्तं तातस्य हेतुना आपः पीतास्तु सूर्येण क्रमन्ते शशिनः क्रमात्

विष्णूचा उत्तानपाद आणि पित्याच्या हेतूने, सूर्य पाणी वर खेचतो आणि मग ते हळूहळू चंद्राकडे जातं.

निशाकरान्निस्रवन्ते जीमूतान्प्रत्यपः क्रमात् वृन्दं जलमुचां चैव श्वसनेनाभिताडितम्

चंद्राकडून ते पाणी एकामागोमाग मेघांकडे जातं, आणि पाण्याचे समूह वाऱ्याने हलले की, आपलं पाणी सोडतात.

क्ष्मायां सृष्टिं विसृजते ऽभासयत्तेन भास्करः तोयस्य नास्ति वै नाशः तदैव परिवर्तते

त्या तेजाने सूर्य पृथ्वीवर सृष्टी निर्माण करतो; पाण्याचं कधीही नाश होत नाही, कारण ते नेहमीच फिरत राहतं.

हिताय सर्वजन्तूनां गतिः शर्वेण निर्मिता भूर्भुवः स्वस् तथा ह्यापो ह्य् अन्नं चामृतमेव च

सर्व जीवांच्या हितासाठी, शर्वाने हा प्रवास निर्माण केला आहे: पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग, पाणी, अन्न आणि अमृत.