लिङ्गपुराणम्

तदा ह्यदृश्यं गत एव यक्षस् तदांबिका हैमवती शुभास्या उमा शुभैराभरणैरनेकैः सुशोभमाना त्वनु चाविरासीत्

तेव्हा तो यक्ष अदृश्य होऊन निघून गेला; त्याच वेळी हिमालयकन्या, शुभमुखी उमा, सुंदर दागिन्यांनी सजलेली, तिथे प्रकट झाली.

किमेतदीशे बहुशोभमाने वांबिके यक्षवपुश्चकास्ति

हे ईश्वर, हे किती तेजस्वी आहे? हे अंबिके, यक्षाचं रूप तिथेच आहे.

प्रणेमुरेनां मृगराजगामिनीमुमामजां लोहितशुक्लकृष्णाम्

ते सर्वजण सिंहिणीसारखी चालणाऱ्या, माजाची कन्या, लाल, पांढरी आणि काळी अशा उमेला वंदन करतात.

संभाविता सा सकलामरेन्द्रैः सर्वप्रवृत्तिस्तु सुरासुराणाम् अहं पुरासं प्रकृतिश् च पुंसो यक्षस्य चाज्ञावशगेत्यथाह

ती सर्व देवेंद्रांनी सन्मानित झाली; सर्व देव आणि दैत्य कार्यरत होते. 'मीच आदिप्रकृती आणि सर्वांचा कारण आहे; यक्ष माझ्या आज्ञेने वागत आहे,' असं ती म्हणाली.

तस्माद्द्विजाः सर्वमजस्य तस्य नियोगतश्चाण्डमभूदजाद्वै अजश् च अण्डादखिलं च तस्माज् ज्योतिर्गणैर्लोकमजात्मकं तत्

म्हणून, द्विजांनो, त्या अजाच्या आज्ञेने सर्व काही निर्माण झालं; अंडातून अज उत्पन्न झाला, आणि त्याच्यापासून अखिल जग आणि तेजोमय लोक, ज्याचं मूळ अज आहे, ते निर्माण झालं.

ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

आता मी या विश्वाच्या अंडामध्ये असलेल्या तेजस्वी ग्रहांची हालचाल थोडक्यात सांगतो, कारण ग्रहांचा मार्ग समजून घेण्यासाठी मी देवांची क्षेत्रे पाहिली आहेत.

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

मनाच्या वरती मेरूच्या पूर्वेला महेंद्राची नगरी आहे; दक्षिणेला भानुपुत्र आणि वरुण यांच्या नगरी आहेत, तसेच वारुणीही आहे.

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

सोमाच्या दिशेला सौम्य नावाची मोठी नगरी आहे; त्या दिशांमध्ये दिशा-पालक देवता वसतात: अमरावती, संयमनी, सुखा आणि विभा, प्रत्येक आपल्या जागी.

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

लोकपालांच्या वरती, सर्वत्र दक्षिणायनाच्या काळात, सूर्य ज्या मार्गाने जातो तो नीट ऐका.

दक्षिणप्रक्रमे भानुः क्षिप्तेषुरिव धावति ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

दक्षिण मार्ग सुरू झाला की सूर्य सोडलेल्या बाणासारखा वेगाने धावतो, आणि तो नेहमीच तेजस्वी ग्रहांच्या वर्तुळात फिरतो.

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

जेव्हा सूर्य पुरांत नगरीत प्रवेश करतो, तेव्हा तो शक्राचा स्वामी होतो; त्या वेळी सर्व सायंकाळचे ग्रह दिसतात आणि सूर्याचा उदयही ब्राह्मणांनो, दिसतो.

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

तोच सूर्य सुखावती नगरीत रात्र संपता दिसतो, आणि पुन्हा विभा नगरीत, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पहाटे अस्तास जातो.

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

जसे मी अमरावतीत सांगितले, सूर्य अंधार दूर करणारा असतो; तसेच तो संयमनी, सुखा आणि विभा या नगरींमध्ये पोहोचून पुढे जातो.

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

जेव्हा अग्नीच्या दिशेला दुपार असते आणि नैऋत्य दिशेला सकाळ असते, तेव्हा वायूच्या भागात फारच कठीण मध्यरात्र असते, हे द्विजांनो.

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

ईशान्य दिशेला सुरुवातीची रात्र असते, आणि हा मार्ग सर्वत्र असाच असतो; पुष्कराच्या मध्यभागी सूर्य जातो तेव्हा त्याचा मार्ग ऐका.

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

सूर्य एका मुहूर्तात पृथ्वीवर तीस अंश पार करतो; आता त्या एका मुहूर्तात किती योजनं जातो ते ऐका.

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

ती संख्या एकतीस लक्ष पूर्ण आणि त्यावर पन्नास हजार अधिक अशी सांगितली आहे.

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

हीच महात्मा भास्कराची मुहूर्तानुसार चाल आहे; या प्रमाणाने जेव्हा तो दक्षिण दिशेला पोहोचतो,

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

सूर्य दक्षिण दिशेला पोहोचल्यावर, तो उत्तरेकडील दिवशी सौम्य दिशेला विचारतो; पुष्कराच्या मध्यभागी तो दक्षिणायनाच्या काळात फिरतो.

मानसोत्तरशैले तु महातेजा विभावसुः मण्डलानां शतं पूर्णं तदशीत्यधिकं विभुः

मनाच्या उत्तरेकडील पर्वतावर तेजस्वी सूर्य, प्रभू, शंभर पूर्ण वर्तुळे आणि आणखी ऐंशी वर्तुळे पार करतो, हे महाबळा.

बाह्यं चाभ्यन्तरं प्रोक्तम् उत्तरायणदक्षिणे प्रत्यहं चरते तानि सूर्यो वै मण्डलानि तु

बाह्य आणि अंतर्गत मार्ग उत्तरायण व दक्षिणायनासाठी सांगितले आहेत; सूर्य दररोज त्या वर्तुळांमध्ये फिरतो.

कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं प्रवर्तते दक्षिणप्रक्रमे देवस् तथा शीघ्रं प्रवर्तते

मडक्याच्या चाकासारखे जेव्हा वेगाने फिरते, तसाच सूर्यही दक्षिण मार्गावर वेगाने फिरतो.

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति सूर्यो द्वादशभिः शीघ्रं मुहूर्तैर्दक्षिणायने

म्हणून सूर्य थोड्या वेळात मोठी पृथ्वी पार करतो, आणि दक्षिणायनाच्या काळात बारा मुहूर्तांत वेगाने जातो.

त्रयोदशार्धमृक्षाणाम् अह्ना तु चरते रविः मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन्

रवि दिवसा तेरा आणि अर्ध नक्षत्रं पार करतो, त्या नक्षत्रांमधून तितक्याच मुहूर्तांत जातो; आणि रात्री तो अठरा नक्षत्रं तितक्याच मुहूर्तांत पार करतो.

कुलालचक्रमध्यं तु यथा मन्दं प्रसर्पति तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः

मडक्याच्या चाकाच्या मध्यभागी जसं हळूहळू फिरतं, तसंच उत्तरायणात सूर्याचं चालणं मंद असतं.

तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पां तु गच्छति स रथो धिष्ठितो भानोर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा

म्हणून त्या लांब काळात, आदित्य आणि ऋषी यांनी स्थापन केलेला सूर्याचा रथ पृथ्वीवर फारच थोडं अंतर पार करतो.

गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः प्रदीपयन् सहस्रांशुर् अग्रतः पृष्ठतो ऽप्यधः

सहस्र किरणांनी उजळवणारा सूर्य, गांधर्व, अप्सरा, सर्पांचे प्रमुख आणि राक्षस यांच्या सोबत पुढे, मागे आणि खाली असतो.

ऊर्ध्वतश् च करं त्यक्त्वा सभां ब्राह्मीमनुत्तमाम् अंभोभिर् मुनिभिस्त्यक्तैः संध्यायां तु निशाचरान्

वरच्या बाजूने आपला किरण मागे घेऊन, तो श्रेष्ठ ब्राह्मी सभा गाठतो; संध्याकाळी, ऋषींनी सोडलेल्या पाण्यांसह, तो रात्रीच्या जीवांना सामोरा जातो.

हत्वा हत्वा तु सम्प्राप्तान् ब्राह्मणैश्चरते रविः अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम्

जे येतात त्यांना पराभूत करून, सूर्य ब्राह्मणांसोबत पुढे जातो आणि उत्तरायणाच्या उत्तरार्धात अठरा मुहूर्त पार करतो.