लिङ्गपुराणम्

सर्वगत्वात् प्रधानस्य तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश

प्रधान सर्वत्र व्यापलेलं असल्यामुळे—आडवे, वर आणि खाली—या सर्व अंडांमध्ये चौदा लोक आहेत.

प्रत्यण्डं द्विजशार्दूलास् तेषां हेतुर्महेश्वरः अण्डेषु चाण्डबाह्येषु तथाण्डावरणेषु च

द्विजश्रेष्ठा, प्रत्येक अंडाचा कारण महेश्वर आहे; अंडात, अंडाबाहेर आणि त्याच्या आवरणातही तोच आहे.

तमो ऽन्ते च तमःपारे चाष्टमूर्तिर्व्यवस्थितः अस्यात्मनो महेशस्य महादेवस्य धीमतः

अंधाराच्या शेवटी आणि अंधारापलीकडे, आठ रूपांचा तो स्थिर आहे—हा महेशाचा, महादेवाचा आत्मा आहे.

अदेहिनस् त्वहो देहम् अखिलं परमात्मनः अस्याष्टमूर्तेः शर्वस्य शिवस्य गृहमेधिनः

देह नसलेला हा सर्वांचा देह म्हणजेच परात्म्याचं स्वरूप आहे—या आठ रूपांच्या शर्वाचा, शिवाचा, गृहस्थाचा.

गृहिणी प्रकृतिर्दिव्या प्रजाश् च महदादयः पशवः किङ्करास्तस्य सर्वे देहाभिमानिनः

दिव्य प्रकृती ही त्याची पत्नी आहे; महतादी संतती, पशू आणि सेवक हे सर्व देहाभिमानी आहेत.

आद्यन्तहीनो भगवान् अनन्तः पुमान्प्रधानप्रमुखाश् च सप्त प्रधानमूर्तिस्त्वथ षोडशाङ्गो महेश्वरश्चाष्टतनुः स एव

भगवान आद्यंतशून्य, अनंत आहे; प्रधानासह सात, प्रधानरूप, सोळा अंगे असलेला महेश्वर आणि आठ तनू असलेला तोच एक आहे.

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः ज्योतिर्गणः शक्रमुखाः सुराश् च वैमानिकाः स्थावरजङ्गमाश् च

त्याच्या आज्ञेने पृथ्वी, पर्वत, मेघ, समुद्र, तेजोमंडळ, इंद्रासह देव, विमानस्थ देव, स्थावर आणि जंगम सर्व येथे स्थित आहेत.

दृष्ट्वा यक्षं लक्षणैर्हीनमीशं दृष्ट्वा सेन्द्रास्ते किमेतत्त्विहेति यक्षं गत्वा निश्चयात्पावकाद्याः शक्तिक्षीणाश्चाभवन् यत्ततो ऽपि

लक्षणरहित यक्ष पाहून, आणि इंद्रासह ईश्वर पाहून, त्यांनी विचारलं—'हे काय?' यक्षाजवळ निश्चितपणे गेल्यावर, अग्नि वगैरेंच्या शक्ती आणखी कमी झाल्या.

दग्धुं तृणं वापि समक्षमस्य यक्षस्य वह्निर्न शशाक विप्राः वायुस्तृणं चालयितुं तथान्ये स्वान्स्वान्प्रभावान् सकलामरेन्द्राः

त्या यक्षासमोर अग्निला गवताचं पातंही जाळता आलं नाही, ब्राह्मणांनो; वाऱ्यालाही ते हलवता आलं नाही, आणि इंद्रासह इतर देवांची शक्ती निष्प्रभ झाली.

तदा स्वयं वृत्ररिपुः सुरेन्द्रैः सुरेश्वरः सर्वसमृद्धिहेतुः सुरेश्वरं यक्षमुवाच को वा भवानितीत्थं स कुतूहलात्मा

तेव्हा स्वतः वृत्ररिपू, सर्व देवांचा स्वामी, समृद्धीचा कारण, इतर देवांसह त्या यक्षाला जिज्ञासेने विचारतो—'तू कोण आहेस?'

तदा ह्यदृश्यं गत एव यक्षस् तदांबिका हैमवती शुभास्या उमा शुभैराभरणैरनेकैः सुशोभमाना त्वनु चाविरासीत्

तेव्हा तो यक्ष अदृश्य होऊन निघून गेला; त्याच वेळी हिमालयकन्या, शुभमुखी उमा, सुंदर दागिन्यांनी सजलेली, तिथे प्रकट झाली.

किमेतदीशे बहुशोभमाने वांबिके यक्षवपुश्चकास्ति

हे ईश्वर, हे किती तेजस्वी आहे? हे अंबिके, यक्षाचं रूप तिथेच आहे.

प्रणेमुरेनां मृगराजगामिनीमुमामजां लोहितशुक्लकृष्णाम्

ते सर्वजण सिंहिणीसारखी चालणाऱ्या, माजाची कन्या, लाल, पांढरी आणि काळी अशा उमेला वंदन करतात.

संभाविता सा सकलामरेन्द्रैः सर्वप्रवृत्तिस्तु सुरासुराणाम् अहं पुरासं प्रकृतिश् च पुंसो यक्षस्य चाज्ञावशगेत्यथाह

ती सर्व देवेंद्रांनी सन्मानित झाली; सर्व देव आणि दैत्य कार्यरत होते. 'मीच आदिप्रकृती आणि सर्वांचा कारण आहे; यक्ष माझ्या आज्ञेने वागत आहे,' असं ती म्हणाली.

तस्माद्द्विजाः सर्वमजस्य तस्य नियोगतश्चाण्डमभूदजाद्वै अजश् च अण्डादखिलं च तस्माज् ज्योतिर्गणैर्लोकमजात्मकं तत्

म्हणून, द्विजांनो, त्या अजाच्या आज्ञेने सर्व काही निर्माण झालं; अंडातून अज उत्पन्न झाला, आणि त्याच्यापासून अखिल जग आणि तेजोमय लोक, ज्याचं मूळ अज आहे, ते निर्माण झालं.

ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

आता मी या विश्वाच्या अंडामध्ये असलेल्या तेजस्वी ग्रहांची हालचाल थोडक्यात सांगतो, कारण ग्रहांचा मार्ग समजून घेण्यासाठी मी देवांची क्षेत्रे पाहिली आहेत.

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

मनाच्या वरती मेरूच्या पूर्वेला महेंद्राची नगरी आहे; दक्षिणेला भानुपुत्र आणि वरुण यांच्या नगरी आहेत, तसेच वारुणीही आहे.

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

सोमाच्या दिशेला सौम्य नावाची मोठी नगरी आहे; त्या दिशांमध्ये दिशा-पालक देवता वसतात: अमरावती, संयमनी, सुखा आणि विभा, प्रत्येक आपल्या जागी.

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

लोकपालांच्या वरती, सर्वत्र दक्षिणायनाच्या काळात, सूर्य ज्या मार्गाने जातो तो नीट ऐका.

दक्षिणप्रक्रमे भानुः क्षिप्तेषुरिव धावति ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

दक्षिण मार्ग सुरू झाला की सूर्य सोडलेल्या बाणासारखा वेगाने धावतो, आणि तो नेहमीच तेजस्वी ग्रहांच्या वर्तुळात फिरतो.

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

जेव्हा सूर्य पुरांत नगरीत प्रवेश करतो, तेव्हा तो शक्राचा स्वामी होतो; त्या वेळी सर्व सायंकाळचे ग्रह दिसतात आणि सूर्याचा उदयही ब्राह्मणांनो, दिसतो.

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

तोच सूर्य सुखावती नगरीत रात्र संपता दिसतो, आणि पुन्हा विभा नगरीत, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पहाटे अस्तास जातो.

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

जसे मी अमरावतीत सांगितले, सूर्य अंधार दूर करणारा असतो; तसेच तो संयमनी, सुखा आणि विभा या नगरींमध्ये पोहोचून पुढे जातो.

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

जेव्हा अग्नीच्या दिशेला दुपार असते आणि नैऋत्य दिशेला सकाळ असते, तेव्हा वायूच्या भागात फारच कठीण मध्यरात्र असते, हे द्विजांनो.

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

ईशान्य दिशेला सुरुवातीची रात्र असते, आणि हा मार्ग सर्वत्र असाच असतो; पुष्कराच्या मध्यभागी सूर्य जातो तेव्हा त्याचा मार्ग ऐका.

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

सूर्य एका मुहूर्तात पृथ्वीवर तीस अंश पार करतो; आता त्या एका मुहूर्तात किती योजनं जातो ते ऐका.

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

ती संख्या एकतीस लक्ष पूर्ण आणि त्यावर पन्नास हजार अधिक अशी सांगितली आहे.

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

हीच महात्मा भास्कराची मुहूर्तानुसार चाल आहे; या प्रमाणाने जेव्हा तो दक्षिण दिशेला पोहोचतो,

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

सूर्य दक्षिण दिशेला पोहोचल्यावर, तो उत्तरेकडील दिवशी सौम्य दिशेला विचारतो; पुष्कराच्या मध्यभागी तो दक्षिणायनाच्या काळात फिरतो.