लिङ्गपुराणम्

द्विजाः परिवहश्चेति वायोर्वै सप्त नेमयः बलाहकास् तथा भानुश् चन्द्रो नक्षत्रराशयः

द्विजांनो, सातवा कडा परिवह आहे. हे वायूचे सात कडे आहेत. त्याचप्रमाणे मेघ, सूर्य, चंद्र आणि नक्षत्रसमूह आहेत.

ग्रहाणि ऋषयः सप्त ध्रुवो विप्राः क्रमादिह योजनानां महीपृष्ठाद् ऊर्ध्वं पञ्चदश आ ध्रुवात्

ग्रह, सप्तर्षी आणि ध्रुव, हे विप्रांनो, येथे एकामागोमाग मांडलेले आहेत. पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून ध्रुवापर्यंत पंधरा योजन उंची आहे.

नियुतान्येकनियुतं भूपृष्ठाद्भानुमण्डलम् रथः षोडशसाहस्रो भास्करस्य तथोपरि

पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून सूर्याच्या मंडलापर्यंत एक लक्ष योजन अंतर आहे. त्याच्या वर सूर्याचा रथ सोळा हजार योजन उंच आहे.

चतुरशीतिसाहस्रो मेरुश्चोपरि भूतलात् कोटियोजनमाक्रम्य महर्लोको ध्रुवाद्ध्रुवः

पृथ्वीच्या वर मेरू पर्वत चौर्‍याऐंशी हजार योजन उंच आहे. ध्रुवापासून दहा कोटी योजन अंतरावर महर्लोक आहे, जो ध्रुवाच्या वर आहे.

जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयं द्विजाः जनलोकात्तपोलोकश् चतस्रः कोटयो मतः

महर्लोकापासून जनलोकापर्यंत दोन कोटी योजन अंतर आहे, हे द्विजांनो. जनलोकापासून तपोलोकापर्यंत चार कोटी योजन अंतर आहे, असे मानले जाते.

प्राजापत्याद्ब्रह्मलोकः कोटिषट्कं विसृज्य तु पुण्यलोकास्तु सप्तैते ह्य् अण्डे ऽस्मिन्कथिता द्विजाः

प्रजापतीच्या लोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंत सहा कोटी योजन अंतर आहे. या सात पुण्यलोकांचे वर्णन या अंडात केले आहे, हे द्विजांनो.

अधः सप्ततलानां तु नरकाणां हि कोटयः मायान्ताश्चैव घोराद्या अष्टाविंशतिरेव तु

खाली सात पाताळलोक आणि नरक आहेत, ज्यांची संख्या कोट्यावधी आहे. माया या शेवटच्या सहित, आठवीस भयंकर नरक आहेत.

पापिनस्तेषु पच्यन्ते स्वस्वकर्मानुरूपतः अवीच्यन्तानि सर्वाणि रौरवाद्यानि तेषु च

पापी लोकांना त्यांच्या कर्मानुसार तेथे यातना भोगाव्या लागतात; अवीचि, रौरव अशा सर्व नरकं त्यातच आहेत.

प्रत्येकं पञ्चकान्याहुर् नरकाणि विशेषतः अण्डमादौ मया प्रोक्तम् अण्डस्यावरणानि च

प्रत्येकासाठी खास असे पाच नरक आहेत असं म्हणतात; अंडाच्या सुरुवातीला मी त्याची आवरणं सांगितली होती.

हिरण्यगर्भसर्गश् च प्रसंगाद्बहुविस्तरात् अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः

हिरण्यगर्भाची सृष्टी हे मोठ्या विस्ताराने सांगितलं गेलं आहे; अशा अंडांची कोटी कोटी संख्या हजारोंनी आहे असं समजावं.

सर्वगत्वात् प्रधानस्य तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश

प्रधान सर्वत्र व्यापलेलं असल्यामुळे—आडवे, वर आणि खाली—या सर्व अंडांमध्ये चौदा लोक आहेत.

प्रत्यण्डं द्विजशार्दूलास् तेषां हेतुर्महेश्वरः अण्डेषु चाण्डबाह्येषु तथाण्डावरणेषु च

द्विजश्रेष्ठा, प्रत्येक अंडाचा कारण महेश्वर आहे; अंडात, अंडाबाहेर आणि त्याच्या आवरणातही तोच आहे.

तमो ऽन्ते च तमःपारे चाष्टमूर्तिर्व्यवस्थितः अस्यात्मनो महेशस्य महादेवस्य धीमतः

अंधाराच्या शेवटी आणि अंधारापलीकडे, आठ रूपांचा तो स्थिर आहे—हा महेशाचा, महादेवाचा आत्मा आहे.

अदेहिनस् त्वहो देहम् अखिलं परमात्मनः अस्याष्टमूर्तेः शर्वस्य शिवस्य गृहमेधिनः

देह नसलेला हा सर्वांचा देह म्हणजेच परात्म्याचं स्वरूप आहे—या आठ रूपांच्या शर्वाचा, शिवाचा, गृहस्थाचा.

गृहिणी प्रकृतिर्दिव्या प्रजाश् च महदादयः पशवः किङ्करास्तस्य सर्वे देहाभिमानिनः

दिव्य प्रकृती ही त्याची पत्नी आहे; महतादी संतती, पशू आणि सेवक हे सर्व देहाभिमानी आहेत.

आद्यन्तहीनो भगवान् अनन्तः पुमान्प्रधानप्रमुखाश् च सप्त प्रधानमूर्तिस्त्वथ षोडशाङ्गो महेश्वरश्चाष्टतनुः स एव

भगवान आद्यंतशून्य, अनंत आहे; प्रधानासह सात, प्रधानरूप, सोळा अंगे असलेला महेश्वर आणि आठ तनू असलेला तोच एक आहे.

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः ज्योतिर्गणः शक्रमुखाः सुराश् च वैमानिकाः स्थावरजङ्गमाश् च

त्याच्या आज्ञेने पृथ्वी, पर्वत, मेघ, समुद्र, तेजोमंडळ, इंद्रासह देव, विमानस्थ देव, स्थावर आणि जंगम सर्व येथे स्थित आहेत.

दृष्ट्वा यक्षं लक्षणैर्हीनमीशं दृष्ट्वा सेन्द्रास्ते किमेतत्त्विहेति यक्षं गत्वा निश्चयात्पावकाद्याः शक्तिक्षीणाश्चाभवन् यत्ततो ऽपि

लक्षणरहित यक्ष पाहून, आणि इंद्रासह ईश्वर पाहून, त्यांनी विचारलं—'हे काय?' यक्षाजवळ निश्चितपणे गेल्यावर, अग्नि वगैरेंच्या शक्ती आणखी कमी झाल्या.

दग्धुं तृणं वापि समक्षमस्य यक्षस्य वह्निर्न शशाक विप्राः वायुस्तृणं चालयितुं तथान्ये स्वान्स्वान्प्रभावान् सकलामरेन्द्राः

त्या यक्षासमोर अग्निला गवताचं पातंही जाळता आलं नाही, ब्राह्मणांनो; वाऱ्यालाही ते हलवता आलं नाही, आणि इंद्रासह इतर देवांची शक्ती निष्प्रभ झाली.

तदा स्वयं वृत्ररिपुः सुरेन्द्रैः सुरेश्वरः सर्वसमृद्धिहेतुः सुरेश्वरं यक्षमुवाच को वा भवानितीत्थं स कुतूहलात्मा

तेव्हा स्वतः वृत्ररिपू, सर्व देवांचा स्वामी, समृद्धीचा कारण, इतर देवांसह त्या यक्षाला जिज्ञासेने विचारतो—'तू कोण आहेस?'

तदा ह्यदृश्यं गत एव यक्षस् तदांबिका हैमवती शुभास्या उमा शुभैराभरणैरनेकैः सुशोभमाना त्वनु चाविरासीत्

तेव्हा तो यक्ष अदृश्य होऊन निघून गेला; त्याच वेळी हिमालयकन्या, शुभमुखी उमा, सुंदर दागिन्यांनी सजलेली, तिथे प्रकट झाली.

किमेतदीशे बहुशोभमाने वांबिके यक्षवपुश्चकास्ति

हे ईश्वर, हे किती तेजस्वी आहे? हे अंबिके, यक्षाचं रूप तिथेच आहे.

प्रणेमुरेनां मृगराजगामिनीमुमामजां लोहितशुक्लकृष्णाम्

ते सर्वजण सिंहिणीसारखी चालणाऱ्या, माजाची कन्या, लाल, पांढरी आणि काळी अशा उमेला वंदन करतात.

संभाविता सा सकलामरेन्द्रैः सर्वप्रवृत्तिस्तु सुरासुराणाम् अहं पुरासं प्रकृतिश् च पुंसो यक्षस्य चाज्ञावशगेत्यथाह

ती सर्व देवेंद्रांनी सन्मानित झाली; सर्व देव आणि दैत्य कार्यरत होते. 'मीच आदिप्रकृती आणि सर्वांचा कारण आहे; यक्ष माझ्या आज्ञेने वागत आहे,' असं ती म्हणाली.

तस्माद्द्विजाः सर्वमजस्य तस्य नियोगतश्चाण्डमभूदजाद्वै अजश् च अण्डादखिलं च तस्माज् ज्योतिर्गणैर्लोकमजात्मकं तत्

म्हणून, द्विजांनो, त्या अजाच्या आज्ञेने सर्व काही निर्माण झालं; अंडातून अज उत्पन्न झाला, आणि त्याच्यापासून अखिल जग आणि तेजोमय लोक, ज्याचं मूळ अज आहे, ते निर्माण झालं.

ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

आता मी या विश्वाच्या अंडामध्ये असलेल्या तेजस्वी ग्रहांची हालचाल थोडक्यात सांगतो, कारण ग्रहांचा मार्ग समजून घेण्यासाठी मी देवांची क्षेत्रे पाहिली आहेत.

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

मनाच्या वरती मेरूच्या पूर्वेला महेंद्राची नगरी आहे; दक्षिणेला भानुपुत्र आणि वरुण यांच्या नगरी आहेत, तसेच वारुणीही आहे.

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

सोमाच्या दिशेला सौम्य नावाची मोठी नगरी आहे; त्या दिशांमध्ये दिशा-पालक देवता वसतात: अमरावती, संयमनी, सुखा आणि विभा, प्रत्येक आपल्या जागी.

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

लोकपालांच्या वरती, सर्वत्र दक्षिणायनाच्या काळात, सूर्य ज्या मार्गाने जातो तो नीट ऐका.