लिङ्गपुराणम्

राजतश्च गिरिः श्रीमान् आंबिकेयः सुशोभनः आंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिसमन्वितः

तेथे राजत नावाचा सुंदर, तेजस्वी आणि अंबिकेचा पर्वत आहे. अंबिकेयाच्या पुढे सर्व औषधींनी भरलेला रम्य पर्वत आहे.

तथैव केसरीत्युक्तो यतो वायुः प्रजायते पुष्करे पर्वतः श्रीमान् एक एव महाशिलः

त्याचप्रमाणे केसरी नावाचा पर्वत आहे, जिथून वारा उत्पन्न होतो. पुष्करावर एकच मोठा, दगडाचा आणि तेजस्वी पर्वत आहे.

चित्रैर्मणिमयैः कूटैः शिलाजालैः समुच्छ्रितैः द्वीपस्य तस्य पूर्वार्धे चित्रसानुस्थितो महान्

विविध रत्नांनी बनलेल्या शिखरांनी आणि उंच दगडांच्या राशींनी सजलेला तो महान पर्वत त्या द्वीपाच्या पूर्व भागात, सुंदर शिखरासह उभा आहे.

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः अधश्चैव चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि महाचलः

तो महान पर्वत वरच्या बाजूने पन्नास हजार योजन उंच आहे आणि खाली चवतीस हजार योजन खोल आहे.

द्वीपस्यार्धे परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

द्वीपाच्या अर्ध्या भागाला वेढणारा मानसोत्तर पर्वत किनाऱ्याजवळ उभा आहे आणि तो नव्या वाढलेल्या चंद्रासारखा चमकत आहे.

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः तावदेव तु विस्तीर्णः पार्श्वतः परिमण्डलः

तो पर्वत वरच्या बाजूने पन्नास हजार योजन उंच आहे आणि तितकाच रुंद आणि गोलाकार आहे.

स एव द्वीपपश्चार्धे मानसः पृथिवीधरः एक एव महासानुः संनिवेशाद्द्विधा कृतः

द्वीपाच्या पश्चिम भागात मानस हा पृथ्वीला धारण करणारा पर्वत एकटाच उभा आहे, त्याचे शिखर मोठे असून त्याच्या रचनेमुळे तो दोन भागात विभागला आहे.

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ राजतौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ

त्या द्वीपावर राजत आणि मानस या पर्वताभोवती दोन पवित्र आणि शुभ प्रदेश आहेत.

महावीतं तु यद्वर्षं बाह्यतो मानसस्य तु तस्यैवाभ्यन्तरो यस्तु धातकीखण्ड उच्यते

मानसाच्या बाहेर महावीत नावाचा प्रदेश आहे, आणि त्याच्या आतला भाग धातकीखंड म्हणून ओळखला जातो.

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः पुष्करद्वीपविस्तारविस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

पुष्करद्वीप सर्व बाजूंनी गोड पाणी आणि ताकाच्या समुद्राने वेढलेला आहे. हा द्वीप पुष्करद्वीपाच्या विस्ताराएवढाच मोठा आहे.

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्तसप्तभिर् आवृताः

पुष्करद्वीपाचा विस्तार आणि परिघ दोन्ही सारखेच आहेत. अशा प्रकारे सातही द्वीपांना सात-सात समुद्रांनी वेढलेले आहे.

द्वीपस्यानन्तरो यस्तु समुद्रः सप्तमस्तु वै एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परम्

प्रत्येक द्वीपानंतर जो समुद्र आहे, तो सातवा आहे. अशा रीतीने द्वीप आणि समुद्र एकामागोमाग वाढत जातात, हे लक्षात घ्या.

परेण पुष्करस्याथ अनुवृत्य स्थितो महान् स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य च

पुष्कराच्या पलीकडे, त्याच्यापाठोपाठ, एक मोठा गोड पाण्याचा समुद्र आहे, जो सर्व बाजूंनी वेढून आहे.

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैकशिलोपमा

त्याच्या पुढे एक मोठी सोन्याची भूमी दिसते, जी दुप्पट मोठी आहे आणि पूर्णपणे एकसंध दगडासारखी आहे, जिथे सर्व लोकांचे स्थान आहे.

तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादापारमण्डलः प्रकाशश्चाप्रकाशश् च लोकालोकः स उच्यते

त्यापुढे एक पर्वत आहे, जो वर्तुळाचा कडा दर्शवतो. तो काही भागात प्रकाशमान आणि काही भागात अंधारलेला आहे, त्याला लोकालोक म्हणतात.

दृश्यादृश्यगिरिर् यावत् तावदेषा धरा द्विजाः योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः

दृश्य आणि अदृश्य पर्वत जिथपर्यंत पसरले आहेत, तिथपर्यंत ही पृथ्वी आहे, हे द्विजांनो. त्या पर्वताची उंची दहा हजार योजन आहे, असे सांगितले आहे.

तावांश् च विस्तरस्तस्य लोकालोकमहागिरेः अर्वाचीने तु तस्यार्धे चरन्ति रविरश्मयः

लोकालोक या महान पर्वताचा विस्तारही तितकाच आहे. त्याच्या जवळच्या अर्ध्या भागात सूर्यकिरण फिरतात.

परार्धे तु तमो नित्यं लोकालोकस्ततः स्मृतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तो भूर्लोकस्य च विस्तरः

पण त्याच्या दुसऱ्या अर्ध्या भागात कायमचा अंधार आहे. म्हणून त्याला लोकालोक असे म्हणतात. अशा प्रकारे पृथ्वीच्या विस्ताराचे संक्षिप्त वर्णन झाले.

आ भानोर्वै भुवः स्वस्तु आ ध्रुवान्मुनिसत्तमाः आवहाद्या निविष्टास्तु वायोर्वै सप्त नेमयः

सूर्यापासून पृथ्वी आणि स्वर्गापर्यंत, ध्रुवापर्यंत, हे श्रेष्ठ मुनींनो, वायूच्या सात कडा, म्हणजे आवह वगैरे, स्थिर आहेत.

आवहः प्रवहश्चैव ततश्चानुवहस् तथा संवहो विवहश्चाथ ततश्चोर्ध्वं परावहः

आवह, प्रवह, त्यानंतर अनुह, संवह, विवह आणि मग वर परावह असे हे सात वायूचे कडे आहेत.

द्विजाः परिवहश्चेति वायोर्वै सप्त नेमयः बलाहकास् तथा भानुश् चन्द्रो नक्षत्रराशयः

द्विजांनो, सातवा कडा परिवह आहे. हे वायूचे सात कडे आहेत. त्याचप्रमाणे मेघ, सूर्य, चंद्र आणि नक्षत्रसमूह आहेत.

ग्रहाणि ऋषयः सप्त ध्रुवो विप्राः क्रमादिह योजनानां महीपृष्ठाद् ऊर्ध्वं पञ्चदश आ ध्रुवात्

ग्रह, सप्तर्षी आणि ध्रुव, हे विप्रांनो, येथे एकामागोमाग मांडलेले आहेत. पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून ध्रुवापर्यंत पंधरा योजन उंची आहे.

नियुतान्येकनियुतं भूपृष्ठाद्भानुमण्डलम् रथः षोडशसाहस्रो भास्करस्य तथोपरि

पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून सूर्याच्या मंडलापर्यंत एक लक्ष योजन अंतर आहे. त्याच्या वर सूर्याचा रथ सोळा हजार योजन उंच आहे.

चतुरशीतिसाहस्रो मेरुश्चोपरि भूतलात् कोटियोजनमाक्रम्य महर्लोको ध्रुवाद्ध्रुवः

पृथ्वीच्या वर मेरू पर्वत चौर्‍याऐंशी हजार योजन उंच आहे. ध्रुवापासून दहा कोटी योजन अंतरावर महर्लोक आहे, जो ध्रुवाच्या वर आहे.

जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयं द्विजाः जनलोकात्तपोलोकश् चतस्रः कोटयो मतः

महर्लोकापासून जनलोकापर्यंत दोन कोटी योजन अंतर आहे, हे द्विजांनो. जनलोकापासून तपोलोकापर्यंत चार कोटी योजन अंतर आहे, असे मानले जाते.

प्राजापत्याद्ब्रह्मलोकः कोटिषट्कं विसृज्य तु पुण्यलोकास्तु सप्तैते ह्य् अण्डे ऽस्मिन्कथिता द्विजाः

प्रजापतीच्या लोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंत सहा कोटी योजन अंतर आहे. या सात पुण्यलोकांचे वर्णन या अंडात केले आहे, हे द्विजांनो.

अधः सप्ततलानां तु नरकाणां हि कोटयः मायान्ताश्चैव घोराद्या अष्टाविंशतिरेव तु

खाली सात पाताळलोक आणि नरक आहेत, ज्यांची संख्या कोट्यावधी आहे. माया या शेवटच्या सहित, आठवीस भयंकर नरक आहेत.

पापिनस्तेषु पच्यन्ते स्वस्वकर्मानुरूपतः अवीच्यन्तानि सर्वाणि रौरवाद्यानि तेषु च

पापी लोकांना त्यांच्या कर्मानुसार तेथे यातना भोगाव्या लागतात; अवीचि, रौरव अशा सर्व नरकं त्यातच आहेत.

प्रत्येकं पञ्चकान्याहुर् नरकाणि विशेषतः अण्डमादौ मया प्रोक्तम् अण्डस्यावरणानि च

प्रत्येकासाठी खास असे पाच नरक आहेत असं म्हणतात; अंडाच्या सुरुवातीला मी त्याची आवरणं सांगितली होती.