लिङ्गपुराणम्

श्रीकण्ठाधिष्ठितं विश्वं चराचरमिदं जगत् कालाग्निशिवपर्यन्तं कथं वक्ष्ये सविस्तरम्

हे सर्व चराचर जग श्रीकंठाच्या अधिपत्याखाली आहे; मी आता काळाग्निशिवापर्यंत सविस्तर सांगणार आहे.

देवकूटे गिरौ मध्ये महाकूटे सुशोभने हेमवैडूर्यमाणिक्यनीलगोमेदकान्तिभिः

देवकूट या डोंगरावरच्या तेजस्वी महाकूटाच्या मध्यभागी, सोनं, वैडूर्य, माणिक, निळमणी आणि गोमेद यांच्या तेजाने उजळलेली जागा आहे.

तथान्यैर्मणिमुख्यैश् च निर्मिते निर्मले शुभे शाखाशतसहस्राढ्ये सर्वद्रुमविभूषिते

तिथे इतरही उत्तम रत्नांनी सजलेली, निर्मळ आणि शुभ, शंभर हजार फांद्यांनी युक्त, सर्व प्रकारच्या झाडांनी सुशोभित अशी जागा आहे.

चम्पकाशोकपुंनागवकुलासनमण्डिते पारिजातकसम्पूर्णे नानापक्षिगणान्विते

चंपक, अशोक, पुंनाग, बकुळ, असण या झाडांनी सजलेली, पारिजाताने भरलेली आणि अनेक पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेली ती जागा आहे.

नैकधातुशतैश्चित्रे विचित्रकुसुमाकुले नितम्बपुष्पसालम्बेन्-ऐकसत्त्वगणान्विते

अनेक प्रकारच्या खनिजांनी रंगीबेरंगी, विविध फुलांनी गच्च भरलेली, कडेला फुलांच्या माळा लोंबकळणारी आणि एकमेव अद्भुत जीवांच्या समूहांनी वेढलेली ती जागा आहे.

विमलस्वादुपानीयेन्-ऐकप्रस्रवणैर्युते निर्झरैः कुसुमाकीर्णैर् अनेकैश् च विभूषिते

शुद्ध, गोड पाण्याच्या झऱ्यांनी, एकाच प्रवाहाने वाहणाऱ्या निर्झरांनी, फुलांनी आच्छादित आणि अनेक अद्भुत गोष्टींनी सजलेली ती जागा आहे.

पुष्पोडुपवहाभिश् च स्रवन्तीभिर् अलंकृते स्निग्धवर्णं महामूलम् अनेकस्कन्धपादपम्

फुलांच्या गटांनी वाहणाऱ्या प्रवाहांनी, तजेलदार रंगांनी, मोठ्या मुळांनी आणि अनेक खोडांच्या झाडांनी ती जागा सुंदर दिसते.

रम्यं ह्यविरलच्छायं दशयोजनमण्डलम् तत्र भूतवनं नाम नानाभूतगणालयम्

ती जागा खरोखर रमणीय, अखंड सावलीने भरलेली, दहा योजनांच्या परिघात पसरलेली आहे. तिथे 'भूतवन' नावाचे वन आहे, जिथे विविध जीवांचे निवासस्थान आहे.

महादेवस्य देवस्य शङ्करस्य महात्मनः दीप्तमायतनं तत्र महामणिविभूषितम्

तिथे महादेव, शंकर या महात्म्याच्या तेजस्वी निवासाचे स्थान आहे, जे मोठ्या रत्नांनी सजलेले आहे.

हेमप्राकारसंयुक्तं मणितोरणमण्डितम् स्फाटिकैश् च विचित्रैश् च गोपुरैश् च समन्वितम्

सोन्याच्या भिंतींनी वेढलेले, रत्नांच्या तोरणांनी सजलेले, आणि रंगीबेरंगी स्फटिकाच्या मनोऱ्यांनी युक्त असे ते स्थान आहे.

सिंहासनैर्मणिमयैः शुभास्तरणसंयुतैः क्षितावितस्ततः सम्यक् शर्वेणाधिष्ठितैः शुभैः

रत्नांच्या सिंहासनांनी, शुभ वस्त्रांनी मढवलेल्या, जमिनीवर नीट बसवलेल्या आणि शुभ शर्वाने अधिष्ठित केलेल्या त्या जागेचे सौंदर्य आहे.

अम्लानमालानिचितैर् नानावर्णैर् गृहोत्तमैः मण्डपैः सुविचित्रैस् तु स्फाटिकस्तम्भसंयुतैः

कधीही न कोमेजणाऱ्या माळांनी, विविध रंगांच्या उत्तम घरांनी, आणि स्फटिकाच्या खांबांनी सजलेल्या सुंदर मंडपांनी ती जागा शोभते.

संयुतं सर्वभूतेन्द्रैर् ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रपूजितैः वराहगजसिंहर्क्षशार्दूलकरभाननैः

सर्व भूतांच्या अधिपतींनी, ब्रह्मा, इंद्र, उपेंद्र यांनी पूजलेली, वराह, हत्ती, सिंह, अस्वल, वाघ, उंट आणि माकड यांनी वेढलेली ती जागा आहे.

गृध्रोलूकमुखैश्चान्यैर् मृगोष्ट्राजमुखैरपि प्रमथैर्विविधैः स्थूलैर् गिरिकूटोपमैः शुभैः

गिधाड, घुबड यांच्या मुखांनी, तसेच हरण, उंट यांच्या मुखांनी युक्त, विविध प्रकारच्या, डोंगरसदृश बलाढ्य आणि शुभ प्रमथगणांनी वेढलेली ती जागा आहे.

करालैर्हरिकेशैश् च रोमशैश् च महाभुजैः नानावर्णाकृतिधरैर् नानासंस्थानसंस्थितैः

भयंकर, हिरव्या केसांचे, केसाळ, मोठ्या हातांचे, विविध रंगरूपांचे आणि वेगवेगळ्या स्थितीत असलेले असे जीव तिथे आहेत.

दीप्तास्यैर् दीप्तचरितैर् नन्दीश्वरमुखैः शुभैः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशैर् अणिमादिगुणान्वितैः

तेजस्वी मुखांचे, तेजस्वी कृत्यांचे, शुभ नंदीश्वर, ब्रह्मा, इंद्र, विष्णू यांसारखे, अणिमा इत्यादी सिद्धी असलेले तिथे आहेत.

अशून्यममरैर्नित्यं महापरिषदैस् तथा तत्र भूतपतेर्देवाः पूजां नित्यं प्रयुञ्जते

कधीही अमर आणि मोठ्या सभांनी रिकामी नसलेली ती जागा आहे. तिथे देव नेहमी भूतपतीची पूजा करतात.

झर्झरैः शङ्खपटहैर् भेरीडिण्डिमगोमुखैः ललितावसितोद्गीतैर् वृत्तवल्गितगर्जितैः

झांज, शंख, टाळ, भेरी, डिंडिम, गोमुख यांच्या गजरात, सुरेल गाण्यांत, सुंदर आलापांत आणि मृदू गर्जनेत तिथे पूजा होते.

पूजितो वै महादेवः प्रमथैः प्रमथेश्वरः सिद्धर्षिदेवगन्धर्वैर् ब्रह्मणा च महात्मना

अशा प्रकारे महादेव, प्रमथांचा स्वामी, प्रमथ, सिद्ध, ऋषी, देव, गंधर्व आणि महात्मा ब्रह्मा यांच्या पूजेला पात्र ठरतो.

उपेन्द्रप्रमुखैश्चान्यैः पूजितस्तत्र शंकरः विभक्तचारुशिखरं यत्र तच्छङ्खवर्चसम्

त्या ठिकाणी उपेन्द्र व इतर देवांनी शंकराची पूजा केली जाते, जिथे शिखर सुंदरपणे विभागलेले असून, शंखासारखा तेज आहे.

कैलासो यक्षराजस्य कुबेरस्य महात्मनः निवासः कोटियक्षाणां तथान्येषां महात्मनाम्

कैलास हा यक्षराज कुबेर आणि दहा कोटी यक्ष तसेच इतर महान आत्म्यांचे निवासस्थान आहे.

तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत् तस्मिन्नायतने सोमः सदास्ते सगणो हरः

तिथेच देवांचा देव असलेल्या भवाचे मोठे मंदिर आहे; त्या मंदिरात सोम आणि त्याचे गण असलेला हर नेहमी वास करतो.

यत्र मन्दाकिनी नाम नलिनी विपुलोदका सुवर्णमणिसोपाना कुबेरशिखरे शुभे

कुबेराच्या सुंदर शिखरावर सुवर्ण व रत्नांच्या पायऱ्यांनी सजलेली, विपुल पाण्याची मन्दाकिनी नावाची, नलिनी नावाने ओळखली जाणारी नदी आहे.

जांबूनदमयैः पद्मैर् गन्धस्पर्शगुणान्वितैः नीलवैडूर्यपत्रैश् च गन्धोपेतैर्महोत्पलैः

ती नदी सोन्याच्या कमळांनी, सुगंध व स्पर्शगुण असलेल्या निळ्या वैडूर्याच्या पानांनी आणि सुवासिक मोठ्या कमळांनी सजलेली आहे.

तथा कुमुदषण्डैश् च महापद्मैर् अलंकृता यक्षगन्धर्वनारीभिर् अप्सरोभिश् च सेविता

तसेच ती कुमुदांच्या घड्यांनी व मोठ्या कमळांनी शोभलेली असून, यक्ष, गंधर्व, अप्सरा आणि इतर दिव्य स्त्रियांकडून सेविली जाते.

देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसकिन्नरैः उपस्पृष्टजला पुण्या नदी मन्दाकिनी शुभा

देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि किन्नर यांच्या स्पर्शाने पावन झालेली, शुद्ध व सुंदर अशी मंदाकिनी ही पुण्यदायिनी नदी आहे.

तस्याश्चोत्तरपार्श्वे तु भवस्यायतनं शुभम् वैडूर्यमणिसम्पन्नं तत्रास्ते शङ्करो ऽव्ययः

त्या नदीच्या उत्तरेकडील काठावर वैडूर्य रत्नांनी सजलेले, शुभ असे भवाचे मंदिर आहे, जिथे अविनाशी शंकर वास करतो.

द्विजाः कनकनन्दायास् तीरे वै प्राचि दक्षिणे वनं द्विजसहस्राढ्यं मृगपक्षिसमाकुलम्

कनकनंदा या सुवर्णनदीच्या पूर्व व दक्षिण काठावर हजारो ब्राह्मणांनी भरलेले, पशुपक्ष्यांनी गजबजलेले एक वन आहे.

तत्रापि सगणः साम्बः क्रीडते ऽद्रिसमे गृहे नन्दायाः पश्चिमे तीरे किंचिद् वै दक्षिणाश्रिते

त्या ठिकाणीही, आपल्या गणांसह आणि अंबेसह, पर्वतासारख्या घरात, नंदाच्या पश्चिम काठावर, थोडेसे दक्षिणेकडे वळलेल्या ठिकाणी तो क्रीडा करतो.