लिङ्गपुराणम्

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

मी आता वेगळ्या अध्यायात सांगितलेली गोष्ट सांगतो. दक्षकन्या सती पार्वतीरूपाने रुद्राच्या सान्निध्यात गेली.

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

नंतर तिने दक्षाचा तिरस्कार केला आणि भवाला पती म्हणून मिळवले. तिचा ध्यान करून नीललोहिताने अनेक रुद्र उत्पन्न केले.

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

स्वतःपासून सर्वांना, जे सर्व लोकांनी पूजले जातात आणि समान आहेत, त्याने निर्माण केले. ब्रह्मदेवाच्या विनंतीवर, त्या ऋषिश्रेष्ठाने हसत क्षणातच हे केले.

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

त्यांनी हे चतुर्दश जग सर्व व्यापून टाकले. त्या विविध, निर्मळ आणि नीललोहित रुद्रांना पाहून—

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

जे वृद्धत्व आणि मृत्यूपासून मुक्त होते, त्यांना पितामहाने म्हटले, 'महादेवांनो, त्रिनेत्रधारी, नीललोहित, तुम्हांस नमस्कार.'

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

हे सर्वज्ञ, सर्वत्र पसरलेले, उंच, ठेंगणे, बुटके, मंगलमय, सोन्याचे केस असलेले, दृष्टिनाश करणारे, नित्य, बुद्धिमान आणि निर्मळ आहेत.

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

हे द्वंद्वमुक्त, विरक्त, विश्वस्वरूप आणि भवाचे पुत्र आहेत. अशा प्रकारे रुद्रांची स्तुती करून, रुद्राने भव, शिव यांना प्रदक्षिणा घालून, सुवर्णातून जन्मलेल्या भगवंताने बोलले.

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

'महादेव, तुला नमस्कार. शंकरा, मृत्यूपासून मुक्त अशा प्रजांचा तू सर्जन करू नकोस. प्रभो, मृत्यूसह असलेल्या प्रजाच निर्माण कर.'

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

त्यावर भगवंत म्हणाले, 'माझी अशी स्थिती नाही. प्रभो, तू जसा हवे तशा मृत्यूसह प्रजांचा सर्जन कर.'

लब्ध्वा ससर्ज सकलं शंकराच्चतुराननः जरामरणसंयुक्तं जगदेतच्चराचरम्

शंकराची परवानगी मिळाल्यावर चतुर्मुख ब्रह्मदेवाने हे सर्व जग निर्माण केले. हे चराचर जग वृद्धत्व आणि मृत्यूने युक्त आहे.

शंकरो ऽपि तदा रुद्रैर् निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शंकरस्य महात्मनः

त्या वेळी रुद्रांनी स्थिरावलेला शंकर स्थाणू अवस्थेत गेला. हे ऋषींनो, शंकराचे हे मोठेपण आहे.

निष्कलस्यात्मनः शम्भोः स्वेच्छाधृतशरीरिणः शं रुद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

निष्कल, स्वतःच्या इच्छेने देह धारण करणाऱ्या शंभूचे रूप असलेला, सर्व जीवांवर दया करणारा रुद्र त्यांच्या कल्याणासाठी कृती करतो.

शंकरश्चाप्रयत्नेन तदात्मा योगविद्यया वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते

शंकर सहजपणे, योगविद्येच्या साहाय्याने, वैराग्यात स्थिर असलेल्या आणि विरक्त असलेल्या लोकांना मुक्ती देतो; हीच मुक्ती 'शम' असे म्हणतात.

अणोस्तु विषयत्यागः संसारभयतः क्रमात् वैराग्याज्जायते पुंसो विरागो दर्शनान्तरे

संसाराच्या भीतीमुळे, हळूहळू विषयांचा त्याग केल्याने माणसात वैराग्य निर्माण होते; हे वैराग्य इतर शिकवणीतही ओळखले जाते.

विमुख्यो विगुणत्यागो विज्ञानस्याविचारतः तस्य चास्य च संधानं प्रसादात्परमेष्ठिनः

दोषांकडे पाठ फिरवणे आणि गुणांचा त्याग करणे, विचार न करता, हे ज्ञानामुळे येते; या दोघांचे एकत्र येणे हे परब्रह्माच्या कृपेने साध्य होते.

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं शंकरादिह स एव शंकरः साक्षात् पिनाकी नीललोहितः

धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य — हे सर्व येथे शंकरच आहेत; तो प्रत्यक्ष पिनाकी, निळा आणि तांबडा असलेला आहे.

ये शंकराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम्

जे सर्वजण शंकराचा आश्रय घेतात, ते नक्कीच मुक्त होतात; अगदी मोठ्या पाप्यांनाही भयंकर नरकात जावे लागत नाही.

आश्रिताः शंकरं तस्मात् प्राप्नुवन्ति च शाश्वतम् मायान्ताश्चैव घोराद्या ह्य् अष्टविंशतिरेव च

म्हणून, जे शंकराचा आश्रय घेतात, त्यांना शाश्वत प्राप्त होते; आणि मायेच्या अठ्ठावीस भयंकर रूपांचा अंत होतो.

कोटयो नरकाणां तु पच्यन्ते तासु पापिनः अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शंकरं नीललोहितम्

कोट्यवधी नरकांमध्ये पापी लोकांना यातना दिल्या जातात; जे शिव, रुद्र, शंकर, निळा आणि तांबडा असलेल्याचा आश्रय घेत नाहीत, त्यांना हे भोगावे लागते.

आश्रयं सर्वभूतानाम् अव्ययं जगतां पतिम् पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्

तो सर्व जीवांचा आश्रय, अविनाशी, जगाचा स्वामी, परमात्मा, पुरुहूत आणि सर्व लोकांनी गौरवलेला आहे.

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

अंधकारामुळे त्याला कालरुद्र म्हणतात; रजामुळे तो सोन्यातून जन्मलेला आहे; सत्त्वामुळे तो सर्वत्र असणारा विष्णू आहे; आणि निर्गुण अवस्थेत तो महेश्वर आहे.

केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

माणसे नरकात कशामुळे जातात, हे कोणत्या कृतीमुळे किंवा अकृतीमुळे होते का, हे जाणून घेण्याची आम्हाला उत्सुकता आहे, हे महाज्ञानी.

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः प्रभावं शंकरस्याद्यं संक्षेपात्सर्वदर्शिनः

मी तुम्हाला भव्य तेज असलेल्या भवाचे गूढ, शंकराचा प्रारंभ आणि त्याची महती, संक्षिप्तपणे, सर्वांनी पाहिल्याप्रमाणे सांगतो.

योगिनः सर्वतत्त्वज्ञाः परं वैराग्यमास्थिताः

योगी, जे सर्व तत्वांचे ज्ञान ठेवतात, ते परम वैराग्यात स्थिर असतात.

प्राणायामादिभिश्चाष्टसाधनैः सहचारिणः

प्राणायामासारख्या आठ साधनांसह ते नेहमीच एकत्र असतात.

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते कर्माणि नरकं स्वर्गं गच्छन्त्येव स्वकर्मणा

करुणा वगैरे गुणांनी युक्त असलेले हे योगी, जरी विविध कर्मे केली तरी, आपल्या कर्मानुसार स्वर्ग किंवा नरकात जातात.

प्रसादाज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते योगेन जायते मुक्तिः प्रसादादखिलं ततः

कृपेने ज्ञान मिळते; ज्ञानामुळे योग सुरू होतो; योगामुळे मुक्ती मिळते; आणि या सर्वांचा पाया कृपा आहे.

प्रसादाद् यदि विज्ञानं स्वरूपं वक्तुमर्हसि दिव्यं माहेश्वरं चैव योगं योगविदां वर

जर कृपेने तुला स्वतःचे खरे स्वरूप, दिव्य आणि महेश्वर योग सांगता येत असेल, तर ते सांग, हे योग जाणणाऱ्यांमधील श्रेष्ठ.

कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन्काले नृणां विभुः

भगवान शिव, जो विचाररहित आहे, तो योगमार्गाने कृपा कशी करतो आणि कोणत्या वेळी माणसांवर ती कृपा करतो, हे सांग.