लिङ्गपुराणम्

विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैश् च निबोधत

त्याचा विस्तार, वर्तुळ आणि योजनेतील अंतर याबद्दल माझ्याकडून ऐका.

शतमेकं सहस्राणां योजनानां स तु स्मृतः अनु द्वीपं सहस्राणां द्विगुणं द्विगुणोत्तरम्

शंभर हजार योजनांची लांबी मोजली जाते; प्रत्येक द्वीप मागच्या द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा असतो, आणि हे प्रमाण पुढे पुढे दुप्पट होत जाते.

पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता द्वीपैश् च सप्तभिर् युक्ता लोकालोकावृता शुभा

समुद्रांसह पृथ्वी पन्नास कोटी योजनांनी रुंद आहे, ती सात द्वीपांनी युक्त आहे आणि शुभ लोकालोक पर्वताने वेढलेली आहे.

नीलस्तथोत्तरे मेरोः श्वेतस्तस्योत्तरे पुनः शृङ्गी तस्योत्तरे विप्रास् त्रयस्ते वर्षपर्वताः

मेरूच्या उत्तरेला नील पर्वत आहे, त्याच्या पुढे उत्तरेला श्वेत पर्वत आहे, आणि पुन्हा त्याच्या उत्तरेला शृंगी पर्वत आहे—हे तीन पर्वत म्हणजे वर्षपर्वत आहेत, हे ऋषींनो.

जठरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ निषधो दक्षिणे मेरोस् तस्य दक्षिणतो गिरिः हेमकूट इति ख्यातो हिमवांस्तस्य दक्षिणे

पूर्व दिशेला जठर आणि देवकूट हे दोन पर्वत आहेत; मेरूच्या दक्षिणेला निषध पर्वत आहे, त्याच्या दक्षिणेला हेमकूट नावाचा पर्वत आहे, आणि त्याच्या दक्षिणेला हिमवान आहे.

मेरोः पश्चिमतश्चैव पर्वतौ द्वौ धराधरौ माल्यवान्गन्धमादश् च द्वावेतावुदगायतौ

मेरूच्या पश्चिमेला धराधर आणि माल्यवान हे दोन पर्वत आहेत; तिथेच गंधमादन पर्वत आहे—हे दोन्ही पर्वत उत्तरेला पसरलेले आहेत.

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः तेषाम् अन्तरविष्कम्भो नवसाहस्रमेकशः

हे सर्व पर्वतराज सिद्ध आणि चारण यांच्या वावराने पावन झाले आहेत; या प्रत्येक पर्वतांमध्ये नव्ह हजार योजनांचे अंतर आहे.

इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम् हेमकूटं परं तस्मान् नाम्ना किंपुरुषं स्मृतम्

हिमवत प्रदेशाला भारत नावाने प्रसिद्धी आहे; हेमकूटच्या पलीकडे किम्पुरुष नावाचा देश आहे.

नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते हरिवर्षात्परं चैव मेरोः शुभमिलावृतम्

हेमकूटच्या पुढे निषध प्रदेश आहे, त्याला हरिवर्ष म्हणतात; हरिवर्षाच्या पुढे मेरूचे शुभ इलावृत क्षेत्र आहे.

इलावृतात्परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् रम्यात्परतरं श्वेतं विख्यातं तद्धिरण्मयम्

इलावृतच्या पुढे नील प्रदेश आहे, त्याला रम्यक म्हणतात; रम्यकच्या पुढे श्वेत प्रदेश आहे, तो हिरण्मय म्हणून ओळखला जातो.

हिरण्मयात्परं चापि शृङ्गी चैव कुरुः स्मृतः धनुःसंस्थे तु विज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे

हिरण्मयाच्या पुढे शृंगी आहे, तिथेच कुरु प्रदेश आहे; धनुष्याच्या आकारात दोन वर्षे आहेत, एक दक्षिणेला आणि एक उत्तरेला.

दीर्घाणि तत्र चत्वारि मध्यतस्तदिलावृतम् मेरोः पश्चिमपूर्वेण द्वे तु दीर्घेतरे स्मृते

तेथे चार लांब प्रदेश आहेत, त्याच्या मध्यभागी इलावृत आहे; मेरूच्या पश्चिम आणि पूर्वेला दोन लांब प्रदेश आहेत.

अर्वाक्तु निषधस्याथ वेद्यर्धं चोत्तरं स्मृतम् वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे

निषधच्या दक्षिणेला वेदीचा अर्धा भाग आहे, तसाच उत्तरेला आहे; दक्षिण अर्ध्यात तीन वर्षे आहेत, आणि उत्तरेच्या अर्ध्यातही तीन वर्षे आहेत.

तयोर्मध्ये च विज्ञेयं मेरुमध्यमिलावृतम् दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु

या दोन्ही अर्ध्यांच्या मध्ये मेरूचे मध्यभागी इलावृत आहे, ते नीलच्या दक्षिणेला आणि निषधच्या उत्तरेला आहे.

उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः योजनानां सहस्रे द्वे उपरिष्टात्तु विस्तृतः

उत्तरेला माल्यवान नावाचा महान पर्वत आहे, तो दोन हजार योजनांनी उंच आहे.

आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः

त्याची लांबी बत्तीस हजार योजनांची आहे; त्याच्या पश्चिमेला गंधमादन पर्वत आहे.

आयामतः स विज्ञेयो माल्यवानिव विस्तृतः जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः

गंधमादन पर्वत माल्यवानसारखाच लांब आहे, आणि जंबूद्वीपाच्या रुंदीइतका सर्व बाजूंनी विस्तारलेला आहे.

प्रागायताः सुपर्वाणः षडेते वर्षपर्वताः अवगाढाश्चोभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ

हे सहा वर्षपर्वत पूर्वेकडे पसरले आहेत आणि दोन्ही बाजूंनी पूर्व आणि पश्चिम समुद्रात बुडालेले आहेत.

हिमप्रायस्तु हिमवान् हेमकूटस्तु हेमवान् तरुणादित्यसंकाशो हैरण्यो निषधः स्मृतः

हिमवान पर्वत बर्फाच्छादित आहे, हेमकूट सोन्यासारखा आहे, आणि निषध पर्वतही सोन्यासारखा आहे, तो तरुण सूर्यासारखा तेजस्वी आहे.

चतुर्वर्णः ससौवर्णो मेरुश्चोर्ध्वायतः स्मृतः वृत्ताकृतिपरीणाहश् चतुरस्रः समुत्थितः

मेरू पर्वत चार रंगांचा असून, त्यावर सुवर्णाचा तेज आहे. तो उंच उठलेला आहे, गोलाकार आणि चार बाजूंनी सम आहे.

नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान्

तो निळा, वैडूर्य रत्नाचा, पांढरा, तेजस्वी, सोन्याचा आणि मोराच्या पिसासारखा रंगीबेरंगी आहे; त्याला तीन शिखरे आहेत आणि तो पिवळ्या सोन्याचा बनलेला आहे.

एवं संक्षेपतः प्रोक्ताः पुनः शृणु गिरीश्वरान् मन्दरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ

आता मी थोडक्यात सांगितले; पुन्हा ऐक, पर्वतांचा उल्लेख करतो: पूर्व दिशेला मंदार आणि देवकूट हे दोन पर्वत आहेत.

कैलासो गन्धमादश् च हेमवांश्चैव पर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

कैलास, गंधमादन आणि हेमवान हे पर्वत पूर्वेकडे पसरलेले असून, समुद्राच्या आत आहेत.

निषधः पारियात्रश् च द्वावेतौ वरपर्वतौ यथा पूर्वौ तथा याम्याव् एतौ पश्चिमतः श्रितौ

निषध आणि पारियात्र हे दोन उत्तम पर्वत आहेत; जसे पूर्वेला ते आहेत, तसेच हे दोन दक्षिण आणि पश्चिम दिशेला आहेत.

त्रिशृङ्गो जारुचिश्चैव उत्तरौ वरपर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

त्रिशृंग आणि जारुचि हे दोन उत्तम पर्वत उत्तर दिशेला आहेत; हे देखील पूर्वेकडे पसरलेले असून, समुद्राच्या आत आहेत.

मर्यादापर्वतान् एतान् अष्टावाहुर्मनीषिणः यो ऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रांशुः कनकपर्वतः

हे आठ पर्वत ज्ञानी लोक सीमा पर्वत म्हणतात; आणि तो मेरू, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, उंच सोन्याचा पर्वत आहे.

तस्य पादास्तु चत्वारश् चतुर्दिक्षु नगोत्तमाः यैर्विष्टब्धा न चलति सप्तद्वीपवती मही

त्याच्या चारही दिशांना चार मोठी शिखरे आहेत, ज्यामुळे सात द्वीपांची पृथ्वी स्थिर राहते आणि हलत नाही.

दशयोजनसाहस्रम् आयामस् तेषु पठ्यते पूर्वे तु मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

त्यापैकी प्रत्येकाची लांबी दहा हजार योजन आहे; पूर्वेला मंदार नावाचा आहे, दक्षिणेला गंधमादन आहे.

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः महावृक्षाः समुत्पन्नाश् चत्वारो द्वीपकेतवः

पश्चिमेला विपुला पर्वत आहे, उत्तरेला सुपार्श्व आहे; तिथे चार मोठी झाडे उगवली आहेत, जी द्वीपांची पताका आहेत.