लिङ्गपुराणम्

यश्चाभिमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम् स्वाहा च तस्मात्सुषुवे सुतानां त्रयं त्रयाणां जगतां हिताय

आणि जो अभिमानी, स्वयंभू, भवात्मा, पितामह, अग्नी, प्राणस्वरूप आहे, त्याच्याकडून स्वाहेमुळे तीन पुत्र जन्मले, जे तीन जगांच्या कल्याणासाठी आहेत.

पवमानः पावकश् च शुचिरग्निश् च ते स्मृताः निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

पवमान, पावक आणि शुचि – हे तीन अग्नी म्हणून ओळखले जातात; पवमान घर्षणाने उत्पन्न होतो, पावक विद्युताग्नी म्हणून ओळखला जातो.

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या संक्षेपतः स्मृता

शुचि हा सौर अग्नी समजावा; हे तिघे स्वाहेचे पुत्र आहेत. त्यांच्या पुत्र आणि नातवंडांची संख्या येथे थोडक्यात सांगितली आहे.

विसृज्य सप्तकं चादौ चत्वारिंशन्नवैव च इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्ते ऽध्वरेषु च

सुरुवातीला त्या सात प्रकारच्या, मग एकुण एकोणपन्नास आणि नऊ — हे सर्व यज्ञात वापरले जाणारे अग्नी सांगितले आहेत.

सर्वे तपस्विनस्त्वेते सर्वे व्रतभृतः स्मृताः प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः

हे सर्व तपस्वी आहेत, सर्वांनी व्रत पाळले आहेत, हे सर्व प्रजांचे स्वामी मानले जातात आणि सर्वजण रुद्रस्वरूप आहेत असे सांगितले आहे.

अयज्वानश् च यज्वानः पितरः प्रीतिमानसाः अग्निष्वात्ताश् च यज्वानः शेषा बर्हिषदः स्मृताः

यज्ञ करणारे आणि न करणारे, हे दोघेही पितरच आहेत आणि ते आनंदी असतात. यज्ञ करणाऱ्यांना अग्निष्वात्त म्हणतात आणि उरलेल्यांना बर्हिषद असे ओळखले जाते.

मेनां तु मानसीं तेषां जनयामास वै स्वधा अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता

स्वधा हिने अग्निष्वात्त वंशातून आपल्या मनातून मेना या कन्येला जन्म दिला; ही मेना मनातून उत्पन्न झालेली असून सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे.

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजामुमाम् गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्गाश्लेषपावनीम्

मेनाने मैनाक आणि क्रौंच या पुत्रांना आणि त्यांची बहीण उमा हिला जन्म दिला. हिमवतची कन्या गंगा, जी भवाच्या स्पर्शाने पावन होते, तीही जन्माला आली.

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम् स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पद्मसमानना

तिने मनातूनच यज्ञप्रेमी धरित्रीला जन्म दिला. ती स्वधा मेरुराजाची पत्नी झाली, तिचे मुख कमळासारखे सुंदर होते.

पितरो ऽमृतपाः प्रोक्तास् तेषां चैवेह विस्तरः ऋषीणां च कुलं सर्वं शृणुध्वं तत्सुविस्तरम्

पितर हे अमृतपान करणारे आहेत असे सांगितले आहे. त्यांचा वंश येथे सविस्तर सांगितला आहे. ऋषींचा संपूर्ण वंशही तुम्ही नीट ऐका.

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

मी आता वेगळ्या अध्यायात सांगितलेली गोष्ट सांगतो. दक्षकन्या सती पार्वतीरूपाने रुद्राच्या सान्निध्यात गेली.

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

नंतर तिने दक्षाचा तिरस्कार केला आणि भवाला पती म्हणून मिळवले. तिचा ध्यान करून नीललोहिताने अनेक रुद्र उत्पन्न केले.

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

स्वतःपासून सर्वांना, जे सर्व लोकांनी पूजले जातात आणि समान आहेत, त्याने निर्माण केले. ब्रह्मदेवाच्या विनंतीवर, त्या ऋषिश्रेष्ठाने हसत क्षणातच हे केले.

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

त्यांनी हे चतुर्दश जग सर्व व्यापून टाकले. त्या विविध, निर्मळ आणि नीललोहित रुद्रांना पाहून—

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

जे वृद्धत्व आणि मृत्यूपासून मुक्त होते, त्यांना पितामहाने म्हटले, 'महादेवांनो, त्रिनेत्रधारी, नीललोहित, तुम्हांस नमस्कार.'

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

हे सर्वज्ञ, सर्वत्र पसरलेले, उंच, ठेंगणे, बुटके, मंगलमय, सोन्याचे केस असलेले, दृष्टिनाश करणारे, नित्य, बुद्धिमान आणि निर्मळ आहेत.

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

हे द्वंद्वमुक्त, विरक्त, विश्वस्वरूप आणि भवाचे पुत्र आहेत. अशा प्रकारे रुद्रांची स्तुती करून, रुद्राने भव, शिव यांना प्रदक्षिणा घालून, सुवर्णातून जन्मलेल्या भगवंताने बोलले.

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

'महादेव, तुला नमस्कार. शंकरा, मृत्यूपासून मुक्त अशा प्रजांचा तू सर्जन करू नकोस. प्रभो, मृत्यूसह असलेल्या प्रजाच निर्माण कर.'

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

त्यावर भगवंत म्हणाले, 'माझी अशी स्थिती नाही. प्रभो, तू जसा हवे तशा मृत्यूसह प्रजांचा सर्जन कर.'

लब्ध्वा ससर्ज सकलं शंकराच्चतुराननः जरामरणसंयुक्तं जगदेतच्चराचरम्

शंकराची परवानगी मिळाल्यावर चतुर्मुख ब्रह्मदेवाने हे सर्व जग निर्माण केले. हे चराचर जग वृद्धत्व आणि मृत्यूने युक्त आहे.

शंकरो ऽपि तदा रुद्रैर् निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शंकरस्य महात्मनः

त्या वेळी रुद्रांनी स्थिरावलेला शंकर स्थाणू अवस्थेत गेला. हे ऋषींनो, शंकराचे हे मोठेपण आहे.

निष्कलस्यात्मनः शम्भोः स्वेच्छाधृतशरीरिणः शं रुद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

निष्कल, स्वतःच्या इच्छेने देह धारण करणाऱ्या शंभूचे रूप असलेला, सर्व जीवांवर दया करणारा रुद्र त्यांच्या कल्याणासाठी कृती करतो.

शंकरश्चाप्रयत्नेन तदात्मा योगविद्यया वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते

शंकर सहजपणे, योगविद्येच्या साहाय्याने, वैराग्यात स्थिर असलेल्या आणि विरक्त असलेल्या लोकांना मुक्ती देतो; हीच मुक्ती 'शम' असे म्हणतात.

अणोस्तु विषयत्यागः संसारभयतः क्रमात् वैराग्याज्जायते पुंसो विरागो दर्शनान्तरे

संसाराच्या भीतीमुळे, हळूहळू विषयांचा त्याग केल्याने माणसात वैराग्य निर्माण होते; हे वैराग्य इतर शिकवणीतही ओळखले जाते.

विमुख्यो विगुणत्यागो विज्ञानस्याविचारतः तस्य चास्य च संधानं प्रसादात्परमेष्ठिनः

दोषांकडे पाठ फिरवणे आणि गुणांचा त्याग करणे, विचार न करता, हे ज्ञानामुळे येते; या दोघांचे एकत्र येणे हे परब्रह्माच्या कृपेने साध्य होते.

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं शंकरादिह स एव शंकरः साक्षात् पिनाकी नीललोहितः

धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य — हे सर्व येथे शंकरच आहेत; तो प्रत्यक्ष पिनाकी, निळा आणि तांबडा असलेला आहे.

ये शंकराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम्

जे सर्वजण शंकराचा आश्रय घेतात, ते नक्कीच मुक्त होतात; अगदी मोठ्या पाप्यांनाही भयंकर नरकात जावे लागत नाही.

आश्रिताः शंकरं तस्मात् प्राप्नुवन्ति च शाश्वतम् मायान्ताश्चैव घोराद्या ह्य् अष्टविंशतिरेव च

म्हणून, जे शंकराचा आश्रय घेतात, त्यांना शाश्वत प्राप्त होते; आणि मायेच्या अठ्ठावीस भयंकर रूपांचा अंत होतो.

कोटयो नरकाणां तु पच्यन्ते तासु पापिनः अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शंकरं नीललोहितम्

कोट्यवधी नरकांमध्ये पापी लोकांना यातना दिल्या जातात; जे शिव, रुद्र, शंकर, निळा आणि तांबडा असलेल्याचा आश्रय घेत नाहीत, त्यांना हे भोगावे लागते.