लिङ्गपुराणम्

ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूजितम् ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः

तो ऋषभ होता, राजांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व क्षत्रियांकडून पूजला जाणारा. ऋषभापासून भरत जन्मला, जो शंभर भावंडांमध्ये मोठा आणि पराक्रमी होता.

सो ऽभिषिच्याथ ऋषभो भरतं पुत्रवत्सलः ज्ञानवैराग्यमाश्रित्य जित्वेन्द्रियमहोरगान्

पुत्रावर प्रेम करणाऱ्या ऋषभाने भरताचा राज्याभिषेक केला, ज्ञान आणि वैराग्यावर आधार ठेवून, आणि इंद्रियांच्या मोठ्या सर्पांना जिंकून.

सर्वात्मनात्मनि स्थाप्य परमात्मानमीश्वरम् नग्नो जटी निराहारश् चीरी ध्वान्तगतो हि सः

संपूर्ण मनाने परमात्म्याला स्वतःमध्ये स्थिर करून, तो नग्न, जटाधारी, उपवास करणारा, झाडाच्या साली घालणारा आणि अंधारात गेलेला झाला.

निराशस्त्यक्तसंदेहः शैवमाप परं पदम् हिमाद्रेर्दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्

इच्छा आणि शंका सोडून, त्याने शिवाचं परमपद मिळवलं; हिमालयाच्या दक्षिणेकडील प्रदेश भरताला दिला.

तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः भरतस्यात्मजो विद्वान् सुमतिर्नाम धार्मिकः

म्हणून ज्ञानी लोक त्या प्रदेशाला भरताच्या नावावरून 'भारतराष्ट्र' म्हणतात; भरताचा पुत्र विद्वान आणि धर्मात्मा सुमती होता.

बभूव तस्मिंस्तद्राज्यं भरतः संन्यवेशयत् पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा विवेश सः

त्यानंतर त्या राज्यात भरताने आपल्या मुलाला राजा म्हणून बसवले, आपली सर्व कीर्ती त्याला सोपवली आणि तो राजा वनात गेला.

अस्य द्वीपस्य मध्ये तु मेरुर् नाम महागिरिः नानारत्नमयैः शृङ्गैः स्थितः स्थितिमतां वरः

या द्वीपाच्या मध्यभागी मेरू नावाचा एक महान डोंगर आहे, ज्याच्या शिखरांवर विविध मौल्यवान रत्नांची शोभा आहे आणि तो सर्व स्थिर पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

चतुरशीतिसाहस्रम् उत्सेधेन प्रकीर्तितः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् विस्तृतः षोडशैव तु

या पर्वताची उंची चौर्‍याऐंशी हजार आहे, त्याचा सोळा हजार भाग पृथ्वीखाली आणि तितकाच विस्तार रुंदीनेही आहे, असे सांगितले जाते.

शराववत् संस्थितत्वाद् द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः विस्तारात् त्रिगुणश् चास्य परिणाहो ऽनुमण्डलः

तो डोंगर उलटलेल्या वाटीसारखा दिसतो, त्याचे शिखर बत्तीस हजार विस्तारलेले आहे आणि त्याचा घेर त्याच्या रुंदीपेक्षा तिप्पट आहे.

हैमीकृतो महेशस्य शुभाङ्गस्पर्शनेन च धत्तूरपुष्पसंकाशः सर्वदेवनिकेतनः

महेश्वराच्या शुभ स्पर्शाने तो डोंगर सोन्यासारखा तेजस्वी झाला आहे, धत्तूराच्या फुलासारखा चमकतो आणि सर्व देवतांचे निवासस्थान आहे.

क्रीडाभूमिश् च देवानाम् अनेकाश्चर्यसंयुतः लक्षयोजन आयामस् तस्यैवं तु महागिरेः

तो देवतांचा खेळाचा मैदान आहे, असंख्य अद्भुत गोष्टींनी भरलेला आहे आणि त्या महान पर्वताची लांबी एक लाख योजन आहे.

ततः षोडशसाहस्रं योजनानि क्षितेरधः शेषं चोपरि विप्रेन्द्रा धरायास्तस्य शृङ्गिणः

त्या पर्वताचा सोळा हजार योजन भाग पृथ्वीखाली आहे आणि वरही उरलेले शिखरे आहेत, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.

मूलायामप्रमाणं तु विस्तारान् मूलतो गिरेः ऊचुर्विस्तारमस्यैव द्विगुणं मूलतो गिरेः

त्या पर्वताच्या मुळाचा विस्तार मोजता येत नाही आणि त्याच्या तळाशी रुंदी शिखराच्या दुप्पट आहे, असे सांगितले जाते.

पूर्वतः पद्मरागाभो दक्षिणे हेमसन्निभः पश्चिमे नीलसंकाश उत्तरे विद्रुमप्रभः

पूर्वेला तो पद्मरागासारखा लाल दिसतो, दक्षिणेला सोन्यासारखा, पश्चिमेला निळ्या नीलमणीसारखा आणि उत्तरेला प्रवाळासारखा तेजस्वी आहे.

अमरावती पूर्वभागे नानाप्रासादसंकुला नानादेवगणैः कीर्णा मणिजालसमावृता

पूर्वेकडे अमरावती आहे, जिथे विविध राजवाड्यांची गर्दी आहे, अनेक देवगणांनी ती भरलेली आहे आणि ती रत्नांच्या जाळ्यांनी आच्छादलेली आहे.

गोपुरैर्विविधाकारैर् हेमरत्नविभूषितैः तोरणैर् हेमचित्रैस्तु मणिकॢप्तैः पथि स्थितैः

त्या नगरीत वेगवेगळ्या आकारांची सोन्या-रत्नांनी सजलेली द्वारे आहेत, सोन्याच्या सुंदर नक्षीने आणि रत्नांनी सजवलेली कमानी रस्त्यावर उभी आहेत.

संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारविनम्रैश् च मदघूर्णितलोचनैः

तेथे संभाषणात कुशल, सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी सजलेली, स्तनभाराने वाकलेल्या आणि मद्याने डोळे फिरणाऱ्या स्त्रिया आहेत.

स्त्रीसहस्रैः समाकीर्णा चाप्सरोभिः समन्ततः दीर्घिकाभिर्विचित्राभिः फुल्लाम्भोरुहसंकुलैः

ती नगरी हजारो स्त्रिया आणि सर्वत्र अप्सरांनी भरलेली आहे, सुंदर तलाव फुललेल्या कमळांनी गच्च भरलेले आहेत.

हेमसोपानसंयुक्तैर् हेमसैकतराशिभिः नीलोत्पलैश्चोत्पलैश् च हैमैश्चापि सुगन्धिभिः

सोन्याच्या पायऱ्या, सोन्याच्या वाळूचे ढीग, निळ्या कमळांची आणि इतर कमळांची शोभा, तसेच सुवासिक सोन्याची फुले तिथे आहेत.

एवंविधैस्तटाकैश् च नदीभिश् च नदैर्युता विराजते पुरी शुभ्रा तयासौ पर्वतः शुभः

अशा तलावांनी, नद्या आणि ओढ्यांनी सजलेली ती शुभ्र नगरी उजळून निघाली आहे आणि त्यामुळे तो शुभ पर्वत अधिकच शोभून दिसतो.

तेजस्विनी नाम पुरी आग्नेय्यां पावकस्य तु अमरावतीसमा दिव्या सर्वभोगसमन्विता

आग्नेय दिशेला तेजस्विनी नावाची एक नगरी आहे, ती अग्नीची आहे, अमरावतीसारखी दिव्य आणि सर्व सुखांनी परिपूर्ण आहे.

वैवस्वती दक्षिणे तु यमस्य यमिनां वराः भवनैरावृता दिव्यैर् जांबूनदमयैः शुभैः

दक्षिणेला वैवस्वती नावाची यमाची नगरी आहे, ती संयम करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, दिव्य आणि शुद्ध सोन्याच्या राजवाड्यांनी वेढलेली आहे.

नैरृते कृष्णवर्णा च तथा शुद्धवती शुभा तादृशी गन्धवन्ती च वायव्यां दिशि शोभना

नैऋत्य दिशेला कृष्णवर्णाची आणि सुंदर शुद्धवती नगरी आहे, तसेच वायव्य दिशेला गंधवती नावाची देखणी नगरी आहे.

महोदया चोत्तरे च ऐशान्यां तु यशोवती पर्वतस्य दिगन्तेषु शोभते दिवि सर्वदा

ईशान्य दिशेला, पर्वताच्या टोकाशी, महोदय नावाचं तेजस्वी नगर आहे, जे नेहमी आकाशात झळकत असतं.

ब्रह्मविष्णुमहेशानां तथान्येषां निकेतनम् सर्वभोगयुतं पुण्यं दीर्घिकाभिर्नगोत्तमम्

हे ब्रह्मा, विष्णू, महेश आणि इतरांचं निवासस्थान आहे; सर्व सुखांनी भरलेलं, पवित्र, तलावांनी सजलेलं आणि नगरांमध्ये सर्वोत्तम असं आहे.

सिद्धैर्यक्षैस्तु सम्पूर्णं गन्धर्वैर्मुनिपुङ्गवैः तथान्यैर्विविधाकारैर् भूतसंघैश् चतुर्विधैः

तेथे सिद्ध, यक्ष, गंधर्व, श्रेष्ठ ऋषी आणि विविध रूपांची चार प्रकारची भूतांची समूहं भरलेली आहेत.

गिरेरुपरि विप्रेन्द्राः शुद्धस्फटिकसन्निभम् सहस्रभौमं विस्तीर्णं विमानं वामतः स्थितम्

पर्वताच्या शिखरावर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, शुद्ध स्फटिकासारखं चमकणारं, हजार अंगण असलेलं, विशाल असं एक राजवाडा डाव्या बाजूला उभा आहे.

तस्मिन्महाभुजः शर्वः सोमसूर्याग्निलोचनः सिंहासने मणिमये देव्यास्ते षण्मुखेन च

त्या ठिकाणी, मोठ्या भुजांचा शर्व, ज्याच्या डोळ्यांत चंद्र, सूर्य आणि अग्नी आहेत, तो मणी जडलेल्या सिंहासनावर देवी आणि षण्मुखासह विराजमान आहे.

हरेस्तदर्धं विस्तीर्णं विमानं तत्र सो ऽपि च पद्मरागमयं दिव्यं पद्मजस्य च दक्षिणे

त्याच्याजवळच हरिचं राजवाडं आहे, ते अर्ध्या आकाराचं, दिव्य पद्मराग मण्यांनी बनलेलं, आणि दक्षिणेला पद्मजाचं भव्य राजवाडं आहे.