लिङ्गपुराणम्

प्रजापतेश् च रुद्रस्य भावामृतसुखोत्कटाः

प्रजापती आणि रुद्र यांच्या भक्तीमुळे ते लोक अमृतासारख्या आनंदाने भरलेले आहेत.

आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यपुत्रं महाबलम् प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद्वै जंबूद्वीपेश्वरं नृपः

काम्येचा ज्येष्ठ आणि बलवान पुत्र अग्नीध्र याला प्रियव्रत राजाने जांबूद्वीपाचा स्वामी म्हणून अभिषेक केला.

सो ऽतीव भवभक्तश् च तपस्वी तरुणः सदा भवार्चनरतः श्रीमान् गोमान्धीमान्द्विजर्षभाः

तो अत्यंत भवभक्त, नेहमी तपस्वी, तरुण, भवाची पूजा करणारा, तेजस्वी आणि गोमान, धिमान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह होता.

तस्य पुत्रा बभूवुस्ते प्रजापतिसमा नव सर्वे माहेश्वराश्चैव महादेवपरायणाः

त्याला नव पुत्र झाले, जे प्रजापतीसमान, सर्वजण महेश्वरभक्त आणि महादेवपरायण होते.

ज्येष्ठो नाभिर् इति ख्यातस् तस्य किंपुरुषो ऽनुजः हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो वै त्विलावृतः

त्यातला ज्येष्ठ पुत्र नाभी म्हणून प्रसिद्ध होता, त्याचा धाकटा भाऊ किम्पुरुष, तिसरा हरिवर्ष आणि चौथा इलावृत.

रम्यस्तु पञ्चमस् तत्र हिरण्मान् षष्ठ उच्यते कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वस्त्वष्टमः स्मृतः

पाचवा रम्य, सहावा हिरण्मान, सातवा कुरु, आठवा भद्राश्व असे त्यांची नावे होती.

नवमः केतुमालस्तु तेषां देशान्निबोधत नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हेमाख्यं तु पिता ददौ

नववा केतुमाल होता. आता त्यांच्या प्रदेशांची माहिती ऐका. नाभीला त्याच्या वडिलांनी दक्षिणेकडील 'हेम' नावाचा प्रदेश दिला.

हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरये तत्पिता ददौ

त्याने हेमकूट नावाचं प्रदेश किम्पुरुषाला दिलं आणि नैषध नावाचं प्रदेश त्याच्या वडिलांनी हरिला दिलं.

इलावृताय प्रददौ मेरुर्यत्र तु मध्यमः नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

इलावृत प्रदेश, जिथे मेरू पर्वत मध्यभागी आहे, तो त्याने दिला आणि नीलाचलाच्या पायथ्याशी असलेला रम्य प्रदेश त्याच्या मुलाला दिला.

श्वेतं यदुत्तरं तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्मते यदुत्तरं शृङ्गवर्षं पिता तत्कुरवे ददौ

श्वेत नावाचा उत्तरेकडील प्रदेश वडिलांनी हिरण्मयाला दिला आणि उत्तरेकडील श्रुंगवर्ष हा प्रदेश वडिलांनी कुरुला दिला.

वर्षं माल्यवतं चापि भद्राश्वस्य न्यवेदयत् गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्

माल्यवत प्रदेश त्याने भद्राश्वाला दिला आणि गंधमादन प्रदेश केतुमालाला दिला.

इत्येतानि महान्तीह नव वर्षाणि भागशः आग्नीध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभिषिच्य वै

अशा प्रकारे ही नऊ मोठी प्रदेश विभागली गेली; त्या प्रत्येक प्रदेशात आग्नीध्राने आपल्या मुलांना राज्याभिषेक केला.

यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः तपसा भावितश्चैव स्वाध्यायनिरतस्त्वभूत्

तो धर्मात्मा योग्य क्रमाने सर्व काही करून मग तपश्चर्येत मग्न राहिला, तपाने शुद्ध झाला आणि स्वाध्यायात दंग राहिला.

स्वाध्यायनिरतः पश्चाच् छिवध्यानरतस् त्वभूत् यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ शुभानि च

स्वाध्यायात मग्न झाल्यावर तो शिवध्यानात तल्लीन झाला; किम्पुरुषापासून सुरू होणारे हे आठ शुभ प्रदेश सांगितले आहेत.

तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च

त्या प्रदेशातले लोक सहज आणि प्रयत्न न करता सिद्धी मिळवतात; त्यांना सुख-दुःखाचा अनुभव येत नाही, तिथे वय किंवा मृत्यू नसतो.

धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टसु सर्वतः

त्या लोकांत धर्म-अधर्म नसतो, श्रेष्ठ, कनिष्ठ किंवा मध्यम असा भेद नाही; त्या आठही प्रदेशांत युगांची विभागणी नाही.

रुद्रक्षेत्रे मृताश्चैव जङ्गमाः स्थावरास् तथा भक्ताः प्रासंगिकाश्चापि तेषु क्षेत्रेषु यान्ति ते

रुद्रक्षेत्रात जे जंगम आणि स्थावर प्राणी मरतात, तसेच भक्त आणि इतरही, ते सर्व त्या प्रदेशात जातात.

तेषां हिताय रुद्रेण चाष्टक्षेत्रं विनिर्मितम् तत्र तेषां महादेवः सान्निध्यं कुरुते सदा

त्यांच्या कल्याणासाठी रुद्राने ही आठ क्षेत्रे निर्माण केली; तिथे महादेव नेहमी त्यांना आपली उपस्थिती दाखवतो.

दृष्ट्वा हृदि महादेवम् अष्टक्षेत्रनिवासिनः सुखिनः सर्वदा तेषां स एवेह परा गतिः

त्या आठ प्रदेशांतले लोक आपल्या हृदयात महादेवाला पाहतात आणि नेहमी आनंदी राहतात; त्यांच्यासाठी तोच इथे सर्वोच्च ध्येय आहे.

नाभेर्निसर्गं वक्ष्यामि हिमाङ्के ऽस्मिन्निबोधत नाभिस्त्वजनयत्पुत्रं मेरुदेव्यां महामतिः

आता मी नाभीचा जन्म सांगतो, ऐका. नाभी या महाबुद्धिमानाने मेरुदेवीपासून एक पुत्र जन्माला घातला.

ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूजितम् ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः

तो ऋषभ होता, राजांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व क्षत्रियांकडून पूजला जाणारा. ऋषभापासून भरत जन्मला, जो शंभर भावंडांमध्ये मोठा आणि पराक्रमी होता.

सो ऽभिषिच्याथ ऋषभो भरतं पुत्रवत्सलः ज्ञानवैराग्यमाश्रित्य जित्वेन्द्रियमहोरगान्

पुत्रावर प्रेम करणाऱ्या ऋषभाने भरताचा राज्याभिषेक केला, ज्ञान आणि वैराग्यावर आधार ठेवून, आणि इंद्रियांच्या मोठ्या सर्पांना जिंकून.

सर्वात्मनात्मनि स्थाप्य परमात्मानमीश्वरम् नग्नो जटी निराहारश् चीरी ध्वान्तगतो हि सः

संपूर्ण मनाने परमात्म्याला स्वतःमध्ये स्थिर करून, तो नग्न, जटाधारी, उपवास करणारा, झाडाच्या साली घालणारा आणि अंधारात गेलेला झाला.

निराशस्त्यक्तसंदेहः शैवमाप परं पदम् हिमाद्रेर्दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्

इच्छा आणि शंका सोडून, त्याने शिवाचं परमपद मिळवलं; हिमालयाच्या दक्षिणेकडील प्रदेश भरताला दिला.

तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः भरतस्यात्मजो विद्वान् सुमतिर्नाम धार्मिकः

म्हणून ज्ञानी लोक त्या प्रदेशाला भरताच्या नावावरून 'भारतराष्ट्र' म्हणतात; भरताचा पुत्र विद्वान आणि धर्मात्मा सुमती होता.

बभूव तस्मिंस्तद्राज्यं भरतः संन्यवेशयत् पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा विवेश सः

त्यानंतर त्या राज्यात भरताने आपल्या मुलाला राजा म्हणून बसवले, आपली सर्व कीर्ती त्याला सोपवली आणि तो राजा वनात गेला.

अस्य द्वीपस्य मध्ये तु मेरुर् नाम महागिरिः नानारत्नमयैः शृङ्गैः स्थितः स्थितिमतां वरः

या द्वीपाच्या मध्यभागी मेरू नावाचा एक महान डोंगर आहे, ज्याच्या शिखरांवर विविध मौल्यवान रत्नांची शोभा आहे आणि तो सर्व स्थिर पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

चतुरशीतिसाहस्रम् उत्सेधेन प्रकीर्तितः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् विस्तृतः षोडशैव तु

या पर्वताची उंची चौर्‍याऐंशी हजार आहे, त्याचा सोळा हजार भाग पृथ्वीखाली आणि तितकाच विस्तार रुंदीनेही आहे, असे सांगितले जाते.

शराववत् संस्थितत्वाद् द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः विस्तारात् त्रिगुणश् चास्य परिणाहो ऽनुमण्डलः

तो डोंगर उलटलेल्या वाटीसारखा दिसतो, त्याचे शिखर बत्तीस हजार विस्तारलेले आहे आणि त्याचा घेर त्याच्या रुंदीपेक्षा तिप्पट आहे.