लिङ्गपुराणम्

वैद्युतो मानसश्चैव सुप्रभः सप्तमस् तथा श्वेतस्य देशः श्वेतस्तु हरितस्य च हारितः

वैद्युत, मानस आणि सातवा सुप्रभ — अशी ही सात नावे. श्वेताचा प्रदेश श्वेतालाच मिळाला, आणि हरिताचा प्रदेश हारिताला मिळाला.

जीमूतस्य च जीमूतो रोहितस्य च रोहितः वैद्युतो वैद्युतस्यापि मानसस्य च मानसः

जीमूताचा प्रदेश जीमूताला, रोहिताचा रोहिताला, वैद्युताचा वैद्युताला आणि मानसाचा मानसालाच मिळाला.

सुप्रभः सुप्रभस्यापि सप्त वै देशलाञ्छकाः प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि जम्बूद्वीपादनन्तरम्

सुप्रभाचा प्रदेश सुप्रभालाच मिळाला. अशा प्रकारे या सात प्रदेशांना त्यांची नावेच ओळख आहेत. आता मी जांबूद्वीपानंतर प्लक्षद्वीपाबद्दल सांगतो.

सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरा नृपाः ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां सप्तवर्षाणि तानि वै

मधातिथीचे सात पुत्र प्लक्षद्वीपाचे राजे होते. त्यांच्यात ज्येष्ठ म्हणजे शांतभय. हीच ती सात प्रदेशांची नावे आहेत.

तस्माच्छान्तभयाच्चैव शिशिरस्तु सुखोदयः आनन्दश् च शिवश्चैव क्षेमकश् च ध्रुवस् तथा

शांतभयापासून शिशिर, सुखोदय, आनंद, शिव, क्षेमक आणि ध्रुव हे पुढे झाले.

तानि तेषां तु नामानि सप्तवर्षाणि भागशः निवेशितानि तैस्तानि पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे

ही त्यांची नावे आहेत आणि या सात प्रदेशांची विभागणी त्यांनी पूर्वीच्या स्वयंभुव मन्वंतरात केली होती.

मेधातिथेस्तु पुत्रैस्तैः प्लक्षद्वीपनिवासिभिः वर्णाश्रमाचारयुताः प्रजास्तत्र निवेशिताः

मधातिथीच्या त्या पुत्रांनी प्लक्षद्वीपात राहणाऱ्या लोकांना वर्ण आणि आश्रम यांच्या आचारांसह वसवले.

प्लक्षद्वीपादिवर्षेषु शाकद्वीपान्तिकेषु वै ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभागशः

प्लक्षद्वीप आणि शाकद्वीपाच्या आसपासच्या प्रदेशांमध्ये वर्ण आणि आश्रम यांच्या विभागानुसार धर्म पाच प्रकारचा मानला जातो.

सुखमायुः स्वरूपं च बलं धर्मो द्विजोत्तमाः पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधारणं स्मृतम्

या पाचही द्वीपांमध्ये सुख, दीर्घायुष्य, आपले मूळ रूप, बळ आणि धर्म — हे सर्वसामान्य गुण आहेत, हे द्विजश्रेष्ठा.

रुद्रार्चनरता नित्यं महेश्वरपरायणाः अन्ये च पुष्करद्वीपे प्रजाताश् च प्रजेश्वराः

रुद्राची पूजा करणारे, महेश्वरभक्त आणि पुष्करद्वीपात जन्मलेले इतर लोक हे सर्व प्रजांचे स्वामी आहेत.

प्रजापतेश् च रुद्रस्य भावामृतसुखोत्कटाः

प्रजापती आणि रुद्र यांच्या भक्तीमुळे ते लोक अमृतासारख्या आनंदाने भरलेले आहेत.

आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यपुत्रं महाबलम् प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद्वै जंबूद्वीपेश्वरं नृपः

काम्येचा ज्येष्ठ आणि बलवान पुत्र अग्नीध्र याला प्रियव्रत राजाने जांबूद्वीपाचा स्वामी म्हणून अभिषेक केला.

सो ऽतीव भवभक्तश् च तपस्वी तरुणः सदा भवार्चनरतः श्रीमान् गोमान्धीमान्द्विजर्षभाः

तो अत्यंत भवभक्त, नेहमी तपस्वी, तरुण, भवाची पूजा करणारा, तेजस्वी आणि गोमान, धिमान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह होता.

तस्य पुत्रा बभूवुस्ते प्रजापतिसमा नव सर्वे माहेश्वराश्चैव महादेवपरायणाः

त्याला नव पुत्र झाले, जे प्रजापतीसमान, सर्वजण महेश्वरभक्त आणि महादेवपरायण होते.

ज्येष्ठो नाभिर् इति ख्यातस् तस्य किंपुरुषो ऽनुजः हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो वै त्विलावृतः

त्यातला ज्येष्ठ पुत्र नाभी म्हणून प्रसिद्ध होता, त्याचा धाकटा भाऊ किम्पुरुष, तिसरा हरिवर्ष आणि चौथा इलावृत.

रम्यस्तु पञ्चमस् तत्र हिरण्मान् षष्ठ उच्यते कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वस्त्वष्टमः स्मृतः

पाचवा रम्य, सहावा हिरण्मान, सातवा कुरु, आठवा भद्राश्व असे त्यांची नावे होती.

नवमः केतुमालस्तु तेषां देशान्निबोधत नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हेमाख्यं तु पिता ददौ

नववा केतुमाल होता. आता त्यांच्या प्रदेशांची माहिती ऐका. नाभीला त्याच्या वडिलांनी दक्षिणेकडील 'हेम' नावाचा प्रदेश दिला.

हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरये तत्पिता ददौ

त्याने हेमकूट नावाचं प्रदेश किम्पुरुषाला दिलं आणि नैषध नावाचं प्रदेश त्याच्या वडिलांनी हरिला दिलं.

इलावृताय प्रददौ मेरुर्यत्र तु मध्यमः नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

इलावृत प्रदेश, जिथे मेरू पर्वत मध्यभागी आहे, तो त्याने दिला आणि नीलाचलाच्या पायथ्याशी असलेला रम्य प्रदेश त्याच्या मुलाला दिला.

श्वेतं यदुत्तरं तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्मते यदुत्तरं शृङ्गवर्षं पिता तत्कुरवे ददौ

श्वेत नावाचा उत्तरेकडील प्रदेश वडिलांनी हिरण्मयाला दिला आणि उत्तरेकडील श्रुंगवर्ष हा प्रदेश वडिलांनी कुरुला दिला.

वर्षं माल्यवतं चापि भद्राश्वस्य न्यवेदयत् गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्

माल्यवत प्रदेश त्याने भद्राश्वाला दिला आणि गंधमादन प्रदेश केतुमालाला दिला.

इत्येतानि महान्तीह नव वर्षाणि भागशः आग्नीध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभिषिच्य वै

अशा प्रकारे ही नऊ मोठी प्रदेश विभागली गेली; त्या प्रत्येक प्रदेशात आग्नीध्राने आपल्या मुलांना राज्याभिषेक केला.

यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः तपसा भावितश्चैव स्वाध्यायनिरतस्त्वभूत्

तो धर्मात्मा योग्य क्रमाने सर्व काही करून मग तपश्चर्येत मग्न राहिला, तपाने शुद्ध झाला आणि स्वाध्यायात दंग राहिला.

स्वाध्यायनिरतः पश्चाच् छिवध्यानरतस् त्वभूत् यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ शुभानि च

स्वाध्यायात मग्न झाल्यावर तो शिवध्यानात तल्लीन झाला; किम्पुरुषापासून सुरू होणारे हे आठ शुभ प्रदेश सांगितले आहेत.

तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च

त्या प्रदेशातले लोक सहज आणि प्रयत्न न करता सिद्धी मिळवतात; त्यांना सुख-दुःखाचा अनुभव येत नाही, तिथे वय किंवा मृत्यू नसतो.

धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टसु सर्वतः

त्या लोकांत धर्म-अधर्म नसतो, श्रेष्ठ, कनिष्ठ किंवा मध्यम असा भेद नाही; त्या आठही प्रदेशांत युगांची विभागणी नाही.

रुद्रक्षेत्रे मृताश्चैव जङ्गमाः स्थावरास् तथा भक्ताः प्रासंगिकाश्चापि तेषु क्षेत्रेषु यान्ति ते

रुद्रक्षेत्रात जे जंगम आणि स्थावर प्राणी मरतात, तसेच भक्त आणि इतरही, ते सर्व त्या प्रदेशात जातात.

तेषां हिताय रुद्रेण चाष्टक्षेत्रं विनिर्मितम् तत्र तेषां महादेवः सान्निध्यं कुरुते सदा

त्यांच्या कल्याणासाठी रुद्राने ही आठ क्षेत्रे निर्माण केली; तिथे महादेव नेहमी त्यांना आपली उपस्थिती दाखवतो.

दृष्ट्वा हृदि महादेवम् अष्टक्षेत्रनिवासिनः सुखिनः सर्वदा तेषां स एवेह परा गतिः

त्या आठ प्रदेशांतले लोक आपल्या हृदयात महादेवाला पाहतात आणि नेहमी आनंदी राहतात; त्यांच्यासाठी तोच इथे सर्वोच्च ध्येय आहे.