लिङ्गपुराणम्

शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम् पीतं सुतलमित्युक्तं वितलं विद्रुमप्रभम्

हे ब्राह्मणांनो, रसातळ हे एक पर्वत आहे; शार्कर म्हणजे तलातळ; पित म्हणजे सुतळ; तर वितळ हे प्रवाळासारखे तेजस्वी आहे.

सितं हि अतलं तच्च तलं यच्च सितेतरम् क्ष्मायास्तु यावद्विस्तारो ह्य् अधस्तेषां च सुव्रताः

अतळ पांढरे आहे, तसेच तलही पांढरे आहे; आणि त्यात जे काही पांढरे आहे ते सर्व. हे सुव्रतांनो, त्यांचा विस्तार पृथ्वीइतकाच आहे.

तलानां चैव सर्वेषां तावत्संख्या समाहिता सहस्रयोजनं व्योम दशसाहस्रमेव च

या सर्व तळांची संख्या अशी निश्चित आहे; आकाशाची लांबी एक हजार योजन आणि दहा हजार योजन आहे.

लक्षं सप्तसहस्रं हि तलानां सघनस्य तु व्योम्नः प्रमाणं मूलं तु त्रिंशत्साहस्रकेण तु

घन तळांची माप एक लक्ष सात हजार आहे; तर आकाशाची मूळ लांबी तीस हजार आहे.

सुवर्णेन मुनिश्रेष्ठास् तथा वासुकिना शुभम् रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश् च निषेवितम्

हे श्रेष्ठ मुनींनो, रसातळ सुवर्णमय आणि शुभ म्हणून प्रसिद्ध आहे, तेथे वासुकी आणि इतरही वस्ती करतात.

विरोचनहिरण्याक्षनरकाद्यैश् च सेवितम् तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्

विरोचन, हिरण्याक्ष, नरक आणि इतरांनी सेविलेले तलातळ सर्व प्रकारच्या शोभेने युक्त म्हणून ओळखले जाते.

वैनायकादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः

सुतळ हे प्राचीन देव, विनायक, कालनेमि यांच्या नेतृत्वाखाली आणि इतरांनीही भरलेले आहे.

वितलं दानवाद्यैश् च तारकाग्निमुखैस् तथा महान्तकाद्यैर् नागैश् च प्रह्लादेनासुरेण च

वितळ येथे दानव, तारक, अग्निमुख, महांतक, नाग आणि असुर प्रह्लाद यांची वस्ती आहे.

वितलं चात्र विख्यातं कम्बलाश्वनिषेवितम् महाकुम्भेन वीरेण हयग्रीवेण धीमता

वितळ हे कंबळ आणि अश्व यांच्या सेवेत आहे, तसेच वीर महाकुंभ आणि बुद्धिमान हयग्रीव यांनीही सेविलेले आहे.

शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः तथान्यैर् विविधैर् वीरैस् तलं चैव सुशोभितम्

शंकुकर्ण, नमुचि व त्याचे अनुयायी आणि इतर विविध वीरांनी हे विभागले आहे; त्यामुळे तल अतिशय सुंदर दिसते.

तलेषु तेषु सर्वेषु चाम्बया परमेश्वरः स्कन्देन नन्दिना सार्धं गणपैः सर्वतो वृतः

या सर्व तळांमध्ये परमेश्वर अंबा, स्कंद, नंदी आणि सर्वत्र गणांसह वास करतो.

तलानां चैव सर्वेषाम् ऊर्ध्वतः सप्तसप्तमाः क्ष्मातलानि धरा चापि सप्तधा कथयामि वः

या सर्व तळांच्या वर सात सात पृथ्वीचे विभाग आहेत; मी तुम्हाला पृथ्वीचे हे सात विभाग सांगतो.

सप्तद्वीपा तथा पृथ्वी नदीपर्वतसंकुला समुद्रैः सप्तभिश्चैव सर्वतः समलंकृता

ही पृथ्वी सात द्वीपांनी बनलेली आहे, नद्या आणि पर्वतांनी भरलेली आहे, आणि सर्व बाजूंनी सात समुद्रांनी अलंकृत आहे.

जम्बूः प्लक्षः शाल्मलिश् च कुशः क्रौञ्चस्तथैव च शाकः पुष्करनामा च द्वीपास्त्वभ्यन्तरे क्रमात्

जांबू, प्लक्ष, शाल्मली, कुश, क्रौंच, शाक आणि पुष्कर — हे सात द्वीप एकामागून एक आतल्या बाजूला आहेत.

सप्तद्वीपेषु सर्वेषु साम्बः सर्वगणैर्वृतः नानावेषधरो भूत्वा सान्निध्यं कुरुते हरः

या सर्व सातही द्वीपांमध्ये, सर्व गणांसह सांब, विविध रूपे धारण करून, हर नेहमी आपली उपस्थिती दाखवतो.

क्षारोदेक्षुरसोदश् च सुरोदश् च घृतोदधिः दध्यर्णवश् च क्षीरोदः स्वादूदश्चाप्यनुक्रमात्

क्षाराचे पाणी, ऊसाचा रस, मद्य, तूपाचा समुद्र, दहीचा समुद्र, दूधाचा समुद्र आणि गोड पाण्याचा समुद्र — हे सात समुद्र अनुक्रमे आहेत.

समुद्रेष्विह सर्वेषु सर्वदा सगणः शिवः जलरूपी भवः श्रीमान् क्रीडते चोर्मिबाहुभिः

या सर्व समुद्रांमध्ये, सर्व काळ, शिव आपल्या गणांसह, पाण्याचे रूप घेऊन, लाटांच्या हातांनी खेळ करतो.

क्षीरार्णवामृतमिव सदा क्षीरार्णवे हरिः शेते शिवज्ञानधिया साक्षाद्वै योगनिद्रया

जसा दूधाच्या समुद्रात अमृत असते, तसा हरि नेहमी दूधाच्या समुद्रात, शिवाच्या ज्ञानाने, योगनिद्रेत विसावतो.

यदा प्रबुद्धो भगवान् प्रबुद्धमखिलं जगत् यदा सुप्तस्तदा सुप्तं तन्मयं च चराचरम्

भगवान जागे झाले की सर्व जग जागे होते; आणि ते झोपले की, सर्व चराचर त्यांच्या स्वरूपात झोपते.

तेनैव सृष्टमखिलं धृतं रक्षितमेव च संहृतं देवदेवस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः

त्याच्यामुळेच सर्व जग निर्माण होते, टिकते, रक्षण होते आणि शेवटी नष्टही होते — या सर्व देवांचा देव, परमेच्छा यांच्या कृपेने.

सुषेणा इति विख्याता यजन्ते पुरुषर्षभम् अनिरुद्धं मुनिश्रेष्ठाः शङ्खचक्रगदाधरम्

सुसेण या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या, उत्तम ऋषी अनिरुद्ध या पुरुषश्रेष्ठाचे, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्याचे पूजन करतात.

ये चानिरुद्धं पुरुषं ध्यायन्त्यात्मविदां वराः नारायणसमाः सर्वे सर्वसंपत्समन्विताः

जे आत्मज्ञानात श्रेष्ठ आहेत आणि अनिरुद्ध या पुरुषाचे ध्यान करतात, ते सर्व नारायणासमान आणि सर्व संपत्तीने युक्त असतात.

सनन्दनश् च भगवान् सनकश् च सनातनः वालखिल्याश् च सिद्धाश् च मित्रावरुणकौ तथा

सनंदन, भगवान सनक, सनातन, वालखिल्य ऋषी, सिद्ध, आणि मित्र-वरुण हेही तिथे आहेत.

यजन्ति सततं तत्र विश्वस्य प्रभवं हरिम् सप्तद्वीपेषु तिष्ठन्ति नानाशृङ्गा महोदयाः

ते सर्वजण तिथे विश्वाचा आधार असलेल्या हरिची नेहमी पूजा करतात; सातही द्वीपांमध्ये विविध शिखरांची मोठी पर्वते उभ्या आहेत.

आसमुद्रायताः केचिद् गिरयो गह्वरैस् तथा धरायाः पतयश्चासन् बहवः कालगौरवात्

काही पर्वते समुद्रापर्यंत पसरलेले आहेत, त्यात गुहा देखील आहेत; आणि काळाच्या ओघात अनेक पृथ्वीचे अधिपती झाले आहेत.

सामर्थ्यात्परमेशानाः क्रौञ्चारेर्जनकात्प्रभोः मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

परमेश्वरांच्या सामर्थ्याने, क्रौंचशत्रूच्या वंशजापासून, सर्व गत आणि येणाऱ्या मन्वंतरांत हे सर्व घडले आहे.

प्रवक्ष्यामि धरेशान् वो वक्ष्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेषु च

मी तुम्हाला पृथ्वीचे अधिपती सांगणार आहे; स्वायंभुव मन्वंतरात, तसेच सर्व गत आणि येणाऱ्या मन्वंतरांत हे सांगेन.

तुल्याभिमानिनश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः स्वायंभुवस्य च मनोः पौत्रास्त्वासन्महाबलाः

हे सर्व एकसमान अभिमान आणि एकसमान हेतू असलेले होते; स्वायंभुव मनूचे नातवंडे फार बलवान होती.

प्रियव्रतात्मजा वीरास् ते दशेह प्रकीर्तिताः आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश् च मेधा मेधातिथिर्वसुः

प्रियव्रताचे हे दहा वीर पुत्र येथे सांगितले आहेत — अग्नीध्र, अग्निबाहू, मेध, मेधातिथी आणि वसु.