लिङ्गपुराणम्

पूर्णमासं तु मारीचं ततः कन्याचतुष्टयम् तुष्टिर्ज्येष्ठा च वै दृष्टिः कृषिश्चापचितिस् तथा

मरीचीपासून पूर्णमास जन्मला, आणि मग चार कन्या – तुष्टि, ज्येष्ठा, दृष्टि, कृषी आणि अपचिती यांचा जन्म झाला.

क्षमा च सुषुवे पुत्रान् पुत्रीं च पुलहाच्छुभाम् कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमाः

क्षमेने पुलहापासून पुत्र आणि एक सद्गुणी कन्या जन्माला घातली – कर्दम, वरीयांस आणि सहिष्णु, हे ऋषिश्रेष्ठ.

तथा कनकपीतां स पीवरीं पृथिवीसमाम् प्रीत्यां पुलस्त्यश् च तथा जनयामास वै सुतान्

त्याचप्रमाणे कनकपीता, पीवरी आणि पृथिवीसमा; पुलस्त्यानेही आनंदाने पुत्रांना जन्म दिला.

दत्तोर्णं वेदबाहुं च पुत्रीं चान्यां दृषद्वतीम् पुत्राणां षष्टिसाहस्रं संनतिः सुषुवे शुभा

दत्तोर्ण, वेदबाहू आणि दुसरी कन्या दृष्टद्वती; शुभ्र सन्नतीने साठ हजार पुत्रांना जन्म दिला.

क्रतोस्तु भार्या सर्वे ते वालखिल्या इति श्रुताः सिनीवालीं कुहूं चैव राकां चानुमतिं तथा

क्रतूच्या पत्नीपासून जन्मलेले सर्व वाळखिल्य म्हणून ओळखले जातात; सिनीवाळी, कुहू, राका आणि अनुमती देखील.

स्मृतिश् च सुषुवे पत्नी मुनेश्चाङ्गिरसस् तथा लब्धानुभावमग्निं च कीर्तिमन्तं च सुव्रता

स्मृती, अंगिरस ऋषीची पत्नी, हिने अनुभवी अग्नी आणि कीर्तिमंत या पुत्रांना जन्म दिला, हे सुव्रत.

अत्रेर्भार्यानसूया वै सुषुवे षट्प्रजास्तु याः तास्वेका कन्यका नाम्ना श्रुतिः सा सूनुपञ्चकम्

अत्रीच्या पत्नी अनसूयेने सहा संतती जन्माला घातल्या; त्यात एक कन्या – श्रुती नावाची, आणि पाच पुत्र.

सत्यनेत्रो मुनिर्भव्यो मूर्तिरापः शनैश्चरः सोमश् च वै श्रुतिः षष्ठी पञ्चात्रेयास्तु सूनवः

सत्यनेत्र, भव्य ऋषी, मूर्ति, आप, शनैश्चर आणि सोम – श्रुती ही सहावी; हे पाच अत्रीपुत्र आहेत.

ऊर्जा वसिष्ठाद्वै लेभे सुतांश् च सुतवत्सला ज्यायसी पुण्डरीकाक्षान् वासिष्ठान् वरलोचना

ऊर्जा हिने वसिष्ठापासून पुत्र मिळवले, जे आपल्या मुलांवर प्रेम करणारे होते; ज्येष्ठ, कमळासारखी डोळ्यांची, हे वसिष्ठपुत्र सुंदर रूपाचे होते.

रजः सुहोत्रो बाहुश् च सवनश्चानघस् तथा सुतपाः शुक्र इत्येते मुनेर्वै सप्त सूनवः

रज, सुहोत्र, बाहू, सवन, अनघ, सुतपा आणि शुक्र – हे त्या ऋषीचे सात पुत्र आहेत.

यश्चाभिमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम् स्वाहा च तस्मात्सुषुवे सुतानां त्रयं त्रयाणां जगतां हिताय

आणि जो अभिमानी, स्वयंभू, भवात्मा, पितामह, अग्नी, प्राणस्वरूप आहे, त्याच्याकडून स्वाहेमुळे तीन पुत्र जन्मले, जे तीन जगांच्या कल्याणासाठी आहेत.

पवमानः पावकश् च शुचिरग्निश् च ते स्मृताः निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

पवमान, पावक आणि शुचि – हे तीन अग्नी म्हणून ओळखले जातात; पवमान घर्षणाने उत्पन्न होतो, पावक विद्युताग्नी म्हणून ओळखला जातो.

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या संक्षेपतः स्मृता

शुचि हा सौर अग्नी समजावा; हे तिघे स्वाहेचे पुत्र आहेत. त्यांच्या पुत्र आणि नातवंडांची संख्या येथे थोडक्यात सांगितली आहे.

विसृज्य सप्तकं चादौ चत्वारिंशन्नवैव च इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्ते ऽध्वरेषु च

सुरुवातीला त्या सात प्रकारच्या, मग एकुण एकोणपन्नास आणि नऊ — हे सर्व यज्ञात वापरले जाणारे अग्नी सांगितले आहेत.

सर्वे तपस्विनस्त्वेते सर्वे व्रतभृतः स्मृताः प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः

हे सर्व तपस्वी आहेत, सर्वांनी व्रत पाळले आहेत, हे सर्व प्रजांचे स्वामी मानले जातात आणि सर्वजण रुद्रस्वरूप आहेत असे सांगितले आहे.

अयज्वानश् च यज्वानः पितरः प्रीतिमानसाः अग्निष्वात्ताश् च यज्वानः शेषा बर्हिषदः स्मृताः

यज्ञ करणारे आणि न करणारे, हे दोघेही पितरच आहेत आणि ते आनंदी असतात. यज्ञ करणाऱ्यांना अग्निष्वात्त म्हणतात आणि उरलेल्यांना बर्हिषद असे ओळखले जाते.

मेनां तु मानसीं तेषां जनयामास वै स्वधा अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता

स्वधा हिने अग्निष्वात्त वंशातून आपल्या मनातून मेना या कन्येला जन्म दिला; ही मेना मनातून उत्पन्न झालेली असून सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे.

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजामुमाम् गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्गाश्लेषपावनीम्

मेनाने मैनाक आणि क्रौंच या पुत्रांना आणि त्यांची बहीण उमा हिला जन्म दिला. हिमवतची कन्या गंगा, जी भवाच्या स्पर्शाने पावन होते, तीही जन्माला आली.

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम् स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पद्मसमानना

तिने मनातूनच यज्ञप्रेमी धरित्रीला जन्म दिला. ती स्वधा मेरुराजाची पत्नी झाली, तिचे मुख कमळासारखे सुंदर होते.

पितरो ऽमृतपाः प्रोक्तास् तेषां चैवेह विस्तरः ऋषीणां च कुलं सर्वं शृणुध्वं तत्सुविस्तरम्

पितर हे अमृतपान करणारे आहेत असे सांगितले आहे. त्यांचा वंश येथे सविस्तर सांगितला आहे. ऋषींचा संपूर्ण वंशही तुम्ही नीट ऐका.

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

मी आता वेगळ्या अध्यायात सांगितलेली गोष्ट सांगतो. दक्षकन्या सती पार्वतीरूपाने रुद्राच्या सान्निध्यात गेली.

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

नंतर तिने दक्षाचा तिरस्कार केला आणि भवाला पती म्हणून मिळवले. तिचा ध्यान करून नीललोहिताने अनेक रुद्र उत्पन्न केले.

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

स्वतःपासून सर्वांना, जे सर्व लोकांनी पूजले जातात आणि समान आहेत, त्याने निर्माण केले. ब्रह्मदेवाच्या विनंतीवर, त्या ऋषिश्रेष्ठाने हसत क्षणातच हे केले.

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

त्यांनी हे चतुर्दश जग सर्व व्यापून टाकले. त्या विविध, निर्मळ आणि नीललोहित रुद्रांना पाहून—

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

जे वृद्धत्व आणि मृत्यूपासून मुक्त होते, त्यांना पितामहाने म्हटले, 'महादेवांनो, त्रिनेत्रधारी, नीललोहित, तुम्हांस नमस्कार.'

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

हे सर्वज्ञ, सर्वत्र पसरलेले, उंच, ठेंगणे, बुटके, मंगलमय, सोन्याचे केस असलेले, दृष्टिनाश करणारे, नित्य, बुद्धिमान आणि निर्मळ आहेत.

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

हे द्वंद्वमुक्त, विरक्त, विश्वस्वरूप आणि भवाचे पुत्र आहेत. अशा प्रकारे रुद्रांची स्तुती करून, रुद्राने भव, शिव यांना प्रदक्षिणा घालून, सुवर्णातून जन्मलेल्या भगवंताने बोलले.

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

'महादेव, तुला नमस्कार. शंकरा, मृत्यूपासून मुक्त अशा प्रजांचा तू सर्जन करू नकोस. प्रभो, मृत्यूसह असलेल्या प्रजाच निर्माण कर.'

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

त्यावर भगवंत म्हणाले, 'माझी अशी स्थिती नाही. प्रभो, तू जसा हवे तशा मृत्यूसह प्रजांचा सर्जन कर.'