लिङ्गपुराणम्

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

तमोगुणामुळे त्याला काळरुद्र म्हणतात; रजोगुणामुळे ते सोन्याच्या अंड्यातून जन्मलेले मानतात; सत्त्वगुणामुळे ते सर्वत्र व्यापणारे विष्णु आहे; आणि निर्गुण अवस्थेत ते महेश्वर आहे.

प्रधानावयवं व्याप्य सप्तधाधिष्ठितं क्रमात् पुनः षोडशधा चैव षड्विंशकम् अजोद्भवम्

प्रधानाच्या सर्व अंगांमध्ये व्यापून, सात प्रकारांनी स्थिर झालेले, नंतर सोळा प्रकारांनी आणि शेवटी सहावीस प्रकारांनी, अजन्म असे ते स्वरूप आहे.

सर्गप्रतिष्ठासंहारलीलार्थं लिङ्गरूपिणम् प्रणम्य च यथान्यायं वक्ष्ये लिङ्गोद्भवं शुभम्

सृष्टी, स्थिती आणि संहार या लीला करण्यासाठी ज्याने लिंगरूप धारण केले, त्याला मी योग्य रीतीने वंदन करून, आता त्या शुभ लिंगाच्या उत्पत्तीचे वर्णन सांगतो.

ईशानकल्पवृत्तान्तम् अधिकृत्य महात्मना ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गम् उत्तमम्

ईशान कल्पाचा इतिहास लक्षात घेऊन, महान आत्मा ब्रह्मदेवाने पूर्वी लिंगपुराणाची उत्तम रचना केली.

ग्रन्थकोटिप्रमाणं तु शतकोटिप्रविस्तरे चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै

या ग्रंथाचा विस्तार ग्रंथांच्या मर्यादेपलीकडे, शंभर कोटीपर्यंत होता; व्यासांनी तो सर्व युगांसाठी चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केला.

व्यस्तेष्टा दशधा चैव ब्रह्मादौ द्वापरादिषु लिङ्गमेकादशं प्रोक्तं मया व्यासाच्छ्रुतं च तत्

दहा विभागांत विभागलेले, ब्रह्मादि युगांपासून द्वापर इत्यादी काळात, एकादश लिंग मी सांगितले आणि ते व्यासांकडून ऐकले.

अस्यैकादशसाहस्रे ग्रन्थमानमिह द्विजाः तस्मात्संक्षेपतो वक्ष्ये न श्रुतं विस्तरेण यत्

हे ग्रंथ एकादश हजार श्लोकांचे आहे, म्हणून मी येथे जे विस्ताराने ऐकले गेले नाही ते थोडक्यात सांगणार आहे.

चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृष्णद्वैपायनेन तु अत्रैकादशसाहस्रैः कथितो लिङ्गसम्भवः

कृष्णद्वैपायनाने चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केलेल्या या पुराणात, येथे एकादश हजार श्लोकांत लिंगाची उत्पत्ती सांगितली आहे.

सर्गः प्राधानिकः पश्चात् प्राकृतो वैकृतानि च अण्डस्यास्य च सम्भूतिर् अण्डस्यावरणाष्टकम्

सर्वप्रथम प्रधान सृष्टी, मग प्रकृत आणि विकृत सृष्टी, या अंड्याची उत्पत्ती आणि त्याच्या आठ आवरणांची माहिती येथे आहे.

अण्डोद्भवत्वं शर्वस्य रजोगुणसमाश्रयात् विष्णुत्वं कालरुद्रत्वं शयनं चाप्सु तस्य च

शर्वाच्या रजोगुणामुळे अंड्याची उत्पत्ती, त्याचे विष्णु आणि काळरुद्र असे रूप, आणि त्याचे पाण्यात शयन यांचा येथे उल्लेख आहे.

प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिव्युद्धरणं तथा ब्रह्मणश् च दिवारात्रम् आयुषो गणनं पुनः

प्रजापतींची सृष्टी, पृथ्वीचे उचलणे, ब्रह्माचा दिवस-रात्र, आणि त्याचे आयुष्य यांची मोजणी पुन्हा सांगितली आहे.

सवनं ब्रह्मणश्चैव युगकल्पश् च तस्य तु दिव्यं च मानुषं वर्षम् आर्षं वै ध्रौव्यमेव च

ब्रह्माचा यज्ञ, त्याची युगे आणि कल्पे, त्याची दैवी आणि मानवी वर्षे, ऋषींची वर्षे आणि निश्चित कालचक्र यांचा येथे समावेश आहे.

पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मश्चाश्रमिणां तथा अवृद्धिर्जगतो भूयो देव्याः शक्त्युद्भवस्तथा

पितरांची उत्पत्ती, आश्रमधर्म, जगाचा वाढ आणि घट, आणि देवीच्या शक्तीचा उदय यांचा येथे उल्लेख आहे.

स्त्रीपुम्भावो विरिञ्चस्य सर्गो मिथुनसम्भवः आख्याष्टकं हि रुद्रस्य कथितं रोदनान्तरे

स्त्री-पुरुष भाव, विरिञ्चीची सृष्टी, जोड्यांची उत्पत्ती, आणि रुद्राच्या रडण्याच्या वेळी सांगितलेली आठ प्रकारची कथा येथे आहे.

ब्रह्मविष्णुविवादश् च पुनर्लिङ्गस्य सम्भवः शिलादस्य तपश्चैव वृत्रारेर्दर्शनं तथा

ब्रह्मा आणि विष्णू यांचा वाद, लिंगाची पुन्हा उत्पत्ती, शिलादाचा तप, आणि वृत्रारि याचे दर्शन यांचा येथे समावेश आहे.

प्रार्थना योनिजस्याथ दुर्लभत्वं सुतस्य तु शिलादशक्रसंवादः पद्मयोनित्वमेव च

गर्भातून जन्मलेल्या व्यक्तीची प्रार्थना, पुत्रप्राप्तीचे दुर्मिळत्व, शिलाद आणि इंद्र यांचा संवाद, तसेच कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाची उत्पत्ती यांचे वर्णन केले आहे.

भवस्य दर्शनं चैव तिष्येष्वाचार्यशिष्ययोः व्यासावताराश् च तथा कल्पमन्वन्तराणि च

महादेवाचे दर्शन, तिष्य महिन्यात गुरु-शिष्य यांची शुभ भेट, व्यासांचे अवतार, तसेच कल्प आणि मन्वंतरांची कथा सांगितली आहे.

कल्पत्वं चैव कल्पानाम् आख्याभेदेष्वनुक्रमात् कल्पेषु कल्पे वाराहे वाराहत्वं हरेस् तथा

कल्पांमधील कल्पाचे स्वरूप, विविध कथांचा अनुक्रम, आणि वाराह कल्पात हरिच्या वाराह रूपाचे वर्णन केले आहे.

मेघवाहनकल्पस्य वृत्तान्तं रुद्रगौरवम् पुनर्लिङ्गोद्भवश्चैव ऋषिमध्ये पिनाकिनः

मेघवाहन कल्पाची कथा, रुद्राचे महत्त्व, आणि ऋषींच्या मध्ये धनुर्धारी शंकराने लिंगाची उत्पत्ती यांचे वर्णन आहे.

लिङ्गस्याराधनं स्नानविधानं शौचलक्षणम् वाराणस्याश् च माहात्म्यं क्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्

लिंगाची पूजा, स्नान करण्याची पद्धत, शुद्धतेची लक्षणे, वाराणसीचे माहात्म्य आणि पवित्र क्षेत्राचे वर्णन सांगितले आहे.

भुवि रुद्रालयानां तु संख्या विष्णोर्गृहस्य च अन्तरिक्षे तथाण्डे ऽस्मिन् देवायतनवर्णनम्

पृथ्वीवरील रुद्राच्या मंदिरे, विष्णूचे घर, आकाशात आणि या ब्रह्मांडात देवालयांचे वर्णन केले आहे.

दक्षस्य पतनं भूमौ पुनः स्वारोचिषे ऽन्तरे दक्षशापश् च दक्षस्य शापमोक्षस्तथैव च

दक्षाचा पृथ्वीवर पडणे, पुन्हा स्वारोचिष मन्वंतरातील घटना, दक्षाचा शाप आणि त्याच्या शापातून मुक्ती यांचे वर्णन आहे.

कैलासवर्णनं चैव योगः पाशुपतस् तथा चतुर्युगप्रमाणं च युगधर्मः सुविस्तरः

कैलासाचे वर्णन, पाशुपत योग, चार युगांचे प्रमाण आणि युगधर्माचे सविस्तर वर्णन सांगितले आहे.

संध्यांशकप्रमाणं च संध्यावृत्तं भवस्य च श्मशाननिलयश्चैव चन्द्ररेखासमुद्भवः

संध्याकाळच्या भागांचे प्रमाण, संध्याकाळी घडणाऱ्या महादेवाच्या घटना, स्मशानातील निवास आणि चंद्रकोरीच्या उत्पत्तीचे वर्णन आहे.

उद्वाहः शंकरस्याथ पुत्रोत्पादनमेव च मैथुनातिप्रसङ्गेन विनाशो जगतां भयम्

शंकराचे विवाह, त्याच्या पुत्राचा जन्म, आणि मैथुनाच्या अतीप्रसंगामुळे जगाचा विनाश व भीती यांचे वर्णन केले आहे.

शापः सत्या कृतो देवान्पुरा विष्णुं च पालितम् शुक्रोत्सर्गस्तु रुद्रस्य गाङ्गेयोद्भव एव च

सतीने पूर्वी देवांना आणि विष्णूला दिलेला शाप, रुद्राच्या शुक्रोत्सर्गाची कथा आणि गंगेच्या उत्पत्तीचे वर्णन आहे.

ग्रहणादिषु कालेषु स्नाप्य लिङ्गं फलं तथा क्षुब्धधी च विवादश् च दधीचोपेन्द्रयोस् तथा

ग्रहण आणि इतर काळात लिंगाचे स्नान केल्याचे फळ, मनाची अस्वस्थता, दधीचि आणि उपेंद्र यांचा वाद यांचे वर्णन आहे.

उत्पत्तिर्नन्दिनाम्ना तु देवदेवस्य शूलिनः पतिव्रतायाश्चाख्यानं पशुपाशविचारणा

देवाधिदेव शूलधारी यांच्या भक्त नंदीचा जन्म, पतिव्रता स्त्रीची कथा आणि जीवांच्या बंधनाचा विचार सांगितला आहे.

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं निवृत्त्यधिकृता तथा वसिष्ठतनयोत्पत्तिर् वासिष्ठानां महात्मनाम्

कर्माची लक्षणे, ज्ञान, निवृत्तीचे अधिकारी, तसेच वसिष्ठांच्या महान पुत्रांचा जन्म यांचे वर्णन आहे.