लिङ्गपुराणम्

चतुर्युगानां सर्वेषाम् अनेनैव तु साधनम् एषा चतुर्युगावृत्तिर् आ सहस्राद् गुणीकृता

सर्व चार युगांसाठी हेच साधन आहे; हीच चार युगांची आवर्तने असून, ती हजारपट वाढवली जातात.

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता अनार्जवं जडीभावो भूतानाम् आ युगक्षयात्

हेच ब्रह्माचा दिवस मानले जाते आणि रात्रही तितकीच लांब असते; युगाच्या शेवटी सर्व प्राण्यांमध्ये आळशीपणा आणि प्रामाणिकतेचा अभाव येतो.

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् एषां चतुर्युगाणां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

हेच सर्व युगांचे लक्षण मानले जाते; या चार युगांची गणना केली तर एकूण एकाहत्तर होते.

क्रमेण परिवृत्ता तु मनोरन्तरम् उच्यते चतुर्युगे यथैकस्मिन् भवतीह यदा तु यत्

युगांची ही अशी परिपाटी चालू राहते, त्याला मन्वंतर म्हणतात; प्रत्येक युगात जे जे घडते, ते तसेच येथे घडते.

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वै यथाक्रमम् सर्गे सर्गे यथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

इतर मन्वंतरांमध्येही हेच पुन्हा पुन्हा घडते; प्रत्येक सृष्टीत जशी भेद निर्माण होतात, तसेच येथेही होते.

पञ्चविंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकास् तथा तथा कल्पा युगैः सार्धं भवन्ति सह लक्षणैः

पंचवीस एवढेच आहेत, ना कमी ना जास्त; अशा प्रकारे कल्प युगांसह आणि त्यांच्या लक्षणांसह होतात.

मन्वन्तराणां सर्वेषाम् एतदेव तु लक्षणम्

हेच सर्व मन्वंतरांचे लक्षण आहे.

यथा युगानां परिवर्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् तथा तु संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः

जशी युगांची बदलती खूप काळापासून चालू आहे, तशीच सर्व जीवांची दुनिया युगानुसार उत्थान आणि क्षय यामधून फिरत राहते.

इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरेषु वै

अशा प्रकारे, सर्व युगांची लक्षणे संक्षिप्तपणे सांगितली आहेत, जी भूतकाळात आणि भविष्यकाळात सर्व मन्वंतरांमध्ये लागू होतात.

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च व्याख्यातानि न संदेहः कल्पः कल्पेन चैव हि

एका मन्वंतराने सर्व मधली काळे समजावून सांगितली आहेत, यात काहीच शंका नाही. कारण एक कल्प दुसऱ्या कल्पानेच ठरवला जातो.

अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

ज्यांना समज आहे, त्यांनी येणाऱ्या सर्व मन्वंतरांमध्ये, तसेच गेलेल्या आणि येणाऱ्या काळात, नेहमी विचार करावा.

तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत देवा ह्यष्टविधा ये च ये च मन्वन्तरेश्वराः

समान अभिमान असलेले सर्वजण, विविध नावे आणि रूपे घेऊन, आठ प्रकारचे देव आणि मन्वंतरांचे अधिपती होतात.

ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागो युगे युगे

सर्व ऋषी आणि मनु यांचेही हेतू सारखेच असतात. अशा प्रकारे प्रत्येक युगात वर्ण आणि आश्रम यांची विभागणी होते.

युगस्वभावश् च तथा विधत्ते वै तदा प्रभुः वर्णाश्रमविभागाश् च युगानि युगसिद्धयः

प्रत्येक युगाचा स्वभाव प्रभूने त्या वेळी ठरवला आहे. वर्ण, आश्रम आणि युगांची विभागणी प्रत्येक युगात घडते.

युगानां परिमाणं ते कथितं हि प्रसङ्गतः वदामि देवीपुत्रत्वं पद्मयोनेः समासतः

युगांचे प्रमाण तुला सहज सांगितले आहे. आता मी कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाच्या दैवी पुत्रत्वाबद्दल थोडक्यात सांगतो.

पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

पुन्हा भगवंताने, पूर्वीप्रमाणे, हजारो युगांच्या शेवटी, प्रातःकाळी, हरवलेल्या सृष्टीचे निर्माण केले, हे पितामहाने.

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

असेच, द्विजश्रेष्ठा, जेव्हा अर्धा परार्ध संपला, तेव्हा पाण्याने पृथ्वी व्यापली आणि अग्नीने वाऱ्याला व्यापले.

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

अग्नी आणि वारा, आकाशातील सूक्ष्म तत्त्वांसह, आणि अकरा इंद्रिये, हे सर्व, द्विजश्रेष्ठा, त्या सूक्ष्म तत्त्वांसह एकरूप झाले.

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

सर्वांनी अहंकार गाठला आणि त्या क्षणी लय पावले; त्यावेळी अभिमानाने महत्त्व तत्त्व व्यापले आणि क्षणात नाहीसे झाले.

महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे

महत्त्व तत्त्वही व्यक्त रूप गाठून लय पावले, द्विजा. अव्यक्त तत्त्व आपल्या गुणांसह अस्तित्वात विलीन झाले.

ततः सृष्टिरभूत्तस्मात् पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात् अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः

मग पुन्हा, पूर्वीप्रमाणेच, त्या पुरुषरूप शिवापासून सृष्टी निर्माण झाली; आणि त्या वेळी त्याच्या मनातून निर्माण झालेले म्हणजेच मानसपुत्र.

न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन् प्रजाः कमलयोनिना वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह

कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेली सृष्टी या जगात वाढली नाही; म्हणून त्यांच्या वृद्धीसाठी भगवंत ब्रह्मा आणि मानसपुत्रांनी एकत्रितपणे

दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम् तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्

स्वतः प्रभूला उद्देशून कठीण तप केला; त्याच्या त्या तपामुळे प्रसन्न होऊन भवाने त्याची इच्छा जाणली.

ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपो ऽभवत्तदा

ब्रह्मदेवाच्या कपाळाच्या मधोमध भेदून, प्रभूने पित्याच्या प्रेमाचा उल्लेख केला आणि त्या वेळी स्त्री-पुरुष रूप धारण केले.

तस्य पुत्रो महादेवो ह्य् अर्धनारीश्वरो ऽभवत् ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्

त्याचा पुत्र महादेव अर्धनारीश्वर झाला; भगवंताने सर्व काही, ब्रह्मा आणि जगाचा गुरु यांनाही भस्म केले.

अथार्धमात्रां कल्याणीम् आत्मनः परमेश्वरीम् बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः

मग शिवाने आपल्या अर्ध्या शुभ रूपाला, योगमार्गाने, जगाच्या वृद्धीसाठी अनुभवले.

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा

त्या रूपात, परमैश्वर्याने हरि आणि ब्रह्मा यांची निर्मिती केली; आणि विश्वेश्वर, सर्वांचा आत्मा, पाशुपत अस्त्रही निर्माण केले.

तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश् चांशजश् च हरिस् तथा अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च

म्हणून त्या महादेवीपासून ब्रह्मा उत्पन्न झाला, तिच्या अंशातून हरि जन्माला आला, अंडातून जन्मलेला, कमळातून जन्मलेला आणि भवाच्या अंगातून निर्माण झालेला हाही त्याच्याचपासून झाला.

एतत्ते कथितं सर्वम् इतिहासं पुरातनम् परार्धं ब्रह्मणो यावत् तावद्भूतिः समासतः

हे सगळं प्राचीन इतिहास तुला सांगितलं. ब्रह्माची समृद्धी परार्ध एवढ्या काळापर्यंत होती, हे संक्षिप्तपणे सांगितलं.