लिङ्गपुराणम्

उत्पन्नाः कलिशिष्टास्तु प्रजाः कार्तयुगास्तदा तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

कलियुगात वाचलेले लोक मग कृतयुगात जन्म घेतात; आणि जे सिद्ध लोक इथे राहतात, ते अदृश्यपणे संचार करतात.

सप्त सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते तु व्यवस्थिताः ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

तेथे सात ऋषी आणि त्यांच्यासोबत सात गट, म्हणजे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र, हे सर्व वंश वाढवण्यासाठी येथे स्थिर आहेत असे सांगितले आहे.

कलिजैः सह ते सर्वे निर्विशेषास्तदाभवन् तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरे ऽपि च

कलियुगात जन्मलेल्यांसह हे सर्वजण त्या काळी एकसारखेच झाले; त्यांच्यात सप्तर्षी धर्म सांगतात आणि इतरही तसेच करतात.

वर्णाश्रमाचारयुतं श्रौतं स्मार्तं द्विधा तु यम् ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्धन्ते वै प्रजाः कृते

वर्णाश्रमाच्या नियमांनुसार, श्रौत आणि स्मार्त असे दोन प्रकारचे आचार आहेत; जेव्हा हे कर्म केले जाते, तेव्हा कृतयुगात लोकांची वाढ होते.

श्रौतस्मार्तकृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीह युगक्षये

सप्तर्षींनी दाखवलेल्या श्रौत आणि स्मार्त धर्मांपैकी काही धर्म युगाच्या शेवटी येथे धर्माची स्थापना व्हावी म्हणून राहतात.

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह ततः क्षितौ

मन्वंतरांच्या काळात मुनी राहतात, जसे अग्निने जळलेल्या गवतासारखे पृथ्वीवर राहते.

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः तथा कार्तयुगानां तु कलिजेष्विह संभवः

जसा पावसाने जंगलांच्या मुळांमध्ये नवीन अंकुर येतात, तसाच कृतयुगाचा उदय येथे कलियुगांमध्ये होतो.

एवं युगाद्युगस्येह संतानं तु परस्परम् वर्तते ह व्यवच्छेदाद् यावन्मन्वन्तरक्षयः

अशा प्रकारे, एक युग संपले की दुसरे सुरू होते, आणि ही परंपरा मन्वंतराच्या शेवटपर्यंत अखंड चालू राहते.

सुखमायुर्बलं रूपं धर्मो ऽर्थः काम एव च युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रींस्त्रीन् पादान् क्रमेण तु

सुख, आयुष्य, बळ, रूप, धर्म, संपत्ती आणि इच्छा या सर्व गोष्टी युगानुसार कमी होत जातात, प्रत्येक युगात तीन-चतुर्थांशाने घट होते.

ससंध्यांशेषु हीयन्ते युगानां धर्मसिद्धयः इत्येषा प्रतिसिद्धिर्वै कीर्तितैषा क्रमेण तु

युगांच्या संध्या आणि संध्यांश या काळात धर्माची पूर्तता कमी होते; हीच क्रमशः सांगितलेली मर्यादा आहे.

चतुर्युगानां सर्वेषाम् अनेनैव तु साधनम् एषा चतुर्युगावृत्तिर् आ सहस्राद् गुणीकृता

सर्व चार युगांसाठी हेच साधन आहे; हीच चार युगांची आवर्तने असून, ती हजारपट वाढवली जातात.

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता अनार्जवं जडीभावो भूतानाम् आ युगक्षयात्

हेच ब्रह्माचा दिवस मानले जाते आणि रात्रही तितकीच लांब असते; युगाच्या शेवटी सर्व प्राण्यांमध्ये आळशीपणा आणि प्रामाणिकतेचा अभाव येतो.

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् एषां चतुर्युगाणां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

हेच सर्व युगांचे लक्षण मानले जाते; या चार युगांची गणना केली तर एकूण एकाहत्तर होते.

क्रमेण परिवृत्ता तु मनोरन्तरम् उच्यते चतुर्युगे यथैकस्मिन् भवतीह यदा तु यत्

युगांची ही अशी परिपाटी चालू राहते, त्याला मन्वंतर म्हणतात; प्रत्येक युगात जे जे घडते, ते तसेच येथे घडते.

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वै यथाक्रमम् सर्गे सर्गे यथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

इतर मन्वंतरांमध्येही हेच पुन्हा पुन्हा घडते; प्रत्येक सृष्टीत जशी भेद निर्माण होतात, तसेच येथेही होते.

पञ्चविंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकास् तथा तथा कल्पा युगैः सार्धं भवन्ति सह लक्षणैः

पंचवीस एवढेच आहेत, ना कमी ना जास्त; अशा प्रकारे कल्प युगांसह आणि त्यांच्या लक्षणांसह होतात.

मन्वन्तराणां सर्वेषाम् एतदेव तु लक्षणम्

हेच सर्व मन्वंतरांचे लक्षण आहे.

यथा युगानां परिवर्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् तथा तु संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः

जशी युगांची बदलती खूप काळापासून चालू आहे, तशीच सर्व जीवांची दुनिया युगानुसार उत्थान आणि क्षय यामधून फिरत राहते.

इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरेषु वै

अशा प्रकारे, सर्व युगांची लक्षणे संक्षिप्तपणे सांगितली आहेत, जी भूतकाळात आणि भविष्यकाळात सर्व मन्वंतरांमध्ये लागू होतात.

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च व्याख्यातानि न संदेहः कल्पः कल्पेन चैव हि

एका मन्वंतराने सर्व मधली काळे समजावून सांगितली आहेत, यात काहीच शंका नाही. कारण एक कल्प दुसऱ्या कल्पानेच ठरवला जातो.

अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

ज्यांना समज आहे, त्यांनी येणाऱ्या सर्व मन्वंतरांमध्ये, तसेच गेलेल्या आणि येणाऱ्या काळात, नेहमी विचार करावा.

तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत देवा ह्यष्टविधा ये च ये च मन्वन्तरेश्वराः

समान अभिमान असलेले सर्वजण, विविध नावे आणि रूपे घेऊन, आठ प्रकारचे देव आणि मन्वंतरांचे अधिपती होतात.

ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागो युगे युगे

सर्व ऋषी आणि मनु यांचेही हेतू सारखेच असतात. अशा प्रकारे प्रत्येक युगात वर्ण आणि आश्रम यांची विभागणी होते.

युगस्वभावश् च तथा विधत्ते वै तदा प्रभुः वर्णाश्रमविभागाश् च युगानि युगसिद्धयः

प्रत्येक युगाचा स्वभाव प्रभूने त्या वेळी ठरवला आहे. वर्ण, आश्रम आणि युगांची विभागणी प्रत्येक युगात घडते.

युगानां परिमाणं ते कथितं हि प्रसङ्गतः वदामि देवीपुत्रत्वं पद्मयोनेः समासतः

युगांचे प्रमाण तुला सहज सांगितले आहे. आता मी कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाच्या दैवी पुत्रत्वाबद्दल थोडक्यात सांगतो.

पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

पुन्हा भगवंताने, पूर्वीप्रमाणे, हजारो युगांच्या शेवटी, प्रातःकाळी, हरवलेल्या सृष्टीचे निर्माण केले, हे पितामहाने.

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

असेच, द्विजश्रेष्ठा, जेव्हा अर्धा परार्ध संपला, तेव्हा पाण्याने पृथ्वी व्यापली आणि अग्नीने वाऱ्याला व्यापले.

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

अग्नी आणि वारा, आकाशातील सूक्ष्म तत्त्वांसह, आणि अकरा इंद्रिये, हे सर्व, द्विजश्रेष्ठा, त्या सूक्ष्म तत्त्वांसह एकरूप झाले.

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

सर्वांनी अहंकार गाठला आणि त्या क्षणी लय पावले; त्यावेळी अभिमानाने महत्त्व तत्त्व व्यापले आणि क्षणात नाहीसे झाले.