लिङ्गपुराणम्

स्वान्प्राणान् अनपेक्षन्तो निष्कारुण्याः सुदुःखिताः नष्टे श्रौते स्मार्तधर्मे परस्परहतास्तदा

ते स्वतःच्या प्राणांची पर्वा न करता, दयाशून्य आणि फार दुःखी झाले; वेदधर्म आणि स्मृतिधर्म नष्ट झाल्यावर, त्यांनी एकमेकांना मारायला सुरुवात केली.

निर्मर्यादा निराक्रान्ता निःस्नेहा निरपत्रपाः नष्टे धर्मे प्रतिहताः ह्रस्वकाः पञ्चविंशकाः

मर्यादा नाही, कुणी स्वीकारले नाही, स्नेह नाही, लाज नाही; धर्म नष्ट झाल्यावर आणि शक्ती कमी झाल्यावर, ते सगळे बुटके होऊन पंचवीसच उरले.

हित्वा पुत्रांश् च दारांश् च विवादव्याकुलेन्द्रियाः अनावृष्टिहताश्चैव वार्तामुत्सृज्य दूरतः

मुलं आणि बायका सोडून, भांडणामुळे इंद्रिये अस्वस्थ झाली; दुष्काळामुळे उपजीविका सोडून, ते दूरदूर भटकू लागले.

प्रत्यन्तानुपसेवन्ते हित्वा जनपदान् स्वकान् सरित्सागरकूपांस्ते सेवन्ते पर्वतांस् तथा

आपल्या देश सोडून ते सीमावर्ती भागांत राहू लागले; नद्या, समुद्र, विहिरी आणि पर्वत शोधू लागले.

मधुमांसैर्मूलफलैर् वर्तयन्ति सुदुःखिताः चीरपत्राजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

फार दुःखात, मध, मांस, मुळे आणि फळे खाऊन जगू लागले; झाडांची साल, पाने किंवा जनावरांची कातडी घालू लागले; कोणतेही कर्म किंवा संपत्ती उरली नाही.

वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकटं घोरमास्थिताः एवं कष्टमनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्तदा

वर्ण आणि आश्रम सोडून, ते भयंकर संकटात सापडले; त्या वेळी फार थोडे लोक उरले आणि तेही मोठ्या कष्टात होते.

जराव्याधिक्षुधाविष्टा दुःखान्निर्वेदमानसाः विचारणा तु निर्वेदात् साम्यावस्था विचारणा

वृद्धत्व, आजार आणि भुकेने त्रस्त, दुःखाने मन निराश झाले; त्या निराशेतून विचार आला, आणि विचारातून समत्वाची अवस्था निर्माण झाली.

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता अरूपशमयुक्तास्तु कलिशिष्टा हि वै स्वयम्

समत्वाची जाणीव निर्माण झाली; त्या जाणिवेतून धर्म आणि सद्गुण आले; आणि कलियुगात उरलेले लोक, जरी रूप किंवा नियम नसले तरी, हे स्वतःच अंगीकारतात.

अहोरात्रात्तदा तासां युगं तु परिवर्तते चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

मग त्यांच्या दृष्टीने, एक दिवस-रात्र झाली की युग बदलते; त्यांच्या मनावर झोप किंवा मद्यपानासारखे मोहाचे आवरण येते.

भाविनो ऽर्थस्य च बलात् ततः कृतमवर्तत प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन् पुनः कृतयुगे तु वै

भविष्यातील काळाच्या जोरावर पुन्हा कृतयुगाचा फेर सुरू होतो; आणि ते सुरू होताच पुन्हा कृतयुग येते.

उत्पन्नाः कलिशिष्टास्तु प्रजाः कार्तयुगास्तदा तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

कलियुगात वाचलेले लोक मग कृतयुगात जन्म घेतात; आणि जे सिद्ध लोक इथे राहतात, ते अदृश्यपणे संचार करतात.

सप्त सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते तु व्यवस्थिताः ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

तेथे सात ऋषी आणि त्यांच्यासोबत सात गट, म्हणजे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र, हे सर्व वंश वाढवण्यासाठी येथे स्थिर आहेत असे सांगितले आहे.

कलिजैः सह ते सर्वे निर्विशेषास्तदाभवन् तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरे ऽपि च

कलियुगात जन्मलेल्यांसह हे सर्वजण त्या काळी एकसारखेच झाले; त्यांच्यात सप्तर्षी धर्म सांगतात आणि इतरही तसेच करतात.

वर्णाश्रमाचारयुतं श्रौतं स्मार्तं द्विधा तु यम् ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्धन्ते वै प्रजाः कृते

वर्णाश्रमाच्या नियमांनुसार, श्रौत आणि स्मार्त असे दोन प्रकारचे आचार आहेत; जेव्हा हे कर्म केले जाते, तेव्हा कृतयुगात लोकांची वाढ होते.

श्रौतस्मार्तकृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीह युगक्षये

सप्तर्षींनी दाखवलेल्या श्रौत आणि स्मार्त धर्मांपैकी काही धर्म युगाच्या शेवटी येथे धर्माची स्थापना व्हावी म्हणून राहतात.

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह ततः क्षितौ

मन्वंतरांच्या काळात मुनी राहतात, जसे अग्निने जळलेल्या गवतासारखे पृथ्वीवर राहते.

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः तथा कार्तयुगानां तु कलिजेष्विह संभवः

जसा पावसाने जंगलांच्या मुळांमध्ये नवीन अंकुर येतात, तसाच कृतयुगाचा उदय येथे कलियुगांमध्ये होतो.

एवं युगाद्युगस्येह संतानं तु परस्परम् वर्तते ह व्यवच्छेदाद् यावन्मन्वन्तरक्षयः

अशा प्रकारे, एक युग संपले की दुसरे सुरू होते, आणि ही परंपरा मन्वंतराच्या शेवटपर्यंत अखंड चालू राहते.

सुखमायुर्बलं रूपं धर्मो ऽर्थः काम एव च युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रींस्त्रीन् पादान् क्रमेण तु

सुख, आयुष्य, बळ, रूप, धर्म, संपत्ती आणि इच्छा या सर्व गोष्टी युगानुसार कमी होत जातात, प्रत्येक युगात तीन-चतुर्थांशाने घट होते.

ससंध्यांशेषु हीयन्ते युगानां धर्मसिद्धयः इत्येषा प्रतिसिद्धिर्वै कीर्तितैषा क्रमेण तु

युगांच्या संध्या आणि संध्यांश या काळात धर्माची पूर्तता कमी होते; हीच क्रमशः सांगितलेली मर्यादा आहे.

चतुर्युगानां सर्वेषाम् अनेनैव तु साधनम् एषा चतुर्युगावृत्तिर् आ सहस्राद् गुणीकृता

सर्व चार युगांसाठी हेच साधन आहे; हीच चार युगांची आवर्तने असून, ती हजारपट वाढवली जातात.

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता अनार्जवं जडीभावो भूतानाम् आ युगक्षयात्

हेच ब्रह्माचा दिवस मानले जाते आणि रात्रही तितकीच लांब असते; युगाच्या शेवटी सर्व प्राण्यांमध्ये आळशीपणा आणि प्रामाणिकतेचा अभाव येतो.

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् एषां चतुर्युगाणां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

हेच सर्व युगांचे लक्षण मानले जाते; या चार युगांची गणना केली तर एकूण एकाहत्तर होते.

क्रमेण परिवृत्ता तु मनोरन्तरम् उच्यते चतुर्युगे यथैकस्मिन् भवतीह यदा तु यत्

युगांची ही अशी परिपाटी चालू राहते, त्याला मन्वंतर म्हणतात; प्रत्येक युगात जे जे घडते, ते तसेच येथे घडते.

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वै यथाक्रमम् सर्गे सर्गे यथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

इतर मन्वंतरांमध्येही हेच पुन्हा पुन्हा घडते; प्रत्येक सृष्टीत जशी भेद निर्माण होतात, तसेच येथेही होते.

पञ्चविंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकास् तथा तथा कल्पा युगैः सार्धं भवन्ति सह लक्षणैः

पंचवीस एवढेच आहेत, ना कमी ना जास्त; अशा प्रकारे कल्प युगांसह आणि त्यांच्या लक्षणांसह होतात.

मन्वन्तराणां सर्वेषाम् एतदेव तु लक्षणम्

हेच सर्व मन्वंतरांचे लक्षण आहे.

यथा युगानां परिवर्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् तथा तु संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः

जशी युगांची बदलती खूप काळापासून चालू आहे, तशीच सर्व जीवांची दुनिया युगानुसार उत्थान आणि क्षय यामधून फिरत राहते.

इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरेषु वै

अशा प्रकारे, सर्व युगांची लक्षणे संक्षिप्तपणे सांगितली आहेत, जी भूतकाळात आणि भविष्यकाळात सर्व मन्वंतरांमध्ये लागू होतात.