लिङ्गपुराणम्

धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः

युगाच्या शेवटी जे श्रेष्ठ द्विज धर्माचरण करतात, आणि जे द्वेष न ठेवता श्रुती-स्मृतींनी सांगितलेला धर्म पाळतात, ते खरेच धन्य आहेत.

त्रेतायां वार्षिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः यथाक्लेशं चरन्प्राज्ञस् तदह्ना प्राप्नुते कलौ

त्रेतायुगात धर्म वर्षातून एकदा आचरला जातो; द्वापारात तो महिन्याने स्मरणात ठेवला जातो; पण कलियुगात ज्ञानी लोक आपापल्या कष्टानुसार दररोज धर्म पाळतात.

एषा कलियुगावस्था संध्यांशं तु निबोध मे युगे युगे च हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादांस्तु सिद्धयः

ही कलियुगाची स्थिती आहे; आता या युगाच्या संधिकाळाबद्दल माझ्याकडून ऐक. प्रत्येक युगात सिद्धीचे तीन-चतुर्थांश भाग कमी होत जातात.

युगस्वभावाः संध्यास्तु तिष्ठन्तीह तु पादशः संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशस्ते प्रतिष्ठिताः

युगांचे आणि त्यांच्या संधिकाळांचे स्वरूप येथे प्रत्येक वेळी एक-चतुर्थांश प्रमाणात टिकून राहते; संधिकाळाचा गुण त्याच्या भागात एक-चतुर्थांश प्रमाणात स्थिर असतो.

एवं संध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भूतानां निधनोत्थितः

अशा प्रकारे, जेव्हा युगाच्या शेवटी संधिकाळाचा काळ येतो, तेव्हा त्या दुष्ट जीवांचा नाश करण्यासाठी त्यांचा शासक प्रकट होतो.

गोत्रे ऽस्मिन्वै चन्द्रमसो नाम्ना प्रमितिरुच्यते मानवस्य तु सो ऽंशेन पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे

या चंद्रवंशात प्रमिति नावाचा एक पुरुष प्रसिद्ध आहे; तो पूर्वी स्वयंभुवंतरात अंशाने मानव होता.

समाः स विंशतिः पूर्णाः पर्यटन्वै वसुंधराम् अनुकर्षन् स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम्

तो वीस वर्षे पूर्ण करून पृथ्वीवर भ्रमण करतो, आणि घोडे, रथ, हत्ती यांसह सैन्य घेऊन पुढे जातो.

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान् हन्ति सहस्रशः

शेकडो-हजारो शस्त्रधारी ब्राह्मणांनी वेढलेला तो, त्या वेळी हजारो म्लेच्छांचा संहार करतो.

स हत्वा सर्वशश्चैव राज्ञस्ताञ्शूद्रयोनिजान् पाखण्डांस्तु ततः सर्वान् निःशेषं कृतवान् प्रभुः

तो सर्व शूद्रवंशीय राजांचा वध करून, नंतर सर्व पाखंडी लोकांचा पूर्णपणे नाश करतो.

नात्यर्थं धार्मिका ये च तान् सर्वान् हन्ति सर्वतः वर्णव्यत्यासजाताश् च ये च ताननुजीविनः

जे फारसे धर्मनिष्ठ नाहीत, अशा सर्वांचा तो सर्वत्र नाश करतो; तसेच वर्णव्यत्ययाने जन्मलेले आणि त्यांचे अनुयायी यांनाही मारतो.

प्रवृत्तचक्रो बलवान् म्लेच्छानामन्तकृत्स तु अधृष्यः सर्वभूतानां चचाराथ वसुंधराम्

कर्माचा चक्र सुरू करून, तो बलवान होतो आणि म्लेच्छांचा अंत करतो; सर्व प्राण्यांमध्ये अजिंक्य राहून तो मग पृथ्वीवर संचार करतो.

मानवस्य तु सो ऽंशेन देवस्येह विजज्ञिवान् पूर्वजन्मनि विष्णोस्तु प्रमितिर्नाम वीर्यवान्

तो येथे अंशाने मानव म्हणून जन्म घेतो, पण पूर्वजन्मी तो प्रमिति नावाचा, वीर्यवान आणि विष्णू म्हणून देव होता.

गोत्रतो वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे प्रभुः द्वात्रिंशे ऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्तो विंशतिः समाः

चंद्रवंशातून, जेव्हा कलियुग पूर्ण होते, त्या वेळी प्रभू बत्तीसाव्या वर्षी वीस वर्षांचा प्रवास सुरू करतो.

विनिघ्नन्सर्वभूतानि शतशो ऽथ सहस्रशः कृत्वा बीजावशेषां तु पृथिवीं क्रूरकर्मणः

त्याने शेकडो-हजारो जीव मारून फक्त बीजांचाच उरला भाग पृथ्वीवर ठेवला, आपल्या क्रूर कर्मामुळे.

परस्परनिमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु स साधयित्वा वृषलान् प्रायशस् तान् अधार्मिकान्

एकमेकांच्या कारणांमुळे आणि अचानक आलेल्या रागाने, त्याने जवळजवळ सगळ्या अधार्मिक आणि नीच लोकांना संपवले.

गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्थितिं प्राप्तः सहानुगः ततो व्यतीते काले तु सामात्यः सहसैनिकः

तो आपल्या अनुयायांसह गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये राहायला गेला; आणि काही काळ गेल्यावर तो तेथे आपल्या मंत्र्यांसह आणि सैन्यासह राहिला.

उत्साद्य पार्थिवान् सर्वान् म्लेच्छांश्चैव सहस्रशः तत्र संध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके

त्याने सगळ्या राजांना आणि हजारो विदेशी लोकांना हटवले; आणि युगाच्या संध्याकाळी, जेव्हा युगाचा अंत जवळ आला—

स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह क्वचित्क्वचित् अप्रग्रहास्ततस्ता वै लोभाविष्टास्तु कृत्स्नशः

तेव्हा इथे-तिथे थोड्याच लोकांचा उरला भाग राहिला, आणि उरलेले सगळे लोभाने ग्रासले गेले आणि कोणतीही मर्यादा उरली नाही.

उपहिंसन्ति चान्योन्यं प्रणिपत्य परस्परम् अराजके युगवशात् संशये समुपस्थिते

ते एकमेकांना वाकूनसुद्धा त्रास देऊ लागले; राजा नसल्यामुळे आणि युगाच्या प्रभावाने, सगळीकडे अनिश्चितता पसरली.

प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्दिताः व्याकुलाश् च परिभ्रान्तास् त्यक्त्वा दारान् गृहाणि च

मग सगळ्या लोकांना एकमेकांचा भयंकर भीती वाटू लागली, ते घाबरून, घरदार आणि कुटुंब सोडून इकडे-तिकडे भटकू लागले.

स्वान्प्राणान् अनपेक्षन्तो निष्कारुण्याः सुदुःखिताः नष्टे श्रौते स्मार्तधर्मे परस्परहतास्तदा

ते स्वतःच्या प्राणांची पर्वा न करता, दयाशून्य आणि फार दुःखी झाले; वेदधर्म आणि स्मृतिधर्म नष्ट झाल्यावर, त्यांनी एकमेकांना मारायला सुरुवात केली.

निर्मर्यादा निराक्रान्ता निःस्नेहा निरपत्रपाः नष्टे धर्मे प्रतिहताः ह्रस्वकाः पञ्चविंशकाः

मर्यादा नाही, कुणी स्वीकारले नाही, स्नेह नाही, लाज नाही; धर्म नष्ट झाल्यावर आणि शक्ती कमी झाल्यावर, ते सगळे बुटके होऊन पंचवीसच उरले.

हित्वा पुत्रांश् च दारांश् च विवादव्याकुलेन्द्रियाः अनावृष्टिहताश्चैव वार्तामुत्सृज्य दूरतः

मुलं आणि बायका सोडून, भांडणामुळे इंद्रिये अस्वस्थ झाली; दुष्काळामुळे उपजीविका सोडून, ते दूरदूर भटकू लागले.

प्रत्यन्तानुपसेवन्ते हित्वा जनपदान् स्वकान् सरित्सागरकूपांस्ते सेवन्ते पर्वतांस् तथा

आपल्या देश सोडून ते सीमावर्ती भागांत राहू लागले; नद्या, समुद्र, विहिरी आणि पर्वत शोधू लागले.

मधुमांसैर्मूलफलैर् वर्तयन्ति सुदुःखिताः चीरपत्राजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

फार दुःखात, मध, मांस, मुळे आणि फळे खाऊन जगू लागले; झाडांची साल, पाने किंवा जनावरांची कातडी घालू लागले; कोणतेही कर्म किंवा संपत्ती उरली नाही.

वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकटं घोरमास्थिताः एवं कष्टमनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्तदा

वर्ण आणि आश्रम सोडून, ते भयंकर संकटात सापडले; त्या वेळी फार थोडे लोक उरले आणि तेही मोठ्या कष्टात होते.

जराव्याधिक्षुधाविष्टा दुःखान्निर्वेदमानसाः विचारणा तु निर्वेदात् साम्यावस्था विचारणा

वृद्धत्व, आजार आणि भुकेने त्रस्त, दुःखाने मन निराश झाले; त्या निराशेतून विचार आला, आणि विचारातून समत्वाची अवस्था निर्माण झाली.

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता अरूपशमयुक्तास्तु कलिशिष्टा हि वै स्वयम्

समत्वाची जाणीव निर्माण झाली; त्या जाणिवेतून धर्म आणि सद्गुण आले; आणि कलियुगात उरलेले लोक, जरी रूप किंवा नियम नसले तरी, हे स्वतःच अंगीकारतात.

अहोरात्रात्तदा तासां युगं तु परिवर्तते चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

मग त्यांच्या दृष्टीने, एक दिवस-रात्र झाली की युग बदलते; त्यांच्या मनावर झोप किंवा मद्यपानासारखे मोहाचे आवरण येते.