लिङ्गपुराणम्

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

उपजीविकेसाठी लोकांनी मेहनतीने शेती करायला सुरुवात केली; हीच उपजीविका म्हणतात आणि शेती म्हणजे जगण्याचा मार्ग आहे.

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

नाहीतर त्रेतायुगाच्या शेवटी त्या वनस्पती टिकल्या नसत्या; तेव्हा अनेक पाण्यातून आणि हाताने लावलेल्या वनस्पती निर्माण होतात.

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

तेथेही सर्वांनी एकमेकांवर रागाने ताबा मिळवला, मुलं, बायका आणि धन जबरदस्तीने, युगाच्या शक्तीनुसार घेतले.

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

मर्यादा राखण्यासाठी, हे सर्व जाणून, कमळातून जन्मलेल्या प्रभूंनी रक्षणासाठी क्षत्रियांची निर्मिती केली.

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

स्वतःच्या तेजाने त्यांनी वर्ण आणि आश्रमांची व्यवस्था केली; आचार आणि उपजीविका यांच्या आधारे विश्वात्म्याने स्वतःच ही रचना घडवली.

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

त्रेतायुगात यज्ञाची सुरुवात झाली; काही पुण्यवानांनी तिथे पशुयज्ञ केला नाही.

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

तेव्हा सर्वत्र पाहणाऱ्या विष्णूंनी बलपूर्वक यज्ञ केला; द्विजांनी त्याचे कौतुक केले आणि नंतर, हे मुनी, तो अहिंसक झाला.

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

द्वापरयुगातही लोकांमध्ये मतभेद निर्माण झाले; मन, कृती आणि वाणीने उपजीविका मिळवताना त्रास झाला.

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

तेव्हा सर्व जीवांना शरीराच्या कष्टामुळे हळूहळू लोभ, मजुरी, व्यापार, युद्ध आणि सत्याचा गोंधळ निर्माण झाला.

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

वेदशाखांचा प्रचार, धर्मांचा गोंधळ, वर्णाश्रमांची नासधूस, आणि इच्छा-द्वेष असे प्रकार घडले.

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

द्वापरयुगात आसक्ती, लोभ आणि मद वाढले; द्वापर व पुढील युगांत व्यासांनी वेद चार भागांत विभागले.

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

त्रेतायुगात एक वेद चार भागांत विभागला गेला; आणि आयुष्य कमी झाल्यामुळे द्वापरयुगात तो आणखी विभागला गेला.

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

ऋषींच्या पुत्रांनी, वेगवेगळ्या दृष्टिकोनामुळे, मंत्र आणि ब्राह्मणांच्या मांडणीमुळे, तसेच स्वर आणि अक्षरांतील फरकामुळे पुन्हा वेगळेपणा निर्माण झाला.

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या संहितांचा विद्वानांनी संग्रह केला; त्यांच्या प्रत्येक द्रष्ट्यांनी सामान्य आणि बदललेली रूपे वेगवेगळी मांडली.

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

ब्राह्मण, कल्पसूत्रे आणि मंत्रांचे विवेचन—काही लोक त्यावर पुढे गेले, तर काही पूर्वीच्याच गोष्टींवर राहिले.

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

इतिहास आणि पुराणे काळाच्या ओघात विभागली गेली: ब्राह्म, पाद्म, वैष्णव, शैव आणि भागवत अशी.

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

भविष्य, नारदीय, मार्कंडेय, त्यानंतर आग्नेय, ब्रह्मवैवर्त, लैंग आणि वाराह हेही.

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

नंतर वामन, कूर्म, मत्स्य, गारुड, स्कांद आणि ब्रह्मांड—अशी त्यांची विभागणी सांगितली गेली.

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

लैंग पुराण द्वापरयुगात एकादश प्रकारांनी विभागले गेले: मनु, त्रि, विष्णु, हारित, याज्ञवल्क्य, उशनस आणि अंगिरस.

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ

यम, आपस्तंब, संवर्त, कात्यायन, बृहस्पती, पराशर, व्यास, शंख, लिखित, दक्ष आणि गौतम.

शातातपो वसिष्ठश् च एवमाद्यैः सहस्रशः अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः

शातातप आणि वसिष्ठ—अशा हजारो इतरांसह; पाऊस न पडणे, मृत्यू, तसेच रोग व इतर संकटे निर्माण होतात.

वाङ्मनःकर्मजैर् दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

वाणी, मन आणि कर्माने होणाऱ्या दुःखांमुळे विरक्ती येते; त्या विरक्तीतून दुःखातून मुक्त होण्याचा विचार जन्माला येतो.

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः

विचारातून वैराग्य येते; वैराग्यातून दोष दिसू लागतात; आणि दोषांचा अनुभव आल्यावर द्वापरयुगात ज्ञान प्रकट होते.

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर् वै द्वापरे स्मृता आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

ही प्रवृत्ती द्वापरयुगात रज आणि तम यांनी युक्त मानली जाते; पहिल्या म्हणजे कृतयुगात धर्म असतो, आणि त्रेतायुगात तो वाढतो.

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

द्वापरयुगात धर्म अस्थिर होतो आणि कलियुगात तो नष्ट होतो.

तिष्ये मायामसूयां च वधं चैव तपस्विनाम् साधयन्ति नरास्तत्र तमसा व्याकुलेन्द्रियाः

तिष्य आणि मायामसू या काळात, तसेच तपस्वींच्या वधात, लोक तामसिकतेमुळे व्याकुळ मनाने असे कृत्य करतात.

कलौ प्रमादको रोगः सततं क्षुद्भयानि च अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः

कलियुगात हलगर्जीपणा, रोग, सतत भूक व भीती, भीषण दुष्काळाची भीती आणि देशांची उलथापालथ होते.

न प्रामाण्यं श्रुतेरस्ति नृणां चाधर्मसेवनम् अधार्मिकास्त्वनाचारा महाकोपाल्पचेतसः

माणसांत वेदांचा अधिकार राहत नाही, आणि अधर्म वाढतो; अधार्मिक लोक अनियंत्रित, फार रागीट आणि अल्पबुद्धी असतात.

अनृतं ब्रुवते लुब्धास् तिष्ये जाताश् च दुष्प्रजाः दुरिष्टैर्दुरधीतैश् च दुराचारैर्दुरागमैः

लोभी लोक असत्य बोलतात; तिष्य काळात वाईट संतती जन्माला येते, वाईट कृत्ये, अपूर्ण शिक्षण, वाईट वर्तन आणि चुकीच्या मार्गांनी.