लिङ्गपुराणम्

विवादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

लोक वाद, तहान आणि भुकेने त्रस्त झाले; मग त्रेतायुगात त्यांच्या जीवनात पुन्हा एक सिद्धी प्रकट झाली.

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकादीनि ह्य् अभवन्निम्नगानि तु

त्यांच्यासाठी आणखी एक उपजीविकेचा मार्ग निर्माण झाला, जसा हवा तसा पाऊस पडू लागला; त्या पावसामुळे त्यांना प्रवाह आणि इतर पाणी मिळू लागले.

अभवन्वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने

सतत पडणाऱ्या पावसामुळे प्रवाही ओढे निर्माण झाले; आणि दुसऱ्यांदा पाऊस पडल्यावर नद्या वाहू लागल्या.

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले अपां भूमेश् च संयोगाद् ओषध्यस्तास्तदाभवन्

पाण्याचे जे थेंब पृथ्वीवर पडले, पाणी आणि माती यांच्या एकत्र येण्याने ते औषधी वनस्पती बनले.

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश् च जज्ञिरे

मग मोठ्या-लहान, घरच्या आणि जंगलातील, ऋतूनुसार फुलणारी आणि फळे येणारी, अशी चौदा प्रकारची झाडे आणि झुडपे निर्माण झाली.

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा

ही झाडे आणि औषधी वनस्पती प्रकट झाल्या, आणि त्रेतायुगात या औषधांमुळे सजीवांची उपजीविका झाली.

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश् च सर्वशः अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

नंतर पुन्हा त्यांच्यात सर्व प्रकारे आसक्ती आणि लोभ निर्माण झाला, हे त्रेतायुगाच्या प्रभावामुळे अपरिहार्य होते.

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

त्यामुळे त्यांनी नद्या, शेतं, डोंगर, झाडं, झुडपे आणि औषधी वनस्पती आपापल्या शक्तीनुसार जबरदस्तीने ताब्यात घेतल्या.

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः

उलट, त्या चौदा औषधी वनस्पती नष्ट झाल्या आणि हे लक्षात घेऊन त्या पृथ्वीमध्ये शिरल्या; म्हणून औषध्यांना पितामह म्हणतात.

दुदोह गां प्रयत्नेन सर्वभूतहिताय वै तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टास्त्वितस्ततः

पितामहाने सर्व जीवांच्या भल्यासाठी मेहनतीने पृथ्वीचे दूध काढले; तेव्हापासून नांगराच्या साहाय्याने औषधी वनस्पती मिळू लागल्या.

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

उपजीविकेसाठी लोकांनी मेहनतीने शेती करायला सुरुवात केली; हीच उपजीविका म्हणतात आणि शेती म्हणजे जगण्याचा मार्ग आहे.

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

नाहीतर त्रेतायुगाच्या शेवटी त्या वनस्पती टिकल्या नसत्या; तेव्हा अनेक पाण्यातून आणि हाताने लावलेल्या वनस्पती निर्माण होतात.

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

तेथेही सर्वांनी एकमेकांवर रागाने ताबा मिळवला, मुलं, बायका आणि धन जबरदस्तीने, युगाच्या शक्तीनुसार घेतले.

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

मर्यादा राखण्यासाठी, हे सर्व जाणून, कमळातून जन्मलेल्या प्रभूंनी रक्षणासाठी क्षत्रियांची निर्मिती केली.

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

स्वतःच्या तेजाने त्यांनी वर्ण आणि आश्रमांची व्यवस्था केली; आचार आणि उपजीविका यांच्या आधारे विश्वात्म्याने स्वतःच ही रचना घडवली.

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

त्रेतायुगात यज्ञाची सुरुवात झाली; काही पुण्यवानांनी तिथे पशुयज्ञ केला नाही.

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

तेव्हा सर्वत्र पाहणाऱ्या विष्णूंनी बलपूर्वक यज्ञ केला; द्विजांनी त्याचे कौतुक केले आणि नंतर, हे मुनी, तो अहिंसक झाला.

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

द्वापरयुगातही लोकांमध्ये मतभेद निर्माण झाले; मन, कृती आणि वाणीने उपजीविका मिळवताना त्रास झाला.

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

तेव्हा सर्व जीवांना शरीराच्या कष्टामुळे हळूहळू लोभ, मजुरी, व्यापार, युद्ध आणि सत्याचा गोंधळ निर्माण झाला.

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

वेदशाखांचा प्रचार, धर्मांचा गोंधळ, वर्णाश्रमांची नासधूस, आणि इच्छा-द्वेष असे प्रकार घडले.

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

द्वापरयुगात आसक्ती, लोभ आणि मद वाढले; द्वापर व पुढील युगांत व्यासांनी वेद चार भागांत विभागले.

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

त्रेतायुगात एक वेद चार भागांत विभागला गेला; आणि आयुष्य कमी झाल्यामुळे द्वापरयुगात तो आणखी विभागला गेला.

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

ऋषींच्या पुत्रांनी, वेगवेगळ्या दृष्टिकोनामुळे, मंत्र आणि ब्राह्मणांच्या मांडणीमुळे, तसेच स्वर आणि अक्षरांतील फरकामुळे पुन्हा वेगळेपणा निर्माण झाला.

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या संहितांचा विद्वानांनी संग्रह केला; त्यांच्या प्रत्येक द्रष्ट्यांनी सामान्य आणि बदललेली रूपे वेगवेगळी मांडली.

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

ब्राह्मण, कल्पसूत्रे आणि मंत्रांचे विवेचन—काही लोक त्यावर पुढे गेले, तर काही पूर्वीच्याच गोष्टींवर राहिले.

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

इतिहास आणि पुराणे काळाच्या ओघात विभागली गेली: ब्राह्म, पाद्म, वैष्णव, शैव आणि भागवत अशी.

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

भविष्य, नारदीय, मार्कंडेय, त्यानंतर आग्नेय, ब्रह्मवैवर्त, लैंग आणि वाराह हेही.

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

नंतर वामन, कूर्म, मत्स्य, गारुड, स्कांद आणि ब्रह्मांड—अशी त्यांची विभागणी सांगितली गेली.

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

लैंग पुराण द्वापरयुगात एकादश प्रकारांनी विभागले गेले: मनु, त्रि, विष्णु, हारित, याज्ञवल्क्य, उशनस आणि अंगिरस.