लिङ्गपुराणम्

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

कृतयुगात सत्त्वगुण प्रधान असतो, त्रेतायुगात रजोगुण, द्वापरात रज आणि तम दोन्ही, आणि कलियुगात तमोगुण असतो. प्रत्येक युगाची हीच प्रकृती समजावी.

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

कृतयुगात ध्यान श्रेष्ठ मानले जाते, त्रेतायुगात यज्ञ, द्वापरात शुद्ध भक्ती आणि कलियुगात फक्त दानच श्रेष्ठ समजले जाते.

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

कृतयुग चार हजार वर्षांचे असते; त्याची संध्या चारशे वर्षांची आणि संध्यांशही तितकाच असतो.

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

शिलाद, कृतयुगात दगड खाणाऱ्या लोकांचे आयुष्य चार हजार वर्षांचे असते, हे जाण.

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

कृतयुग आणि त्याचा संध्यांश संपल्यावर, सर्वत्र युगधर्माचा फक्त चौथ्या भाग उरतो.

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

त्रेतायुग हे कृतयुगापेक्षा एक चतुर्थांश कमी असते; द्वापर हे कृतयुगाच्या अर्ध्या इतके असते; आणि तिष्य हे त्याच्या अर्ध्या इतके असते.

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

तीनशे, दोनशे आणि एकशे वर्षांची संध्या आणि संध्यांश प्रत्येक युगात असतो, हे मुनिवर. प्रत्येक कल्पात आणि प्रत्येक युगात असेच असते.

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

पहिल्या कृतयुगात धर्म चारही पायांवर उभा असतो, त्रेतायुगात तीन पायांवर, द्वापरात दोन पायांवर टिकून असतो.

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

तिष्य युगात धर्म तीन पायांनी वंचित होतो आणि फक्त सत्त्वगुणावर टिकून राहतो. कृतयुगात जोड्यांचा जन्म थेट होतो आणि उपजीविका रसाने परिपूर्ण असते.

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

त्या काळात सर्व लोक नेहमी तृप्त असतात, सर्व सुखे उपभोगतात; त्यांच्यात उच्च-नीच असा भेद नसतो, सर्वजण शुभ असतात.

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

त्या कृतयुगात सर्वांचा आयुष्य, सुख आणि रूप सारखेच असते; त्यांची प्रीती कायम असते, भांडण, द्वेष किंवा थकवा नसतो.

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

ते लोक पर्वतावर आणि समुद्रात राहतात, त्यांना कोणतीही निश्चित वस्ती नसते; ते दुःखरहित, सत्त्वगुणी आणि एकाग्रचित्त असतात.

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

ते लोक निष्काम वागतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते; कृतयुगात शुभ किंवा पाप कर्माची प्रवृत्ती नसते.

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

त्या काळी वर्णाश्रम व्यवस्था होती, पण त्यात कोणताही संकर नव्हता; काळाच्या प्रभावामुळे त्रेतायुगात रसाची समृद्धी नष्ट होते, हे द्विज.

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

ती सिद्धी नष्ट झाल्यावर दुसरी सिद्धी निर्माण होते; पाण्याची सूक्ष्मता परत आल्यावर, ते मेघस्वरूपातून प्रकट होते.

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

मेघांमधून गडगडाटासह पाऊस पडू लागला; आणि त्या एकाच पावसाने साऱ्या पृथ्वीवर ओलावा पसरला.

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

मग तिथून 'घरवृक्ष' म्हणून ओळखले जाणारे वृक्ष उत्पन्न झाले; आणि त्यांच्यासाठी सर्व उपजीविका व आनंदाची साधने त्या वृक्षांपासून मिळू लागली.

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

तत्पूर्वी त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला लोक त्या वृक्षांवरच जगत होते; पण खूप काळानंतर त्यांच्यात बदल घडून आला.

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

मग अचानक त्यांच्यात आसक्ती आणि लोभ निर्माण झाला; आणि त्या बदलामुळे, त्या काळात त्यांच्यात वेगळेपण आले.

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः

मग ते सर्व घरवृक्ष नष्ट झाले; आणि ते नष्ट झाल्यावर लोक गोंधळले आणि मैथुनातून जन्म घेऊ लागले.

अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

तरीही जे सत्याला धरून होते, त्यांनी त्या सिद्धीचा ध्यास घेतला; आणि त्यांच्यासाठी पुन्हा घरवृक्ष प्रकट झाले.

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्

त्या वृक्षांपासून वस्त्रे, फळे आणि दागिने निर्माण झाले; आणि त्यांच्यासाठी सुगंध, रंग आणि चवीने युक्त वस्तू मिळू लागल्या.

अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि

प्रत्येक घोसात पृथ्वीइतके सामर्थ्य असलेले मध होते; त्याच्यामुळे ते लोक नेहमी सुखाने आणि दीर्घायुष्याने जगू लागले.

हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः

त्या सिद्धीमुळे लोक आनंदी, पोषित आणि दुःखरहित झाले; पण काही काळानंतर पुन्हा त्यांना लोभाने ग्रासले.

वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात् तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै

मग त्यांनी त्या वृक्षांना आणि मधाला जबरदस्तीने ताब्यात घेतले; आणि त्या वागणुकीमुळे, पुन्हा लोभामुळेच,

प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित् तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा

मधासह कल्पवृक्ष जागोजागी नाहीसे झाले; आणि त्या सिद्धीचे थोडेच उरले, तेव्हा काळाच्या प्रभावाने,

आवर्तनात्तु त्रेतायां द्वन्द्वान्यभ्युत्थितानि वै शीतवर्षातपैस्तीव्रैस् ततस्ता दुःखिता भृशम्

त्रेतायुगाच्या फेरफाराने थंडी, पाऊस आणि कडक ऊन अशी द्वंद्वे निर्माण झाली; आणि त्यामुळे ते फारच दुःखी झाले.

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाश् च चक्रुर् आवरणानि तु कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि गिरौ ततः

त्या द्वंद्वांनी त्रस्त होऊन त्यांनी आच्छादने केली; आणि त्या द्वंद्वांपासून वाचण्यासाठी डोंगरावर झोपड्या उभारल्या.

पूर्वं निकामचारास्ता ह्य् अनिकेता अथावसन् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुनः

पूर्वी ते लोक मुक्तपणे वावरत, कुठेही घर नव्हते; पण मग गरजेनुसार आणि इच्छेनुसार त्यांनी घरात राहायला सुरुवात केली.