लिङ्गपुराणम्

सनातनं सतां श्रेष्ठं नैष्कर्म्येण गताः परम् मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

त्याने सनातन, सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, निष्क्रियतेने परम प्राप्त केलेले, मरीचि, भृगु, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतु यांची निर्मिती केली.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया संकल्पं चैव धर्मं च ह्य् अधर्मं भगवान्प्रभुः

त्याने दक्ष, अत्रि आणि वसिष्ठ यांना योगविद्येने निर्माण केले; आणि भगवंताने संकल्प, धर्म आणि अधर्म यांचीही उत्पत्ती केली.

द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः

हे बारा प्रजापती, अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्माने निर्माण केले; प्रारंभी सनातनाने ऋभु आणि सनत्कुमार यांचीही निर्मिती केली.

तौ चोर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ

ते दोघे दिव्य, उर्ध्वरेत, श्रेष्ठ, ब्रह्मविद्या असलेले, ब्रह्मासारखे, सर्वज्ञ आणि सर्वांचे हित चिंतन करणारे होते.

एवं मुख्यादिकान् सृष्ट्वा पद्मयोनिः शिलाशन युगधर्मानशेषांश् च कल्पयामास विश्वसृक्

अशा प्रकारे, कमळातून जन्मलेल्या सृष्टीकर्त्याने मुख्य आणि पहिल्या जीवांची निर्मिती करून, युगधर्म आणि सर्व व्यवस्था निश्चित केली.

श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

शक्राने सांगितलेले ऐकून, माझे वडील, महान ऋषी, पुन्हा देवांचा स्वामीला वंदन करून, हात जोडून विचारू लागले.

भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

भगवन् शक्र, सर्वज्ञ, देवांचे पूज्य, शचीपती, जगाचा स्वामी, सहस्त्रनेत्री, महेश्वर.

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

कमलातून जन्मलेले भगवंताने युगांचे धर्म कसे ठरवले, हे सर्व मला सांग. मी तुझ्यासमोर नतमस्तक आहे, म्हणून मला सगळं सांग.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

त्या महात्मा शिलादाच्या या शब्दांनी ऐकून, त्याने जशी युगधर्मांची अनुभूती घेतली होती, तशी सविस्तर सांगितली.

आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

सर्वप्रथम कृतयुग आहे, मग त्रेतायुग येते, त्यानंतर द्वापर आणि तिष्य — हे चार युग आहेत, हे जाण.

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

कृतयुगात सत्त्वगुण प्रधान असतो, त्रेतायुगात रजोगुण, द्वापरात रज आणि तम दोन्ही, आणि कलियुगात तमोगुण असतो. प्रत्येक युगाची हीच प्रकृती समजावी.

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

कृतयुगात ध्यान श्रेष्ठ मानले जाते, त्रेतायुगात यज्ञ, द्वापरात शुद्ध भक्ती आणि कलियुगात फक्त दानच श्रेष्ठ समजले जाते.

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

कृतयुग चार हजार वर्षांचे असते; त्याची संध्या चारशे वर्षांची आणि संध्यांशही तितकाच असतो.

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

शिलाद, कृतयुगात दगड खाणाऱ्या लोकांचे आयुष्य चार हजार वर्षांचे असते, हे जाण.

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

कृतयुग आणि त्याचा संध्यांश संपल्यावर, सर्वत्र युगधर्माचा फक्त चौथ्या भाग उरतो.

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

त्रेतायुग हे कृतयुगापेक्षा एक चतुर्थांश कमी असते; द्वापर हे कृतयुगाच्या अर्ध्या इतके असते; आणि तिष्य हे त्याच्या अर्ध्या इतके असते.

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

तीनशे, दोनशे आणि एकशे वर्षांची संध्या आणि संध्यांश प्रत्येक युगात असतो, हे मुनिवर. प्रत्येक कल्पात आणि प्रत्येक युगात असेच असते.

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

पहिल्या कृतयुगात धर्म चारही पायांवर उभा असतो, त्रेतायुगात तीन पायांवर, द्वापरात दोन पायांवर टिकून असतो.

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

तिष्य युगात धर्म तीन पायांनी वंचित होतो आणि फक्त सत्त्वगुणावर टिकून राहतो. कृतयुगात जोड्यांचा जन्म थेट होतो आणि उपजीविका रसाने परिपूर्ण असते.

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

त्या काळात सर्व लोक नेहमी तृप्त असतात, सर्व सुखे उपभोगतात; त्यांच्यात उच्च-नीच असा भेद नसतो, सर्वजण शुभ असतात.

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

त्या कृतयुगात सर्वांचा आयुष्य, सुख आणि रूप सारखेच असते; त्यांची प्रीती कायम असते, भांडण, द्वेष किंवा थकवा नसतो.

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

ते लोक पर्वतावर आणि समुद्रात राहतात, त्यांना कोणतीही निश्चित वस्ती नसते; ते दुःखरहित, सत्त्वगुणी आणि एकाग्रचित्त असतात.

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

ते लोक निष्काम वागतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते; कृतयुगात शुभ किंवा पाप कर्माची प्रवृत्ती नसते.

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

त्या काळी वर्णाश्रम व्यवस्था होती, पण त्यात कोणताही संकर नव्हता; काळाच्या प्रभावामुळे त्रेतायुगात रसाची समृद्धी नष्ट होते, हे द्विज.

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

ती सिद्धी नष्ट झाल्यावर दुसरी सिद्धी निर्माण होते; पाण्याची सूक्ष्मता परत आल्यावर, ते मेघस्वरूपातून प्रकट होते.

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

मेघांमधून गडगडाटासह पाऊस पडू लागला; आणि त्या एकाच पावसाने साऱ्या पृथ्वीवर ओलावा पसरला.

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

मग तिथून 'घरवृक्ष' म्हणून ओळखले जाणारे वृक्ष उत्पन्न झाले; आणि त्यांच्यासाठी सर्व उपजीविका व आनंदाची साधने त्या वृक्षांपासून मिळू लागली.

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

तत्पूर्वी त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला लोक त्या वृक्षांवरच जगत होते; पण खूप काळानंतर त्यांच्यात बदल घडून आला.

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

मग अचानक त्यांच्यात आसक्ती आणि लोभ निर्माण झाला; आणि त्या बदलामुळे, त्या काळात त्यांच्यात वेगळेपण आले.