लिङ्गपुराणम्

परमेशो जगन्नाथः शङ्करस्त्वेष सर्वगः आवयोरखिलस्येशः शरणं च महेश्वरः

परमेश्वर, जगाचा स्वामी, शंकर सर्वत्र आहे; तो आपला आणि सर्वांचा खरा स्वामी आहे, आपला आधार महेश्वरच आहे.

अहं वामाङ्गजो ब्रह्मन् शङ्करस्य महात्मनः भवान् भवस्य देवस्य दक्षिणाङ्गभवः स्वयम्

ब्रह्मन्, मी त्या महान आत्म्याच्या शंकराच्या डाव्या भागातून जन्मलो, आणि तुम्ही स्वतः देव भवराजाच्या उजव्या भागातून उत्पन्न झाला आहात.

मामाहुर् ऋषयः प्रेक्ष्य प्रधानं प्रकृतिं तथा अव्यक्तमजमित्येवं भवन्तं पुरुषस्त्विति

ऋषी मला पाहून मला प्रधान, प्रकृती, अव्यक्त आणि अजन्मा असे म्हणतात; आणि तुम्हाला पुरुष म्हणतात.

एवमाहुर्महादेवम् आवयोरपि कारणम् ईशं सर्वस्य जगतः प्रभुमव्ययमीश्वरम्

त्यामुळे ते महादेवाला आपल्यादोघांचा कारण, सर्व जगाचा स्वामी, आणि अविनाशी प्रभू असे म्हणतात.

सो ऽपि तस्यामरेशस्य वचनाद्वारिजोद्भवः वरेण्यं वरदं रुद्रम् अस्तुवत्प्रणनाम च

मग त्या अमर स्वामीच्या आज्ञेने, कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा, वर देणारा आणि पूज्य असलेल्या रुद्राची स्तुती करून वंदन करू लागला.

अथाम्भसा प्लुतां भूमीं समाधाय जनार्दनः पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः

नंतर जनार्दनाने वराह रूप धारण करून, पाण्यात बुडालेल्या पृथ्वीला पूर्वीप्रमाणे स्थिर केले.

नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः कृत्वा चोर्वीं प्रयत्नेन निम्नोन्नतविवर्जिताम्

प्रभूने नद्या, प्रवाह आणि समुद्र पूर्वीप्रमाणे निर्माण केले आणि पृथ्वीला काळजीपूर्वक सपाट, खाच-उंची नसलेली बनवली.

धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् भूधरान् भूधराकृतिः भूराद्यांश्चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत्

तो पर्वताच्या रूपात पृथ्वीवर सर्व पर्वतांची स्थापना करतो आणि पूर्वीप्रमाणे भू इत्यादी चार लोकांची निर्मिती करतो.

स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे मतिं मतिमतां वरः मुख्यं च तैर्यग्योन्यं च दैविकं मानुषं तथा

त्या भगवंताने, सर्वज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, सृष्टी करण्याचा संकल्प केला आणि मुख्य प्राणी, अंडज, देव आणि मानव यांची निर्मिती केली.

विभुश्चानुग्रहं तत्र कौमारकम् अदीनधीः पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा

महाशक्तिमान प्रभू, करुणावान आणि मनाने स्थिर, प्रथम सनंद आणि सनक यांची कृपा करून निर्मिती केली.

सनातनं सतां श्रेष्ठं नैष्कर्म्येण गताः परम् मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

त्याने सनातन, सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, निष्क्रियतेने परम प्राप्त केलेले, मरीचि, भृगु, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतु यांची निर्मिती केली.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया संकल्पं चैव धर्मं च ह्य् अधर्मं भगवान्प्रभुः

त्याने दक्ष, अत्रि आणि वसिष्ठ यांना योगविद्येने निर्माण केले; आणि भगवंताने संकल्प, धर्म आणि अधर्म यांचीही उत्पत्ती केली.

द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः

हे बारा प्रजापती, अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्माने निर्माण केले; प्रारंभी सनातनाने ऋभु आणि सनत्कुमार यांचीही निर्मिती केली.

तौ चोर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ

ते दोघे दिव्य, उर्ध्वरेत, श्रेष्ठ, ब्रह्मविद्या असलेले, ब्रह्मासारखे, सर्वज्ञ आणि सर्वांचे हित चिंतन करणारे होते.

एवं मुख्यादिकान् सृष्ट्वा पद्मयोनिः शिलाशन युगधर्मानशेषांश् च कल्पयामास विश्वसृक्

अशा प्रकारे, कमळातून जन्मलेल्या सृष्टीकर्त्याने मुख्य आणि पहिल्या जीवांची निर्मिती करून, युगधर्म आणि सर्व व्यवस्था निश्चित केली.

श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

शक्राने सांगितलेले ऐकून, माझे वडील, महान ऋषी, पुन्हा देवांचा स्वामीला वंदन करून, हात जोडून विचारू लागले.

भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

भगवन् शक्र, सर्वज्ञ, देवांचे पूज्य, शचीपती, जगाचा स्वामी, सहस्त्रनेत्री, महेश्वर.

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

कमलातून जन्मलेले भगवंताने युगांचे धर्म कसे ठरवले, हे सर्व मला सांग. मी तुझ्यासमोर नतमस्तक आहे, म्हणून मला सगळं सांग.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

त्या महात्मा शिलादाच्या या शब्दांनी ऐकून, त्याने जशी युगधर्मांची अनुभूती घेतली होती, तशी सविस्तर सांगितली.

आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

सर्वप्रथम कृतयुग आहे, मग त्रेतायुग येते, त्यानंतर द्वापर आणि तिष्य — हे चार युग आहेत, हे जाण.

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

कृतयुगात सत्त्वगुण प्रधान असतो, त्रेतायुगात रजोगुण, द्वापरात रज आणि तम दोन्ही, आणि कलियुगात तमोगुण असतो. प्रत्येक युगाची हीच प्रकृती समजावी.

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

कृतयुगात ध्यान श्रेष्ठ मानले जाते, त्रेतायुगात यज्ञ, द्वापरात शुद्ध भक्ती आणि कलियुगात फक्त दानच श्रेष्ठ समजले जाते.

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

कृतयुग चार हजार वर्षांचे असते; त्याची संध्या चारशे वर्षांची आणि संध्यांशही तितकाच असतो.

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

शिलाद, कृतयुगात दगड खाणाऱ्या लोकांचे आयुष्य चार हजार वर्षांचे असते, हे जाण.

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

कृतयुग आणि त्याचा संध्यांश संपल्यावर, सर्वत्र युगधर्माचा फक्त चौथ्या भाग उरतो.

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

त्रेतायुग हे कृतयुगापेक्षा एक चतुर्थांश कमी असते; द्वापर हे कृतयुगाच्या अर्ध्या इतके असते; आणि तिष्य हे त्याच्या अर्ध्या इतके असते.

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

तीनशे, दोनशे आणि एकशे वर्षांची संध्या आणि संध्यांश प्रत्येक युगात असतो, हे मुनिवर. प्रत्येक कल्पात आणि प्रत्येक युगात असेच असते.

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

पहिल्या कृतयुगात धर्म चारही पायांवर उभा असतो, त्रेतायुगात तीन पायांवर, द्वापरात दोन पायांवर टिकून असतो.

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

तिष्य युगात धर्म तीन पायांनी वंचित होतो आणि फक्त सत्त्वगुणावर टिकून राहतो. कृतयुगात जोड्यांचा जन्म थेट होतो आणि उपजीविका रसाने परिपूर्ण असते.